MA HÓ CÂY SA MỘC ĐỈNH CỔNG TRỜI - Chương 22: Cành Nhỏ Bị Cưa Thử

Trưa ngày hai mươi lăm tháng mười hai, sau khi xuống núi báo việc dấu chân lạ và vệt xăng quanh gốc cây, Giàng A Sùng vẫn chưa yên lòng. Anh đã kể cho…

Nội dung chương

Trưa ngày hai mươi lăm tháng mười hai, sau khi xuống núi báo việc dấu chân lạ và vệt xăng quanh gốc cây, Giàng A Sùng vẫn chưa yên lòng. Anh đã kể cho Thầy Mo Thào A Chư nghe từng điều ghi trong cuốn sổ tay, đã mở sơ đồ vẽ vụng về của mình ra cho thầy xem, và chính thầy là người hỏi lại anh một câu làm anh giật mình. Thầy hỏi phía đông của cây, chỗ dấu giày in đè lên rễ nổi mà anh kể, anh đã xem kỹ tới đâu. Sùng thú thật anh mới chỉ nhìn vòng dấu chân và vệt xăng ở phía tây, còn phía đông anh chưa xem kỹ từng cành thấp và từng đoạn rễ. Thầy Mo nghe xong, chống gậy đứng dậy, nói anh phải quay lên ngay trong buổi trưa này, khi sương đã tan bớt. Thầy dặn anh đi một mình cho nhẹ chân, xem cho kỹ phía đông, thấy gì cũng không được tự ý dọn dẹp, chỉ ghi lại rồi về báo.

Sùng lên mỏm đá lần thứ hai trong ngày với bước chân đã quen lại từng tảng đá trơn. Buổi trưa, sương trên đường mòn tan đi nhiều, mặt đá lộ ra màu xám ẩm, những dấu giày lạ anh đánh dấu ban sáng vẫn còn nguyên, vòng đá vôi trắng anh đặt quanh vệt xăng vẫn nằm yên ở phía tây của gốc cây. Anh đi vòng qua gốc cây sa mộc theo đúng phía không có vết cháy, rồi từ từ tiến về phía đông, lần này không nhìn xuống đất nữa mà ngước lên nhìn những cành thấp quanh thân cây. Cây sa mộc cổ thụ có nhiều cành, cành cao vươn thẳng lên trời, cành thấp hơn xòe ra ở tầm cao hơn đầu người một đoạn, lá kim xanh sẫm đọng nước tan từ sương. Thoạt nhìn, mọi cành đều nguyên vẹn như mọi ngày anh vẫn thấy.

Anh nhìn tới lần thứ hai mới thấy điều bất thường. Ở phía đông, một cành nhỏ có đường kính chỉ bằng cổ tay người lớn, vốn vươn ra từ thân chính ở độ cao chừng hai tầm người, giờ đã ngắn cụt đi một đoạn. Đầu cành không còn chĩa ra ngoài như trước mà kết thúc bằng một mặt phẳng lạ, sáng màu hơn toàn bộ vỏ cây xung quanh. Ngay dưới chỗ cành bị ngắn đi, trên mặt một phiến đá phẳng sát gốc, có một đoạn cành nằm lặng lẽ, dài chừng một cánh tay. Lá kim vẫn còn xanh, đầu cành hướng về phía thân cây như thể nó vừa rơi xuống đó chưa lâu và chưa ai buồn dọn đi. Sùng đứng yên rất lâu dưới tán cây, nhìn từ đoạn cành nằm trên đá lên tới đầu cành cụt trên thân, rồi lại nhìn xuống, trong lòng dâng lên một cảm giác nặng trĩu mà anh không muốn tin ngay.

Anh không trèo lên cây. Người của bản không trèo lên cây thiêng, và anh cũng không cần trèo để nhìn rõ. Từ chỗ đứng của mình, anh thấy mặt cắt ấy phẳng, đều, có những vết răng cưa rất mịn chạy vòng theo chiều cắt. Hoàn toàn khác với mặt gãy xù xì của cành cây bị gió bão bẻ gãy, cũng khác với mặt chặt vát của rìu hay dao đi rừng. Đây là mặt cắt của một lưỡi cưa. Có ai đó đã đưa lưỡi cưa lên cành nhỏ phía đông của cây sa mộc, cưa qua thớ gỗ cho tới khi đoạn cành rời ra và rơi xuống phiến đá dưới gốc. Rồi bỏ đi, để lại cả đầu cành cụt trên thân và đoạn cành rơi dưới đất. Hoặc họ không kịp giấu, hoặc họ cố ý để lại để xem người trong bản có phát hiện ra hay không.

Sùng cúi xuống bên phiến đá, nhìn kỹ đoạn cành bị cưa lìa mà chưa chạm tay vào ngay. Mặt cắt ở đầu đoạn cành còn rất mới. Thớ gỗ có màu vàng nhạt, ẩm, chưa bị gió làm khô, chưa bị sương muối phủ trắng như những mặt gỗ cũ quanh mỏm đá. Mùn cưa mịn còn vương trên mặt đá xung quanh, từng hạt nhỏ màu sáng nằm lẫn trong lớp đất mỏng, có hạt còn bám trên lá kim của chính đoạn cành. Anh nhặt một ít mùn cưa lên đầu ngón tay và xoa nhẹ. Mùn còn hơi ẩm. Điều đó có nghĩa là nhát cưa này chưa cũ, nhưng anh tự giữ mình không kết luận nó xảy ra vào đúng giờ nào, vì anh không có mặt ở đây khi lưỡi cưa chạm vào cành cây.

Rồi anh nhìn thấy nhựa cây.

Ngay ở mép mặt cắt trên đoạn cành, và cả ở đầu cành cụt trên thân mà anh ngước lên nhìn kỹ lần nữa, có những vệt nhựa đỏ đang rỉ ra rất chậm. Nhựa không bắn, không chảy thành dòng, chỉ rỉ nhẹ thành từng giọt nhỏ đặc quánh, màu đỏ sẫm như máu đã để lâu ngoài gió, đọng ở rìa thớ gỗ rồi chực rơi xuống mà chưa rơi. Màu đỏ ấy anh đã từng thấy một lần ở gốc sa mộc non bị sét quệt sau bản, khi Thầy Mo dẫn anh tới xem và dạy anh về điều cấm kỵ lớn nhất của bản. Nhưng lần này, màu đỏ hiện ra trên chính cây sa mộc cổ thụ ba trăm năm ở đỉnh Cổng Trời, trên một vết thương do lưỡi cưa của con người gây ra, chứ không phải do sét của trời. Kèm theo đó là mùi tinh dầu sa mộc thoang thoảng bốc lên từ mặt cắt mới, thơm hăng, nhẹ hơn mùi ở những ngày cây động mà Thầy Mo từng nhắc, nhưng đủ rõ để anh nhận ra ngay giữa mùi đá lạnh của buổi trưa.

Sùng ngồi xuống phiến đá, đặt cuốn sổ tay lên đầu gối và ghi lại tất cả: cành nhỏ phía đông bị cưa lìa, đường kính bằng cổ tay. Mặt cắt phẳng có răng cưa mịn, mùn cưa còn ẩm, nhựa rỉ đỏ nhẹ ở cả hai đầu cắt, mùi tinh dầu thoang thoảng. Viết tới dòng nhựa đỏ, tay anh hơi run, không phải vì lạnh. Anh ngước lên nhìn thân cây chính một lần nữa và tự kiểm tra thật kỹ bằng mắt: thân cây chính không có vết cưa nào, vỏ cây vẫn nguyên, vết cháy đen cũ vẫn là dấu tích duy nhất của những tổn thương lớn mà cây đã chịu. Tổn thương lần này chỉ ở cành nhỏ. Anh ghi thêm dòng ấy vào sổ, gạch chân hai lần, vì anh biết Thầy Mo khi nghe báo sẽ hỏi câu đó đầu tiên.

Rồi anh nói thành tiếng, một mình giữa mỏm đá, câu nói mà sau này anh sẽ nhắc lại trước mặt Thầy Mo và trưởng bản. Anh gọi vết cắt trên cành nhỏ này là vết cưa thứ 1 trên cây sa mộc ở Cổng Trời. Thứ nhất, vì đây là vết cưa đầu tiên anh tận mắt xác nhận được trên cây thiêng của bản, và anh cầu mong trong lòng rằng sẽ không bao giờ phải gọi thêm một con số thứ tự nào nữa. Anh ghi nguyên cụm từ ấy vào sổ, ngay dưới dòng mô tả mặt cắt, rồi đóng sổ lại. Việc đặt tên thứ tự cho một vết thương nghe qua tưởng như việc của giấy tờ, nhưng với Sùng lúc ấy, đó là cách anh tự buộc mình phải nhớ chính xác. Đã có một lần, đã có một vết, và người của bản không được phép quên hay nói giảm đi thành chuyện cành cây gãy vì gió.

Trước khi rời mỏm đá, anh quyết định mang đoạn cành bị cưa về cho Thầy Mo xem. Anh không lấy phần đầu cành cụt trên thân, vì phần ấy vẫn còn liền với cây. Anh chỉ nhặt đoạn cành đã lìa hẳn đang nằm trên phiến đá, dùng một mảnh vải sạch gói lại, bọc kín mặt cắt để nhựa đỏ không dây ra tay và ra áo, rồi buộc lại bằng dây rừng. Anh nâng đoạn cành lên bằng cả hai tay, nhẹ như nâng một vật lễ, rồi đeo lên vai bằng dây buộc chéo. Anh cũng nhặt một nhúm mùn cưa trên mặt đá, gói vào góc khăn tay, vì anh nghĩ Thầy Mo có thể muốn xem cả mùn cưa để đoán loại lưỡi cưa đã dùng. Xong xuôi, anh đứng trước gốc cây một lúc, cúi đầu theo thói quen của người trong bản mỗi khi rời khỏi mỏm đá, rồi mới quay xuống đường mòn.

Đường xuống núi buổi chiều ngắn hơn trong cảm giác của anh. Anh đi thẳng tới nhà Thầy Mo, không ghé về nhà mình. Thầy Mo đang ngồi bên bếp lửa, thấy anh bước vào với gói vải dài trên vai thì đứng dậy ngay, không cần anh nói trước. Sùng đặt gói vải lên chiếc bàn gỗ thấp giữa nhà, mở dây buộc, mở từng lớp vải, để lộ đoạn cành sa mộc với mặt cắt còn mới và vệt nhựa đỏ đã hơi sẫm lại vì gió. Mùi tinh dầu từ mặt cắt bốc lên trong gian nhà ấm, thoang thoảng mà rõ, làm cả hai người cùng im lặng một lúc lâu.

Thầy Mo không chạm vào đoạn cành ngay. Ông nhìn mặt cắt trước, nhìn rất lâu, rồi mới đưa bàn tay già nua, gân guốc của mình ra, chạm nhẹ vào thớ gỗ ở gần mép cắt mà tránh chỗ nhựa đỏ. Ông lật đoạn cành lại, xem mặt cắt từ phía bên kia, xem những vết răng cưa mịn, xem mùn cưa Sùng gói trong khăn tay, rồi đặt tất cả xuống và ngồi lặng đi, khuôn mặt sầm lại như mặt đá trên mỏm đá những ngày sắp có giông. Sùng báo lại toàn bộ những gì ghi trong sổ và kết lại: đây là vết cưa thứ 1, chỉ ở cành nhỏ phía đông, thân cây chính chưa bị vết cưa nào.

Thầy Mo gật đầu rất chậm. Ông nói cây đã bị thương lần đầu trong đời ông làm thầy mo của bản này. Ông nói người ta cưa thử một cành nhỏ không phải vì cần một cành gỗ nhỏ ấy, gỗ của một cành như thế chẳng đáng bao nhiêu tiền so với con số hai tỉ đồng mà toán người lạ đang nhắm tới. Người ta cưa thử cành là cách người ta thử xem núi này có ai giữ hay không, thử xem bản này có phát hiện ra không, có phản ứng gì không. Và thử xem cái cây mà dân bản gọi là thiêng này, khi bị lưỡi cưa chạm vào, có thật sự đáp lại như lời đồn hay không. Nếu bản im lặng, nếu không ai phát hiện, nếu không có chuyện gì xảy ra sau nhát cưa thử ấy, thì lần tới lưỡi cưa sẽ không dừng ở một cành nhỏ nữa. Câu nói ấy làm Sùng ngồi yên bên bếp lửa, hai tay đặt trên đầu gối, nhìn đoạn cành nằm trên bàn mà thấy nó nặng hơn rất nhiều so với một đoạn gỗ dài bằng cánh tay.

Thầy Mo gói đoạn cành lại bằng chính mảnh vải của Sùng, buộc dây cẩn thận và tự tay đặt nó lên chiếc kệ gỗ trong gian trong, ngay dưới ống tre treo chiếc chốt nứa mà hai thầy trò đã vót cùng nhau mấy ngày trước. Ông nói đoạn cành này từ nay là vật chứng của bản, do ông giữ, không ai được vứt đi, không ai được lấy làm củi, và khi kiểm lâm hay công an xã lên làm việc. Đây sẽ là thứ đầu tiên bản đưa ra cho họ xem, trước cả cuốn sổ tay của Sùng và vòng đá đánh dấu trên mỏm đá. Ông dặn Sùng về nhà ăn cơm, ngủ sớm, vì từ ngày mai, việc giữ cây sẽ không còn là việc thỉnh thoảng lên mỏm đá nhìn một lượt nữa. Nói xong, ông nhìn lên phía mỏm đá qua khung cửa sổ nhỏ, nơi cây sa mộc đứng sẫm lại trong ánh chiều đang tắt, và im lặng rất lâu.

Chương khác

Xem thêm