QUỶ NHẬP TRÀNG BÊN SÔNG ĐÁY - Chương 48: Tết đầu vắng cụ
Tết Nguyên đán năm hai nghìn không trăm hai mươi bảy là cái Tết đầu tiên nhà cổ họ Trần không còn cụ cố. Ông Lương nhận ra điều ấy rõ nhất vào chiều ba…
Nội dung chương
Tết Nguyên đán năm hai nghìn không trăm hai mươi bảy là cái Tết đầu tiên nhà cổ họ Trần không còn cụ cố. Ông Lương nhận ra điều ấy rõ nhất vào chiều ba mươi Tết. Khi mâm cơm cúng tất niên được bày lên gian thờ và ông theo thói quen quay sang định nói một câu với người cha vẫn thường ngồi ở chiếc ghế bên bàn thờ mỗi chiều cuối năm. Chiếc ghế vẫn ở đó, nhưng người thì không còn nữa. Ông đứng yên một lúc, rồi tự tay thắp hương, không nói câu nào.
Gian thờ sau mấy tháng tu sửa đã trang trọng hơn trước nhiều. Bàn thờ được lau chùi sạch sẽ, lọ hoa đào nhỏ đặt bên trái, đĩa quả ngũ sắc đặt bên phải, mâm cơm cúng tất niên đặt ở giữa: bánh chưng xanh, đĩa thịt gà luộc, bát canh măng, đĩa giò, chén rượu. Bên bậu cửa gỗ lim, chiếc hộp gỗ đựng cây đục đồng đỏ của ông Tứ nằm đúng chỗ đã đặt từ cuối tháng mười, trang trọng và yên tĩnh. Ai vào gian thờ thắp hương cũng nhìn thấy chiếc hộp ấy, và những người biết chuyện đều hiểu vì sao nó ở đó, còn những người không biết thì chỉ thấy đó là một vật cũ của nhà này, được giữ gìn cẩn thận.
Cả nhà sum họp ở nhà cổ từ chiều ba mươi. Hà và em gái từ xa về cùng chồng con, mang theo quà Tết và một cành đào lớn hơn đặt ở hiên. Ông Bính, bà Sen, Hiệp và Phượng sang từ sớm, mang theo nồi thịt kho và cặp bánh chưng tự gói ở nhà. Bà Liên cùng chồng con ở làng bên cũng về. Sân nhà cổ rộn ràng tiếng trẻ con, tiếng dao thớt trong bếp, tiếng người lớn gọi nhau í ới chuẩn bị mâm cúng giao thừa.
Ông Lương đứng ở gian giữa nhìn cả nhà, lòng ông có một cảm giác rất lạ. Tết năm ngoái, cụ cố còn sống, ngồi ở gian giữa nhận con cháu chúc Tết, lì xì cho từng đứa chắt bằng những đồng tiền mới gấp gọn trong bao đỏ. Tết năm nay, cụ chỉ còn là di ảnh trên bàn thờ, khói hương bay lên trước mặt. Buồn là thật. Nhưng nhìn hai chi của nhà mình cùng có mặt đông đủ trong sân này, sau tất cả những gì đã xảy ra từ tháng chín năm ngoái, ông lại thấy buồn ấy không phải là buồn trống rỗng. Nó là buồn của một nhà đã mất đi người già nhất, nhưng vẫn giữ được nhau.
Đến lúc bưng mâm cơm cúng lên gian thờ, Hiệp xin được là người bưng mâm chính. Mâm gỗ không nặng lắm, nhưng trên mâm có nhiều bát đĩa, trong đó có bát canh măng đầy nóng hổi ở giữa. Hắn bê bằng cả hai tay, tay trái chịu lực chính, tay phải giữ ở mép mâm cho cân. Bà Hảo đứng cạnh, hơi lo, định đỡ hộ một tay.
- Để cháu bê được, bác ạ. Cháu bê chậm thôi.
Hắn đi từng bước chậm qua sân, vào gian giữa, mắt nhìn thẳng xuống mâm để giữ thăng bằng. Khi đặt mâm lên bàn nhỏ trước bàn thờ, tay phải yếu của hắn làm chiếc bát canh chao nghiêng một nhịp, nước canh sóng sánh suýt tràn ra mép bát. Hắn nhanh chóng dùng tay trái đỡ lại đáy bát, giữ cho mâm đứng yên, rồi mới buông tay ra. Bát canh không đổ một giọt nào.
Không ai cười. Không ai nói một câu bông đùa về bàn tay yếu của hắn như người ngoài có thể sẽ làm. Bà Liên đứng gần đó chỉ khẽ gật đầu, còn ông Lương thì bước tới, tự tay chỉnh lại vị trí mâm cúng cho ngay ngắn, như một cách phụ cháu mà không làm hắn mất tự nhiên.
- Đặt thế này là được rồi. Vào thắp hương với mọi người đi.
Hiệp thắp hương cùng con cháu, đứng ở hàng cháu, hai tay chắp trước ngực. Tay phải của hắn khi chắp lâu vẫn hơi run, hắn khẽ đưa tay trái đỡ lấy cổ tay phải, giữ cho hai bàn tay đứng yên trong suốt lúc thầy cúng nhỏ trong họ đọc bài khấn tất niên. Hà đứng bên cạnh nhìn thấy, không nói gì, chỉ thấy lòng mình yên lại. Có những sự chuộc lỗi không nằm ở lời nói nữa, mà nằm ở việc một người có mặt đúng chỗ, làm đúng việc, dù bàn tay làm việc ấy không còn lành lặn như trước.
Tối giao thừa, cả nhà quây quần ở gian bên ăn bữa cơm cuối năm. Trên bàn có đủ món Tết, có cả đĩa dưa hành ông Lương tự muối từ đầu tháng chạp, có nồi thịt kho của nhà ông Bính mang sang, có bánh chưng nhà Hà gói. Trẻ con được mừng tuổi sớm, chạy quanh sân với bao lì xì đỏ. Người lớn nói chuyện vụ mùa năm tới, chuyện sửa lại đoạn đường ra bãi sông, chuyện Hiệp đang theo nghề mộc ở xưởng ông Tứ.
- Theo ông Tứ là theo đúng người đấy. Ông ấy khó tính, nhưng học được nghề của ông ấy thì cả đời không đói.
Một người bác trong họ nói với Hiệp như vậy. Hiệp cười, đáp rằng hắn đang học bào ván, mới bào thẳng được những tấm đầu tiên. Không ai nhắc chữ nợ trong bữa cơm giao thừa, dù ai cũng biết món nợ ấy vẫn đang được trả từng tháng, đều đặn, bằng tiền phụ hồ trước kia và tiền thợ phụ mộc bây giờ. Không nhắc, không phải vì quên, mà vì đêm giao thừa không phải lúc để nhắc. Việc trả nợ có sổ sách, có kỳ hạn, có trưởng họ chứng kiến. Đêm nay là đêm của sum họp.
Trước bữa cơm tối, cả nhà còn cùng nhau đi một vòng ra nghĩa trang ven sông thắp hương cho cụ cố và các phần mộ tổ tiên, theo lệ chiều ba mươi của làng. Đường ra nghĩa trang khô ráo, khác hẳn ngày đưa tang tháng chín mưa bùn ngập lối. Ông Lương đi đầu, mang theo bó hương và ít hoa cúc vàng. Hà đi cạnh cha, Hiệp đi phía sau cùng chú Bính, tay trái xách chiếc làn đựng giấy tiền và quả. Ở phần mộ cụ cố, cỏ đã mọc xanh một lớp mỏng trên mặt đất mới đắp năm ngoái. Ông Lương thắp hương, khấn nhỏ, chỉ nói rằng nhà cửa đã yên, đất đã có văn bản, con cháu đã về đủ ăn Tết, xin cụ yên lòng. Không ai khóc thành tiếng ở nghĩa trang chiều ấy. Người ta đứng yên một lúc, nghe gió sông thổi qua những hàng mộ, rồi lặng lẽ quay về nhà cổ khi trời bắt đầu tối, đèn các nhà trong làng lần lượt bật sáng dọc đường về.
Trong bếp, bà Hảo và bà Sen hâm lại nồi thịt kho, luộc thêm đĩa bánh chưng mới. Mùi Tết quen thuộc quay về trong gian bếp nhà cổ: mùi lá dong, mùi tiêu, mùi hành phi. Hà phụ mẹ bày mâm, chợt nhận ra đã rất lâu rồi nhà này mới có một buổi chiều cuối năm bình thường đến thế, không tang phục, không hương khói dày đặc của tuần thất, không một cuộc họp họ nào chờ đợi trong đêm. Bình thường, sau những gì đã qua, tự nó đã là một điều quý giá mà cả nhà phải mất nhiều tháng mới chạm lại được.
Đến giờ rót rượu chúc Tết, theo lệ nhà này, người cao tuổi nhất trong nhà sẽ rót cho con cháu. Năm nay người ấy là ông Lương. Ông cầm chai rượu nhỏ, đi một vòng quanh bàn. Điều làm Hà chú ý, và làm cả bàn chú ý, là ông rót cho em trai mình trước tiên. Ông Bính bất ngờ, hai tay nâng chén lên ngang ngực, mắt ông lại đỏ như hôm ở trụ sở xã.
- Anh rót cho em trước, em không dám.
- Chú là em tôi, năm nay nhà mình có nhiều việc, chú cũng khổ nhiều. Chén này tôi rót cho chú, chúc chú khỏe, nhà chú yên.
Rót cho em trai xong, ông Lương mới rót cho cháu Hiệp. Hiệp đứng dậy, nâng chén bằng tay trái, tay phải đỡ hờ ở đáy chén.
- Bác chúc mày năm mới làm nghề cho vững, trả nợ cho đều, giữ mình cho sạch. Chuyện cũ đã xử xong trong họ rồi, mày không phải mang nó ra xin lỗi mỗi lần gặp bác nữa. Mày cứ làm đúng, thế là bác nhìn thấy.
- Dạ, cháu cảm ơn bác. Cháu sẽ làm đúng ạ.
Ông Lương gật đầu, rồi nói một câu ngắn, đủ cho cả bàn nghe, cũng là câu nói ông đã giữ trong lòng suốt buổi chiều hôm nay khi nhìn chiếc ghế trống bên bàn thờ.
- Nhà còn, người còn, thế là còn Tết.
Cả bàn im lặng một nhịp, rồi bà Hảo nâng chén nước ngọt của mình lên, mọi người cùng chúc nhau năm mới. Tiếng chén chạm nhau khẽ vang trong gian nhà ấm đèn.
Ngoài sân, đúng lúc giao thừa bước qua, pháo hoa xa của huyện bắt đầu lập lòe trên bầu trời phía bên kia sông. Ánh sáng đủ màu hắt xuống mặt sông Đáy đen, lúc sáng lên lúc tắt đi, phản chiếu thành những vệt dài lấp loáng trên nước. Trẻ con chạy ra hiên reo lên. Người lớn cũng ra đứng ở bậc thềm, nhìn pháo hoa xa, nghe tiếng chuông chùa làng và tiếng pháo nổ nhỏ của mấy nhà trong làng vọng lại.
Ông Lương đứng ở giữa sân, hai tay chắp sau lưng, nhìn ra sông. Cha ông đã đi, nhà cổ đã qua một cơn biến lớn nhất trong nhiều đời, con cháu từng có lúc đứng ở hai phía của một đêm họp họ căng thẳng. Vậy mà đêm nay, tất cả lại đứng chung trong một cái sân, nhìn cùng một bầu trời pháo hoa. Ông thấy thế là đủ cho một cái Tết đầu vắng cụ.
Ông Lương đứng nhìn thêm một lúc nữa, rồi gọi mọi người vào nhà cho ấm, kẻo trẻ con nhiễm lạnh sương đêm đầu năm. Gian nhà ấm đèn, mâm cơm Tết còn thơm, tiếng nói cười nhỏ dần trong không khí giao thừa yên tĩnh của làng Hạ Trạch.
Ngoài sân, pháo hoa xa của huyện lập lòe trên mặt sông Đáy đen.
---