MA HÓ CÂY SA MỘC ĐỈNH CỔNG TRỜI - Chương 19: Trả Tiền Và Vác Đá Sửa Đường

Sáng ngày hai mươi bốn tháng mười hai, sau một đêm gần như không ngủ, Giàng A Sùng dậy từ khi trời còn tối. Lặng lẽ lấy gói tiền bọc giấy báo từ dưới gối…

Nội dung chương

Sáng ngày hai mươi bốn tháng mười hai, sau một đêm gần như không ngủ, Giàng A Sùng dậy từ khi trời còn tối. Lặng lẽ lấy gói tiền bọc giấy báo từ dưới gối ra, cất vào túi trong của áo bông, rồi đi thẳng tới nhà trưởng bản Hạng A Dì. Anh đi trong sương muối dày đặc, đường mòn vắng tanh, mỗi bước chân đều nặng như đi trong một giấc mơ xấu mà người ta biết rõ mình phải thức dậy bằng cách nào, chỉ là không đủ can đảm để mở mắt. Đêm qua, nằm bên cạnh vợ đang ngủ yên, chạm tay vào gói tiền dưới gối không biết bao nhiêu lần, anh đã đi tới một quyết định duy nhất còn giữ được anh lại làm người của bản này. Trước khi mặt trời lên cao, anh phải thú nhận tất cả, trả lại gói tiền này, và nhận lấy bất cứ hình phạt nào mà lệ của bản dành cho mình. Chậm thêm một ngày nữa, anh biết, mình sẽ không còn đủ sức mà thú nhận nữa, vì sự im lặng cũng như sương muối trên núi, càng để lâu càng đóng thành băng cứng.

Trưởng bản Hạng A Dì vừa nhóm bếp xong thì Sùng bước vào, quỳ xuống ngay giữa gian nhà, một việc mà người trong bản chỉ làm khi có lỗi lớn với bản làng. Ông Dì kéo anh đứng dậy, bắt anh ngồi xuống, và khi nghe anh nói câu đầu tiên rằng mình có việc phải thú nhận về đoàn người lạ và về cây thiêng, khuôn mặt ông lập tức nghiêm lại. Ông sai người nhà chạy sang mời Thầy Mo Thào A Chư tới ngay, vì việc liên quan tới cây thiêng thì phải có Thầy Mo ngồi nghe cùng, đó là lệ. Trong lúc chờ thầy, Sùng không nói thêm gì, chỉ ngồi lặng, hai tay nắm chặt vào nhau, gói tiền trong túi áo như một hòn than đang cháy âm ỉ bên sườn anh.

Khi Thầy Mo tới, chống gậy ngồi xuống bên bếp lửa nhà trưởng bản, Sùng bắt đầu kể. Anh kể hết, không giấu một chi tiết nào, kể theo đúng thứ tự thời gian như một người đang trút một gánh nặng đã mang quá lâu trên lưng. Anh kể chuyện người môi giới hỏi mua gỗ ở chợ Quản Bạ. Anh kể chuyện nghe lén cuộc gọi của Nguyễn Văn Kiên bên bờ suối, cái tên Đỗ Văn Thành, chủ xưởng gỗ ở Hà Nội, và lời Kiên nói đoàn chỉ còn chờ một người dẫn đường bản địa. Anh kể chuyện Trần Văn Đức say rượu ở quán chân núi khoe khoản tiền mua một cây gỗ quý là hai tỉ đồng, năm trăm triệu đã đặt cọc cho toán. Anh kể chuyện Lý Văn Thắng thuê kho thóc cuối bản, giấu những bao tải nặng phủ rơm, mùi xăng và vệt dầu máy trên nền đất, đoạn dây thừng mới thò ra ở góc bao. Anh kể chuyện Kiên tới nhà thuê mình dẫn đường, chuyện mình đã đặt ranh giới chỉ dẫn tới bìa rừng, và cuối cùng, anh rút gói tiền bọc giấy báo từ trong áo ra, đặt lên mặt bàn trước mặt hai người già nhất bản. Kể chuyện tối qua Kiên mang năm triệu đồng tới tận tay, chuyện mình đã cầm lấy, đã giấu dưới gối, đã nói dối vợ, và đã mất ngủ cả đêm vì nhớ lời Thầy Mo dạy về cây thiêng và chiếc sừng dê núi.

Gian nhà lặng đi rất lâu sau khi anh kể xong. Trưởng bản Hạng A Dì nhìn gói tiền trên bàn, rồi nhìn Sùng, giọng ông trầm và giận một cách rõ ràng, thứ giận của người giữ lệ khi thấy lệ của bản bị chính người trong bản làm rạn nứt.

- Lệ của bản đã nói rõ từ hôm ở sân nhà bác: có người lạ hỏi tới cây thì báo ngay, không được nhận tiền của người lạ. Mày nghe rõ hơn ai hết, vì mày là người đầu tiên báo tin ở chợ về cho bác. Vậy mà mày cầm tiền của họ, giấu vợ, giấu bản, qua một đêm mới tới đây. Nếu đêm qua mày không mất ngủ, nếu lòng mày không tự cắn rứt, thì mày định giấu tới bao giờ, hả Sùng. Định giấu tới ngày mày dẫn họ lên bìa rừng, rồi đứng nhìn họ tự đi tiếp lên gốc cây chắc.

Sùng cúi đầu, không thanh minh một lời. Thầy Mo ngồi bên bếp lửa, im lặng từ đầu tới cuối buổi kể, lúc này mới chậm rãi lên tiếng, giọng ông không giận dữ như trưởng bản, mà buồn và nặng, như tiếng búa gỗ gõ lên đầu chốt nứa hôm nào.

- Nó tới thú nhận, dù muộn một đêm, vẫn là tới. Người biết lỗi mà tự mang lỗi của mình ra trước mặt bản thì còn cứu được. Cái đáng sợ không phải người cầm tiền một đêm, mà là người cầm tiền rồi quen tay, cầm lần thứ hai, lần thứ ba, tới khi không còn nhớ mình đã cầm từ bao giờ nữa. Thằng Sùng chưa tới bước đó. Bác Dì cứ theo lệ của bản mà xử, xử cho nó nhớ, xử cho cả bản nhớ, nhưng xử xong thì việc trước mắt vẫn là việc của cây, của đoàn người lạ kia. Tiền này phải trả lại tận tay người đã đưa, trả trước mặt bác, ngay hôm nay, không giữ lại một đồng nào.

Trưởng bản gật đầu, sai người đi gọi Nguyễn Văn Kiên tới nhà mình với lý do bản có việc cần bàn về chuyện đoàn đi lại trong những ngày tới. Kiên tới rất nhanh, vẫn với vẻ lễ phép và xởi lởi thường ngày, nhưng khi bước vào gian nhà và nhìn thấy Thầy Mo, trưởng bản. Sùng đang ngồi thẳng hàng bên bếp lửa cùng gói tiền bọc giấy báo đặt ngay ngắn trên bàn, nụ cười trên môi ông ta tắt đi trong một thoáng rất ngắn, ngắn tới mức người không để ý sẽ không nhận ra. Sùng đứng dậy, cầm gói tiền bằng cả hai tay, đưa trả lại cho Kiên, nói rõ ràng trước mặt trưởng bản và Thầy Mo, từng lời một.

- Anh Kiên, đây là năm triệu đồng anh đặt cọc tối qua, tôi trả lại đủ, không thiếu một đồng. Việc dẫn đường, tôi không làm nữa, dù là tới bìa rừng tôi cũng không dẫn. Đoàn muốn đi đâu trong bản thì phải qua trưởng bản của chúng tôi. Còn cây trên mỏm đá là cây thiêng của bản này, tôi nói thẳng với anh trước mặt bác Dì và Thầy Mo, để anh khỏi mất công hỏi tôi thêm lần nữa.

Kiên cầm lại gói tiền, im lặng một lúc, rồi bỗng cười nhạt, một nụ cười mỏng và lạnh, khác hẳn mọi nụ cười thân thiện mà ông ta đã dùng trong những ngày ở bản. Ông ta cất gói tiền vào túi áo, đứng dậy, nói một câu cuối cùng trước khi bước ra khỏi nhà trưởng bản, câu nói nhẹ như gió thoảng mà rơi vào tai Sùng nặng như một lời tuyên chiến.

- Anh Sùng giữ lệ của bản anh, tôi tôn trọng. Nhưng anh yên tâm, không có người dẫn đường thì đoàn tôi tự tìm đường. Núi nào mà chẳng có lối lên, hả anh.

Trước khi Sùng ra về, Thầy Mo còn dặn thêm một việc quan trọng. Ông nói việc đoàn người lạ mang máy móc vào bản, giấu trong kho thóc, lại bỏ ra một khoản tiền lớn như thế để nhắm vào cây thiêng, đã vượt quá chuyện lệ làng tự xử với nhau. Việc này phải báo lên kiểm lâm ở trạm Quản Bạ, để người của nhà nước biết mà lên kiểm tra, vì giữ rừng thiêng của bản cũng là giữ rừng của cả vùng này. Trưởng bản gật đầu đồng ý, nói để ông và Sùng lo việc báo tin ngay trong hôm nay, còn đoàn người lạ thì cứ để họ ở yên trong bản. Đừng đánh động, đừng để họ biết bản đã biết rõ ý đồ của họ tới mức nào, kẻo họ lại tính đường khác khó lường hơn. Sùng nghe hai người già bàn bạc mà lòng nhẹ đi một phần: từ giờ phút này, gánh nặng giữ cây không còn đè lên một mình vai anh nữa. Nó đã được đặt lên bàn của trưởng bản, của Thầy Mo, và sắp tới là của cả kiểm lâm trên trạm.

Chiều hôm đó, trưởng bản tuyên bố hình phạt của Sùng trước mấy nhà quanh sân nhà ông, đúng theo lệ làng: Giàng A Sùng, vì đã cầm tiền của người lạ hỏi gỗ thiêng mà không báo ngay cho bản. Phải vác đá sửa đường bản ba buổi, bắt đầu ngay từ chiều nay, ở đoạn đường mòn từ đầu bản lên tới ngã rẽ đi mỏm đá, đoạn đường lầy lội và nhiều đá nhất của bản. Đây là việc của lệ làng, là cái giá anh phải trả trước mặt bà con, không phải án hình sự, không có biên bản nào của kiểm lâm hay chính quyền, chỉ có đá, đường và những ánh mắt của người trong bản nhìn theo. Sùng nhận phạt không một lời kêu ca. Buổi chiều đầu tiên, anh vác từng tảng đá lớn từ bờ suối lên, đặt xuống những hõm lầy trên mặt đường, lưng áo ướt đẫm mồ hôi giữa tiết trời đông lạnh giá, hai bàn tay rớm máu vì cạnh đá sắc. Người trong bản đi qua, có người gật đầu với anh như một sự tha thứ lặng lẽ, có người chỉ nhìn rồi đi thẳng, và anh chấp nhận tất cả những ánh mắt ấy như một phần của hình phạt mà mình đáng phải nhận.

Có một cụ già trong bản chống gậy đi qua đoạn đường anh đang sửa, dừng lại nhìn anh vác đá một lúc, rồi nói một câu mà anh nghe xong thì cúi đầu vác tiếp tảng đá nặng nhất trong buổi chiều hôm ấy. Biết lỗi mà tự mang lỗi ra nộp cho bản thì vẫn còn là người của bản, chỉ sợ cái thứ biết lỗi mà giấu lỗi đi, giấu tới ngày lỗi nở ra thành họa cho cả bản thì không ai cứu được nữa. Sùng không đáp, anh chỉ vác đá, tảng này nối tảng khác, cho tới khi mặt trời khuất sau dãy núi phía tây và đoạn đường mòn lầy lội nhất của bản đã được lấp kín bằng đá do chính tay anh mang lên. Như một cách vá lại, bằng sức lực thật của mình, cái rạn nứt mà một đêm cầm tiền đã gây ra giữa anh và bản làng.

Tối đó, về tới nhà với đôi vai rã rời, Sùng ngồi bên bếp lửa rất lâu. Gói tiền đã rời khỏi nhà anh, gánh nặng lớn nhất đã được đặt xuống, nhưng câu nói cuối cùng của Nguyễn Văn Kiên vẫn còn vang trong đầu anh, rõ ràng và lạnh lẽo: không có người dẫn đường thì đoàn tự tìm đường. Anh nhìn ra ngoài cửa về phía mỏm đá tối đen, và hiểu rằng việc mình trả lại tiền chỉ mới giữ được lòng mình trong sạch, chứ chưa giữ được cái cây. Đoàn người lạ vẫn còn ở đầu bản, kho thóc cuối bản vẫn còn những bao tải phủ rơm, và con đường lên mỏm đá, như Kiên đã nói, núi nào mà chẳng có lối lên.

Chương khác

Xem thêm