MA HÓ CÂY SA MỘC ĐỈNH CỔNG TRỜI - Chương 24: Thầy Mo Cấm Lên Núi Ban Đêm

Buổi chiều ngày hai mươi sáu tháng mười hai, sân nhà trưởng bản Hạng A Dì chật người hơn bất cứ buổi họp nào của bản Cổng Trời trong mùa đông năm nay.…

Nội dung chương

Buổi chiều ngày hai mươi sáu tháng mười hai, sân nhà trưởng bản Hạng A Dì chật người hơn bất cứ buổi họp nào của bản Cổng Trời trong mùa đông năm nay. Người tới không chỉ có mấy người đàn ông khỏe mạnh mà trưởng bản gọi, mà còn có cả những người già, mấy người phụ nữ đứng ở vòng ngoài gần hàng rào, và vài thanh niên vừa đi nương về còn khoác nguyên chiếc gùi trên vai. Họ tới vì lời truyền miệng trong buổi sáng: dấu chân lạ quanh gốc cây hôm qua, đoạn cành bị cưa thử mà Thầy Mo đang giữ trong nhà, và mùi tinh dầu tràn xuống tận bản trong sương muối sáng nay. Ba việc ấy dồn lại làm cả bản không còn ai nghĩ đây là chuyện người lạ đi lạc hay chuyện trẻ con trong bản nghịch dại nữa. Giàng A Sùng tới sân nhà trưởng bản cùng vợ, đứng ở hàng đầu gần bậc cửa, cuốn sổ tay đi rừng của anh nằm trong túi áo, từng trang ghi dấu chân, vết xăng và vết cưa vẫn còn mới nguyên trong đầu anh.

Trưởng bản Hạng A Dì mở đầu buổi họp bằng cách kể lại ngắn gọn ba việc ấy theo đúng thứ tự, không thêm bớt. Ông nói bản mình giữ cây sa mộc trên mỏm đá Cổng Trời không phải giữ một khúc gỗ quý, mà giữ cột mốc rừng thiêng của các đời để lại, giữ lệ của bản và giữ sự yên ổn cho cả vùng đất này. Ông nói đoàn người dưới xuôi vào bản dưới vỏ bọc mua dược liệu vẫn còn ở trong bản, đồ nghề của họ còn giấu trong kho thóc cuối bản, và đường mòn cũ sau bản đã bị người trẻ nhất trong đoàn dò tới ngã ba thứ nhất. Ông nói kiểm lâm đã nhận tin báo của bản nhưng chưa lên kịp, nên từ hôm nay, bản phải tự lập ra cách giữ cây của chính mình, chặt chẽ như giữ nhà của mình trong những ngày có trộm rình quanh xóm. Nói tới đó, ông quay sang mời Thầy Mo Thào A Chư nói, vì việc của cây thiêng, lời của thầy là lời phải nghe trước tiên.

Thầy Mo chống gậy đứng lên giữa sân. Ông già bảy mươi tám tuổi, lưng đã còng, nhưng khi ông đứng thẳng và nhìn một vòng quanh sân, tất cả tiếng xì xào đều lặng xuống. Ông nói chậm rãi, từng câu một, để người đứng xa ở hàng rào cũng nghe rõ. Câu đầu tiên ông nói là một điều cấm. Ông nói từ hôm nay, cho tới khi nào toán người lạ rời khỏi bản hẳn và ông tự miệng nói lệ này được bỏ, thì không một ai trong bản được lên mỏm đá ban đêm. Không lên để xem cây, không lên để bắt trộm, không lên vì tò mò, không lên vì giận quá không ngủ được. Ban đêm trên mỏm đá, sương muối dày, đá trơn, mùi tinh dầu của cây đang động sẽ làm người ta hoa mắt, và quan trọng hơn cả. Theo lệ của các đời giữ cây để lại, đất của cây trong đêm là phần của cây, người của bản cũng phải tránh, không phải chỉ người lạ mới phải tránh. Ai làm trái lệ này mà xảy ra chuyện gì trên đó, bản sẽ không coi đó là chuyện rủi ro tình cờ nữa.

Câu thứ hai Thầy Mo nói cũng là một điều cấm, và câu này ông nói trong lúc nhìn thẳng về phía những người đàn ông trong bản đang đứng ở hàng đầu, trong đó có Sùng. Ông nói không một ai trong bản được nhận tiền dẫn đường của toán người lạ nữa, dù họ trả bao nhiêu, dù họ nói chỉ dẫn tới bìa rừng, dù họ hứa không làm gì cây. Ông nhắc lại, không gọi tên Sùng, rằng trong bản đã có người cầm tiền của họ một lần và đã phải trả lại cùng với hình phạt vác đá theo lệ làng. Và chuyện ấy tới đây là xong, không ai được nhắc lại để chê bai người đã tự thú. Nhưng từ hôm nay trở đi, ai còn cầm tiền của đoàn người ấy, dù chỉ một đồng, thì bản sẽ coi người đó là người đã bán đường lên cây, và lệ làng sẽ xử nặng hơn lần trước rất nhiều. Cả sân im phăng phắc sau câu nói ấy. Sùng đứng yên, cảm thấy từng lời của thầy như đặt xuống vai mình một tảng đá, nhưng đồng thời cũng cảm thấy nhẹ đi, vì thầy đã nói rõ chuyện của anh là chuyện đã xong, không ai được dùng nó để làm anh cúi đầu thêm nữa.

Sau hai điều cấm, trưởng bản đứng lên bàn việc gác đường mòn. Ông nói bản có hai lối lên mỏm đá mà người lạ có thể dùng: đường mòn chính ở phía trước bản. Ai đi qua cũng phải qua mặt các nhà ở đầu bản, và đường mòn cũ ở phía sau bản, vắng người, là lối Lý Văn Thắng đã dò được một phần. Từ tối nay, bản sẽ cho người gác ở đầu cả hai đường mòn theo ca. Mỗi ca hai người, đi cùng nhau đúng như lời dặn không lên núi một mình của Thầy Mo, gác từ lúc trời vừa tối tới nửa đêm là ca đầu, từ nửa đêm tới gần sáng là ca thứ hai. Người gác không lên mỏm đá, chỉ ngồi ở đầu đường mòn, có đèn pin, có gậy, và có một chiếc còi tre để thổi gọi người trong bản khi thấy bóng người lạ đi về phía núi trong đêm. Trưởng bản tự tay viết bảng chia ca lên một tấm ván gỗ bằng phấn trắng, ghi tên từng người vào từng ca, rồi treo tấm ván ngay ở bậc cửa nhà mình để ai cũng nhìn thấy được phần việc của mình.

Sùng là người nhận ca đầu tiên của tối nay, ở đầu đường mòn chính, cùng với một người anh họ ở nhà bên. Anh nhận việc này trước mặt cả bản, nói rõ giờ giấc và vị trí gác, rồi ghi lại ca gác của mình vào cuốn sổ tay đi rừng, ngay dưới trang ghi mùi tinh dầu buổi sáng. Việc ghi ấy làm anh thấy lòng mình yên lại một phần. Từ hôm qua tới giờ, anh toàn là người chạy theo sau những dấu vết người lạ để lại: dấu chân, vết xăng, vết cưa, mùi tinh dầu. Từ tối nay, lần đầu tiên anh và người của bản ở vào thế đứng chờ sẵn ở một vị trí, với đèn pin và còi tre trong tay, thay vì chỉ phát hiện mọi việc sau khi chúng đã xảy ra rồi. Trưởng bản vỗ vai anh khi buổi họp tan, nói một câu ngắn mà Sùng nhớ mãi về sau này. Ông nói gác được đường mòn thì gác được cả bản, vì người lạ muốn tới được cây thì trước hết phải qua được con đường, và con đường là phần đất mà người của bản đi lại mỗi ngày, thuộc về bản rõ ràng nhất.

Buổi họp tan khi trời đã ngả về chiều muộn. Người trong bản ra về từng nhóm nhỏ, ai cũng nói về hai điều cấm của Thầy Mo và bảng ca gác treo ở nhà trưởng bản. Mấy người phụ nữ ở vòng ngoài bảo nhau từ tối nay sẽ đóng cổng sớm, không cho trẻ con chạy ra đường mòn khi trời đã tối, và nhà nào ở gần đầu đường mòn sẽ để sẵn một ấm nước nóng cho người gác ca đêm. Mỷ đi bên cạnh chồng trên đường về, nói chị sẽ chuẩn bị cho anh một chiếc áo bông dày hơn và một gói cơm nắm để mang theo khi đi gác ca đầu tối nay. Vì ngồi ở đầu đường mòn giữa đêm sương muối sẽ lạnh hơn đứng trong sân rất nhiều. Chị nói câu ấy một cách bình thường, như mọi ngày vẫn lo cho chồng trước những chuyến đi rừng, và Sùng nghe ra trong giọng vợ mình một sự tin cậy vẫn còn nguyên vẹn, ít nhất là ở phần việc giữ cây của anh trước mặt cả bản.

Tối hôm ấy, Sùng tới đầu đường mòn chính đúng giờ ca đầu, cùng người anh họ, mang theo đèn pin, gậy và chiếc còi tre trưởng bản đưa. Đêm sương muối lạnh buốt, sương phủ trắng hai bên đường mòn và đọng trên vai áo hai người chỉ sau một lúc ngồi yên. Họ ngồi ở vị trí đã định, không đốt lửa lớn, chỉ thỉnh thoảng bật đèn pin quét một vòng ngắn về phía đầu dốc rồi tắt đi để giữ mắt quen với bóng tối. Suốt ca gác đầu tiên ấy, không có bóng người lạ nào đi về phía mỏm đá. Chỉ có tiếng gió đi qua rừng, tiếng một con chim đêm kêu ở xa, và tiếng sương rơi lộp độp trên lá cây khô. Nhưng khi ngồi trong đêm lạnh ấy, nhìn về phía mỏm đá chìm trong bóng tối và sương trắng, Sùng hiểu rõ hơn bao giờ hết ý nghĩa của điều cấm mà Thầy Mo đã đặt ra. Ban đêm, mỏm đá thuộc về cây và thuộc về bóng tối của nó. Việc của người trong bản không phải là chen vào phần đêm ấy, mà là giữ chặt con đường ở phía dưới, để khi trời sáng, cây vẫn còn nguyên trên đỉnh Cổng Trời cho cả bản nhìn lên.

Khi ca đầu kết thúc và hai người gác ca thứ hai tới nhận chỗ, Sùng bàn giao lại đèn pin dự phòng và chiếc còi tre, kể lại rõ ràng từng việc nhỏ đã xảy ra trong ca của mình: không có người lạ. Không có ánh đèn lạ trên đường mòn cũ nhìn từ xa, chỉ có một lần tiếng động ở phía bìa rừng làm cả hai người đứng dậy, soi đèn tới nơi thì hóa ra là một con hoẵng đi ăn đêm. Anh dặn hai người gác ca sau ngồi đúng vị trí đã định, đừng vì lạnh mà tự ý đi lên cao hơn về phía mỏm đá. Và nếu thấy bất cứ bóng người nào đi về phía núi thì thổi còi trước, gọi người trong bản dậy trước, tuyệt đối không tự mình đuổi theo trong đêm. Hai người gác gật đầu, ghi nhớ từng lời, rồi ngồi xuống đúng chỗ hai người trước vừa ngồi, vai áo cũng bắt đầu phủ sương trắng như một lớp muối mỏng. Sùng đi bộ về nhà trong đêm, qua những mái nhà đã đóng cổng kín của bản, trong lòng vừa lạnh vừa yên. Yên vì từ tối nay, con đường lên cây đã có người của bản đứng giữ theo ca hẳn hoi, không còn là một lối đi trống cho bất cứ ai muốn lên lúc nào thì lên nữa.

Chương khác

Xem thêm