MA HÓ CÂY SA MỘC ĐỈNH CỔNG TRỜI - Chương 29: Sáng Sương Muối Cuối Cùng
Sáng ngày hai mươi tám tháng mười hai, bản Cổng Trời thức dậy trong một lớp sương muối trắng và tĩnh lặng tới mức khác thường. Đó là buổi sáng cuối cùng…
Nội dung chương
Sáng ngày hai mươi tám tháng mười hai, bản Cổng Trời thức dậy trong một lớp sương muối trắng và tĩnh lặng tới mức khác thường. Đó là buổi sáng cuối cùng của đợt sương muối dài nhất trong mùa đông năm nay theo lời những người già trong bản, sương phủ dày trên mái nhà, trên hàng rào. Trên cả những tảng đá ngoài sân, và mặt trời lên rất chậm sau lớp mây xám phía đông, chỉ để lại một quầng sáng mờ không đủ làm tan sương trước giờ cơm trưa. Giàng A Sùng thức dậy với bàn tay phải đã được vợ băng lại cẩn thận từ tối hôm qua. Khi anh xuống núi trong bóng tối với chiếc khăn tự quấn thấm máu, Sùng Thị Mỷ đã chờ sẵn ở cửa, không hỏi một câu nào về chuyện vợ chồng còn đang giận nhau, chỉ kéo anh ngồi xuống bên bếp lửa. Tháo lớp khăn quấn tạm ra, rửa vết rách ở cạnh bàn tay bằng nước ấm, rắc thuốc lá của bản lên và băng lại bằng vải sạch, từng vòng một, chặt mà không làm máu ứ lại. Bàn tay phải của anh sáng nay đã bớt rỉ máu, nhưng mu bàn tay vẫn sưng, các ngón tay co duỗi rất khó, và anh vẫn không cầm chắc được bất cứ vật gì bằng tay ấy, từ chiếc bát ăn cơm cho tới cây gậy đi rừng.
Vỏ dao trống rỗng ở hông anh, Mỷ nhìn thấy ngay từ lúc anh bước qua cửa tối hôm qua, và chị cũng không hỏi. Chị chỉ nhìn chiếc vỏ dao một lúc lâu trong lúc băng tay cho chồng, rồi nói một câu duy nhất, rằng dao của cha mất rồi thì thôi, người còn về được tới nhà là còn giữ được nhiều thứ khác. Sáng nay, khi anh đeo lại chiếc vỏ dao trống ấy vào hông theo thói quen rồi lại tháo ra đặt lên kệ gỗ trong nhà, cả hai vợ chồng đều hiểu từ nay mỗi lần anh đi rừng. Bàn tay phải băng vải và chiếc vỏ dao vắng mặt sẽ là hai dấu vết đi theo anh, nhắc anh nhớ cái giá của buổi chiều hôm qua trên mỏm đá, khi anh một mình leo lên ngăn cản một toán bốn người mà không chờ ai đi cùng.
Anh tới điểm trường Cổng Trời trên sườn núi vào đầu giờ sáng, theo lời hẹn từ tối hôm qua của trưởng bản. Điểm trường sáng nay lạnh hơn cả ngoài sân, vì sương muối luồn qua những khe vách hở và đọng trên cả mặt bàn học của trẻ con. Cô giáo Vàng Thị Dính đã tới từ sớm, đang lấy một chiếc chậu nhựa hứng chỗ nước nhỏ giọt từ mái trường xuống giữa lớp, nơi tấm nilon chị che từ đầu mùa đông đã bắt đầu mục và rách thêm một lỗ mới sau đợt sương muối này. Mấy đứa trẻ trong bản hôm nay được nghỉ vì trường chuẩn bị vào kỳ nghỉ đông, lớp học trống, chỉ còn hàng ghế nhỏ xếp ngay ngắn và bảng đen phủ một lớp bụi phấn mỏng. Trưởng bản Hạng A Dì tới ngay sau anh, chống gậy bước vào lớp, nhìn bàn tay băng vải của anh trước tiên, rồi nhìn vết sưng đã tím lại ở cổ tay anh lộ ra dưới lớp băng, và hỏi một câu ngắn gọn về việc tối hôm qua.
Sùng kể lại toàn bộ, không giấu một chi tiết nào. Anh kể việc mình thấy toán dọn quanh gốc cây từ dưới bản, việc mình một mình quay lên mỏm đá không báo cho ai, việc Đức đẩy anh ngã xuống dốc đá. Việc tay phải của anh đập vào cạnh đá và việc con dao săn của cha anh rơi xuống khe đá sâu không lấy lại được. Anh cũng nói rõ tình trạng bàn tay của mình sáng nay, theo đúng sự thật: băng đã cầm máu, tay vẫn sưng và đau. Anh không cầm nắm được bằng tay phải, nhưng anh vẫn đi lại được, vẫn leo núi được bằng tay trái và vẫn làm được phần việc của người giữ đường cho bản. Trưởng bản nghe xong, im lặng một lúc lâu, rồi nói anh sai ở chỗ đi một mình, đúng như lệ bản đã dặn từ ngày lập ca gác, nhưng việc anh bị người ta đẩy ngã trên đất của bản thì không còn là chuyện riêng của anh nữa. Từ hôm nay, việc này là việc của cả bản trình lên chính quyền.
Cô giáo Dính đặt chiếc chậu hứng nước xuống và tham gia vào câu chuyện bằng phần việc của trường. Chị nói trẻ con trong bản sắp nghỉ đông, nhưng nghỉ đông xong thì vẫn phải quay lại học trong chính căn phòng này, dưới chính mái trường này. Chị chỉ tay lên tấm nilon đang che góc lớp và những vệt nước ố vàng trên vách, nói nếu trường dột thêm một mùa nữa thôi, không cần tới mùa thứ hai, thì căn phòng này sẽ không còn là chỗ học tử tế cho trẻ con được nữa. Sách vở mốc, bàn ghế mục chân, và những ngày sương muối như sáng nay, trẻ sẽ phải ngồi học trong cái lạnh luồn qua vách hở tới mức tay cầm bút cũng cóng lại. Chị nói bản đã nói chuyện xây trường mới từ nhiều năm, ai cũng biết cần bao nhiêu tiền và ai cũng biết bản không có khoản tiền ấy. Rồi chị nhìn thẳng vào trưởng bản và nói câu nói làm cả căn lớp im lặng đi: giữ được cây trên mỏm đá thì bản còn giữ được niềm tin rằng núi này là của bản. Nhưng nếu người của bản cứ bị đẩy ngã trên chính đất của mình mà không có một cơ quan nào đứng ra làm rõ, thì niềm tin ấy sẽ mòn đi nhanh hơn cả mái trường đang dột này.
Ba người bàn việc báo công an xã ngay trong chính buổi sáng hôm nay. Trưởng bản nói ông sẽ tự mình xuống xã trình báo toàn bộ vụ việc thành một đầu mối rõ ràng: toán bốn người dưới xuôi vào bản dưới vỏ bọc mua dược liệu, cưa máy và xăng giấu trong kho thóc cuối bản. Cành nhỏ của cây thiêng bị cưa thử, lán trại dựng trái phép ngay trên đất quanh gốc cây, và việc một người dân trong bản lên ngăn cản đã bị đẩy ngã bị thương và mất tài sản là con dao săn gia truyền. Sùng đưa cuốn sổ tay đi rừng của mình cho trưởng bản xem lại từng trang ghi dấu chân, vết xăng, vết cưa, mùi tinh dầu, vị trí lán trại và buổi chiều hôm qua, để trưởng bản mang theo khi xuống xã làm bằng chứng ban đầu của bản. Cô Dính nói chị sẽ viết thêm một tờ trình riêng về tình trạng điểm trường, không phải để xin tiền trong lúc này. Mà để xã ghi nhận bản Cổng Trời đang có một nhu cầu xây trường thật sự và cấp bách, phòng khi vụ việc trên mỏm đá cần tới sự có mặt của chính quyền ở nhiều phía cùng một lúc.
Trưởng bản nhận cuốn sổ, cất cẩn thận vào túi áo trong của mình và nói ông sẽ đi ngay sau khi mặt trời lên cao hơn một chút cho đường xuống xã bớt trơn vì sương muối. Ông dặn Sùng ở nhà nghỉ tay một buổi sáng, không lên mỏm đá trong hôm nay bằng bất cứ lý do gì. Vì bàn tay của anh cần khô vết thương và vì bản đã quyết định đi theo con đường trình báo chính quyền, không để thêm một người nào trong bản đối đầu trực tiếp với toán trên núi nữa. Ông cũng nói sẽ ghé qua nhà Thầy Mo trước khi xuống xã, để xin ý kiến của thầy về việc trình báo này, vì việc của cây thiêng, dù đi bằng con đường pháp luật, cũng phải có lời của Thầy Mo đi cùng thì bản mới yên lòng. Sùng gật đầu nghe theo, dù trong lòng anh, việc ngồi ở nhà trong một buổi sáng mà toán người lạ đang ở ngay sau lưng cây làm anh khó yên hơn cả cơn đau âm ỉ trong bàn tay phải.
Khi ba người bước ra khỏi điểm trường, sương muối vẫn chưa tan, cả sườn núi trắng xóa và yên tĩnh. Cô Dính khóa cửa lớp, kéo lại tấm nilon che cửa sổ cho gió khỏi lùa vào thêm, rồi đứng nhìn lên phía mỏm đá một lúc. Chị nói với Sùng, như nói cho chính mình nghe, rằng chị dạy trẻ con trong bản đọc những chữ đầu tiên dưới mái trường dột này, và chị chỉ mong tới ngày trẻ con trong bản được học trong một căn phòng kín gió. Để chúng lớn lên và tự mình giữ lấy ngọn núi này bằng cái chữ, thay vì chỉ bằng đôi tay và những ca gác đêm trong sương muối như thế hệ của anh. Trưởng bản chống gậy đứng bên cạnh, nghe hết câu nói ấy, rồi quay sang Sùng và nói câu cuối cùng của buổi sáng hôm ấy, một câu mà anh sẽ mang theo xuống nhà mình và mang theo cả vào buổi chiều quyết định đang tới rất gần.
- Nếu chính quyền không kịp, thì người của bản phải tự giữ núi lấy thôi. Nhưng giữ bằng cách nào cho không ai phải ngã thêm một lần nữa như anh hôm qua, đó là điều trưa nay chúng ta phải tính cho kỹ.
Sùng đi bộ về nhà qua con đường đất trắng sương, tay phải băng vải đút vào túi áo bông cho khỏi lạnh, tay trái cầm cây gậy chống trên mặt đường trơn. Cả bản sáng nay yên tĩnh tới mức anh nghe rõ tiếng bước chân của chính mình. Trên cao, cây sa mộc vẫn đứng thẳng trên mỏm đá Cổng Trời, mờ trong sương, và không ai trong bản lúc ấy biết rằng buổi sáng yên tĩnh cuối cùng này. Với lớp sương muối trắng phủ kín mọi mái nhà, đang là khoảng lặng ngắn ngủi nhất còn lại trước khi mọi việc trên mỏm đá dồn hết vào một buổi chiều duy nhất.
Về tới nhà, anh kể lại cho vợ nghe việc trưởng bản sẽ xuống xã trình báo ngay trong sáng nay và việc cô Dính sẽ viết tờ trình riêng về điểm trường. Mỷ nghe xong, lặng lẽ lấy thêm một lớp vải sạch băng chồng lên lớp băng cũ ở tay phải của chồng cho ấm, vì chị nói vết thương gặp sương muối buổi sáng sẽ buốt hơn và lâu khô hơn. Chị không nhắc lại chuyện giận nhau từ tối hôm kia, và anh cũng không nhắc, nhưng cả hai đều hiểu phần việc chung của bản lúc này lớn hơn phần giận riêng trong nhà, ít nhất là trong buổi sáng cuối cùng yên tĩnh này.