MA GIẤU TRONG BỤI TRE GAI - Chương 3: Không ai được gọi tên nó
Cụ Phạm Văn Tám tới nhà Thức lúc sân nhà văn hóa thôn vừa chia xong tổ đầu tiên. Ông chống gậy đi qua mưa, áo mưa ni lông cũ phủ tới đầu gối, chiếc đèn…
Nội dung chương
Cụ Phạm Văn Tám tới nhà Thức lúc sân nhà văn hóa thôn vừa chia xong tổ đầu tiên.
Ông chống gậy đi qua mưa, áo mưa ni lông cũ phủ tới đầu gối, chiếc đèn pin buộc dây treo ở cổ tay. Tám mươi hai tuổi, lưng đã còng, nhưng bước chân của ông trên con đường làng ướt vẫn chắc, như người đã đi con đường này trong mọi thứ thời tiết của một đời người. Mấy thanh niên định đỡ, ông xua tay. Ông không vào nhà ngay. Ông đứng ở sân nhà Thức, nhìn một lượt từ đàn trâu đang đứng trong chuồng, tới Hạnh ngồi bệt ở thềm ôm chiếc điện thoại, tới Liên đang buộc lại dây đèn pin cho một tổ tìm, rồi mới quay sang Thức.
Câu đầu tiên ông hỏi không phải là thằng bé đi từ mấy giờ, cũng không phải nó hay chơi ở đâu.
- Từ lúc phát hiện tới giờ, có ai gọi thẳng tên thằng bé chưa?
Thức ngẩn ra. Trưởng thôn Bình vừa tới nơi, áo mưa còn chưa kịp cởi, cũng quay lại nhìn.
- Cụ nói sao ạ?
- Ta hỏi, có ai gọi thẳng cái tên trong giấy khai sinh của nó, gọi to lên ở ngoài đồng ngoài đê chưa?
Sân nhà bỗng im đi một lúc giữa tiếng mưa. Liên là người trả lời, giọng cô nhỏ.
- Lúc mới ra bờ đê, vợ chồng con hoảng quá, có gọi một hai tiếng. Sau đó thì chưa kịp gọi thêm. Ở nhà thì Hạnh nó chỉ gọi em ơi.
Cụ Tám chống gậy, gật đầu rất chậm, như thể điều ông sợ nhất đã chạm tới mép rồi nhưng chưa tràn qua.
- Thế thì nghe ta nói đây. Từ giờ phút này, cho tới khi tìm thấy nó, không ai được gọi tên thật của thằng bé trong đêm. Không ở bờ đê, không ở ngoài đồng, không đứng ở đầu ngõ mà gọi. Nhớ cho kỹ.
Mấy người nhìn nhau. Một thanh niên buột miệng.
- Không gọi tên thì gọi bằng gì hả cụ?
- Gọi là con nhà Thức. Các tổ gọi nhau bằng tiếng chiêng, bằng tiếng gõ, bằng huýt sáo như đã hẹn. Thấy dấu vết gì thì gọi người, không gọi tên nó. Ai quen miệng thì ngậm lại. Đi tìm người mà cứ đứng giữa đêm gọi tên người ta lên, có khi không phải là tìm nữa đâu.
Trưởng thôn Bình nhíu mày. Anh là người của công việc giấy tờ và tổ chức, quen với loa đài, danh sách, phân công theo xóm. Nhưng anh cũng là người làng này, lớn lên nghe các cụ nói chuyện lệ làng bên bếp lửa. Anh không cãi ngay, chỉ hỏi lại cho rõ để còn truyền đạt xuống các tổ.
- Cụ nói rõ hơn cho mọi người nghe. Đây là lệ hay là cách để khỏi nhiễu tiếng gọi nhau?
Cụ Tám nhìn ra phía ngõ tối. Mưa vẫn rơi đều trên vành nón của mọi người.
- Cả hai. Mà cái chính là lệ. Ngày xưa ở làng này, người ta gọi những chuyện như thế này là ma giấu.
Hai chữ ấy rơi xuống sân nhà đang ướt mưa, nhẹ thôi mà ai cũng nghe rõ.
Có người khẽ rùng mình. Có người nhìn nhau, nửa như muốn cười vì giữa một buổi tối cả làng đang cầm đèn đi tìm một đứa trẻ mất tích, ông già nhất làng lại nói tới ma. Nhưng không ai cười thành tiếng. Phần vì nể cụ Tám. Phần vì chính cái cách đàn trâu về đủ mà người thì mất hút cũng làm cho mọi lời giải thích bình thường trở nên mỏng đi.
Cụ Tám nói tiếp, chậm rãi, như kể một chuyện đã được kể lại nhiều đời chứ không phải chuyện của riêng ông.
- Người yếu bóng vía, nhất là trẻ con, đi một mình lúc trời nhá nhem qua chỗ rậm, chỗ âm, có khi bị dắt vào một chỗ kín ngay gần đấy mà người nhà đi sát qua cũng không trông thấy. Nó nhìn thấy mình, nó nghe thấy mình gọi, mà nó không cất tiếng lên được. Mình càng gọi thẳng tên nó trong đêm, cái mối dắt nó càng chặt thêm, nó càng bị đưa sâu vào chỗ khuất. Cho nên người xưa đi tìm là gõ chiêng, gõ mâm, gọi theo nhà, gọi theo họ, chứ không gọi tên. Tìm thấy người rồi, về tới nhà rồi, muốn gọi thế nào thì gọi.
- Cụ ơi, thế còn nếu nó chỉ lạc ở đâu đó, nghe gọi tên mới biết đường mà đáp thì sao?
Người hỏi là một người đàn ông trung niên ở xóm dưới. Câu hỏi không phải không có lý. Cụ Tám không nổi cáu. Ông chỉ lắc đầu.
- Nếu nó lạc đường thường thì tiếng chiêng và tiếng người đầy đồng thế này, nó đã đáp từ lâu rồi. Các anh tìm từ lúc trời chưa tối hẳn tới giờ, gọi nhau inh ỏi cả làng, nó không đáp một tiếng nào. Vậy thì phải tính theo đường khác nữa, song song với đường người. Tìm hết các ao, các cống, các nhà quen như trưởng thôn đã chia. Ta không bảo bỏ đường người mà đi theo đường âm. Ta chỉ bảo giữ thêm một lệ, để nếu đúng là chuyện ấy thì mình không tự tay làm khó cho thằng bé.
Trưởng thôn Bình gật đầu. Anh quay ra sân, nói to cho các tổ đang đứng chờ dưới mưa nghe rõ từng chữ.
- Nghe cụ Tám nói rồi đấy. Từ giờ, các tổ tuyệt đối không gọi tên thật của cháu trong đêm. Gọi là con nhà Thức. Tổ nào đi thì gõ chiêng theo nhịp đã hẹn, gặp nhau thì gọi tên người lớn với nhau bình thường. Việc tìm ao hồ, cống rãnh, nhà người quen vẫn làm như đã phân công. Ai có ý kiến gì thì sau, giờ đi đã, trời tối và mưa lạnh lắm rồi.
Không ai phản đối nữa. Một nửa người nghe tin lời cụ Tám là thật. Một nửa cho rằng ông già rồi, lẩm cẩm, quen nghĩ chuyện ngày xưa. Nhưng lệnh cấm gọi tên vẫn được giữ, vì nó không làm hại gì tới việc tìm kiếm. Ở làng này, khi cụ Tám đã chống gậy tới tận sân nhà người ta trong đêm mưa mà nói một điều gì, người ta nể ông mà làm theo trước khi kịp tin hay không tin.
Liên nghe xong, hai tay cô lạnh buốt. Cô nhớ lại hai tiếng gọi của mình ở bờ đê lúc chập tối, nhớ tiếng gọi khàn của chồng. Cô muốn hỏi cụ rằng hai tiếng gọi ấy có làm con cô bị dắt sâu hơn không, nhưng cổ họng cô nghẹn lại. Cụ Tám như đoán được ý ấy. Ông nhìn cô, giọng dịu xuống.
- Mới một hai tiếng lúc chưa biết chuyện, lúc trời chưa tối hẳn. Đừng tự trách mình. Từ giờ giữ được là được.
Thức đứng cạnh vợ, mặt anh trắng bệch dưới ánh đèn. Anh hỏi, giọng khàn đi.
- Cụ ở lại đây với nhà con, hay cụ ra nhà văn hóa cùng anh Bình?
- Ta ra đầu đê một lúc đã.
- Ngoài ấy mưa to, đường trơn.
- Ta đi con đường ấy từ hồi còn để chỏm. Các anh cứ chia tổ mà đi. Nhớ, soi đèn cho kỹ vào các bờ cỏ, các hốc cây, các chỗ trẻ con có thể ngã. Đừng vì nghe hai chữ ma giấu mà bỏ sót chỗ nào của người thường.
Các tổ tản đi trong mưa. Tiếng chiêng gõ nhịp ngắn, tiếng gọi nhau bằng tên người lớn, tiếng chân lội nước xa dần về các ngả. Sân nhà Thức vắng lại, chỉ còn Hạnh ngồi ở thềm và vài người đàn bà ở lại với Liên để trực điện thoại và đun nước nóng cho các tổ tìm thay ca mang theo.
Cụ Tám theo trưởng thôn ra nhà văn hóa thêm một lượt nữa, vì ông muốn chính tai mình nghe các tổ trưởng nhắc lại lệnh vừa rồi. Sân nhà văn hóa ướt sũng, mấy chục người đứng dưới mái hiên và trong hội trường, áo mưa nhỏ nước xuống nền gạch thành từng vũng. Trên bảng đen vẫn còn dòng chữ của buổi họp chiều chưa xóa hết. Trưởng thôn Bình đứng lên ghế, đọc lại phân công: một tổ rà bờ đê từ bãi cỏ lên phía bắc, một tổ xuống các ao gần. Một tổ đi hỏi các nhà quanh đồng và lều chăn vịt, một tổ ở lại xóm trên phòng khi có tin gọi về.
Tới mỗi tổ, cụ Tám đều hỏi lại một câu.
- Nhớ gọi thế nào chưa?
- Dạ, gọi con nhà Thức, gõ chiêng ba tiếng một nhịp.
- Ừ. Đừng quen miệng. Nhất là mấy anh thanh niên, đi tới chỗ vắng hay gọi to. Đêm nay miệng ai cũng phải giữ.
Có anh thanh niên cười gượng, nói rằng cháu chỉ sợ gọi thế thằng bé nó không biết là gọi mình. Cụ Tám nhìn anh ta, không cười.
- Nó biết hết. Nó là người làng này, nghe tiếng chiêng làng này từ lúc lọt lòng. Cái cần tránh không phải là nó không nghe thấy, mà là sợ nó nghe thấy quá rõ theo một cách không nên nghe.
Câu nói ấy làm hội trường lặng đi. Cụ không giải thích thêm. Có những điều của lệ làng, nói một lần cho người ta làm theo là đủ, nói nhiều thành ra làm người ta hoang mang. Ông đã sống đủ lâu để biết trong một đêm tìm người, điều nguy hiểm nhất sau bóng tối và nước sâu chính là sự hoang mang chạy từ người này sang người khác. Mình ông giữ phần ngờ vực trong lòng là đủ. Phần còn lại, mỗi người cứ làm cho tốt việc dưới chân mình: soi đèn, gõ chiêng, khua sào, hỏi nhà.
Ông cũng dặn thêm chuyện tưởng như nhỏ: tổ nào đi qua nhà có trẻ con ngủ thì gõ chiêng nhẹ tay, tổ nào xuống ao thì phải có người đứng trên bờ giữ dây và giữ đèn. Không ai được tách ra đi một mình trong đêm mưa, dù là người lớn. Người làng nghe, gật đầu. Giữa chuyện âm và chuyện dương, những lời dặn rất đời thường ấy làm mọi người bình tĩnh lại đôi chút.
Trưởng thôn ghi lệnh cấm gọi tên vào trang đầu cuốn sổ phân công, gạch chân hai lần, rồi đưa cho từng tổ trưởng xem tận mắt.
Khi các tổ đã ra hết, cụ Tám mới rời nhà văn hóa. Ông đi sau cùng, qua sân nhà Thức một lần nữa mà không vào, chỉ nhìn thoáng qua khung cửa sáng đèn nơi Hạnh vẫn ngồi chờ điện thoại.
Cụ Tám chống gậy đi một mình ra đầu đê.
Ông đi chậm, đèn pin không bật sáng hẳn mà chỉ để một vệt mờ dưới chân. Tới chỗ rẽ lên đoạn đê phía bắc, ông dừng lại. Trước mặt ông, trong màn mưa phùn và bóng tối chạng vạng đã qua từ lâu, bụi tre gai lớn nhất làng đứng sừng sững ở đầu bờ đê, cành gai đan vào nhau thành một khối đen không nhìn thấu. Gió sông thổi qua làm lá tre khẽ rung, phát ra một thứ tiếng rất nhỏ, như tiếng ai trở mình trong một giấc ngủ sâu.
Cụ Tám đứng lại một mình ở đầu đê, nhìn về phía bụi tre rất lâu mà không nói gì.