QUỶ NHẬP TRÀNG BÊN SÔNG ĐÁY - Chương 46: Thợ phụ ở xưởng mộc
Cuối năm hai nghìn không trăm hai mươi sáu, Hiệp chính thức sang xưởng mộc của ông Tứ ở làng bên xin học việc. Hắn đã mở lời từ trước ngày chung thất, và…
Nội dung chương
Cuối năm hai nghìn không trăm hai mươi sáu, Hiệp chính thức sang xưởng mộc của ông Tứ ở làng bên xin học việc. Hắn đã mở lời từ trước ngày chung thất, và ông Tứ để hắn chờ qua chung thất, qua cả việc văn bản hóa di chúc, mới gọi sang nói chuyện rõ ràng. Nghề đóng áo quan không phải nghề ai muốn theo cũng được, ông nói thế ngay từ đầu.
- Nghề này làm việc với nhà có tang. Người ta đang đau, mình đến phải biết giữ miệng, giữ tay, biết việc nào làm trước, việc nào làm sau. Mày theo tao không phải chỉ để bào gỗ. Mày theo tao là để học lại cách đứng trong một nhà tang cho đúng.
Hiệp ngồi ở chiếc ghế thấp trong xưởng, tay phải đặt trên đùi, tay trái cầm chén nước ông Tứ rót cho.
- Dạ, cháu hiểu ạ. Cháu không làm được nghề điện tử nặng như trước nữa. Tay phải yếu, cầm tua vít lâu là run, leo trèo cũng không dám. Cháu muốn có một nghề làm bằng sức mình, làm lâu dài, để còn trả nợ và nuôi vợ con.
- Trả nợ thì phải trả, nhưng đừng mang cái nợ vào xưởng này làm áp lực cho người khác. Ở đây làm chậm mà chắc. Một tấm ván bào ẩu, đóng lên áo quan, nhà người ta nhìn thấy, họ đau thêm. Mày làm được không?
- Dạ, cháu làm chậm được ạ. Cháu sẽ học từ đầu.
Ông Tứ gật đầu, đứng dậy lấy một tấm ván gỗ xoan còn thô, đặt lên bàn bào, đưa cho Hiệp chiếc bào nhỏ.
- Thế thì bắt đầu. Bào bằng tay trái, tay phải chỉ giữ nhẹ, không tì lực. Làm hỏng thì bào lại. Hỏng nữa thì bỏ tấm khác. Gỗ hỏng bỏ được, người hỏng thì phải sửa lâu hơn nhiều.
Xưởng mộc của ông Tứ nằm ở cuối làng bên, sát đường ra bãi sông. Trong xưởng lúc nào cũng có mùi gỗ mới, mùi dầu trẩu, tiếng bào, tiếng đục vọng ra đều đều. Có hai người thợ chính đã theo ông nhiều năm, và một người phụ trẻ. Họ biết chuyện của Hiệp, biết hắn là cháu họ Trần trong vụ đêm bão mà cả vùng từng xì xào. Những ngày đầu, họ nhìn hắn bằng ánh mắt dè chừng, giao việc cũng chỉ giao những việc nhẹ: quét mùn cưa, xếp gỗ theo kích cỡ, bào những tấm ván phụ không quan trọng.
Hiệp không phàn nàn. Hắn quét xưởng sạch hơn cả người phụ trước, xếp gỗ ngay ngắn theo chiều dài, ghi nhớ từng loại gỗ ông Tứ dặn. Gỗ xoan nhẹ, dễ bào. Gỗ vàng tâm chắc hơn. Loại nào dùng cho áo quan người già, loại nào dùng cho trẻ nhỏ, hắn nghe và ghi vào cuốn sổ nhỏ mang theo, nét chữ tay trái vụng về nhưng đầy đủ. Ông Tứ thỉnh thoảng đi qua, nhìn trang sổ của hắn, không khen, chỉ chỉ thêm một điều còn thiếu.
Việc bào gỗ bằng tay trái khó hơn hắn tưởng. Đường bào đầu tiên thường lệch, mặt ván lượn sóng, phải bào đi bào lại nhiều lần mới phẳng. Tay phải của hắn thỉnh thoảng theo thói quen cũ đưa ra giữ ván, tì một lực nhỏ thôi cũng làm cổ tay nhói lên, các ngón run bần bật. Hắn học cách kê ván bằng khuỷu tay và đầu gối, để tay phải chỉ làm nhiệm vụ giữ hờ cho có cảm giác, còn toàn bộ lực dồn sang vai trái và tay trái. Sau một tháng, vai trái của hắn khỏe lên rõ rệt, còn tay phải vẫn yếu như bác sĩ đã nói. Sự thật ấy không thay đổi, hắn chỉ học cách sống cùng nó.
Tiền công thợ phụ không nhiều, nhưng đều. Mỗi tháng, Hiệp mang tiền về, cùng Phượng ngồi tính: một phần trả kỳ nợ tháng ấy, một phần để cha mẹ chi tiêu trong nhà, một phần rất nhỏ để dành cho việc sửa lại mái bếp nhà mình đã dột từ mùa mưa. Chủ nợ ngoài huyện thấy hắn trả đều ba tháng liên tiếp, thái độ cũng bớt gay gắt. Con số bốn trăm hai mươi triệu vẫn còn lớn, đường trả vẫn còn dài nhiều năm, nhưng nó không còn là một khối đá đè lên ngực hắn trong bóng tối nữa. Nó thành từng kỳ, từng tháng, từng tấm ván hắn bào xong trong xưởng.
Một buổi chiều, khi xưởng vắng khách, chỉ còn hai bác cháu ở lại dọn dẹp, Hiệp mới dám hỏi điều hắn giữ trong lòng từ lâu.
- Bác Tứ ạ, con mèo đêm ấy, sau khi nó thoát ra khỏi nhà, bác nghĩ nó đi đâu?
Ông Tứ đang lau bộ đục, nghe hỏi thì dừng tay một lúc. Ông nhìn Hiệp, ánh mắt không trách, cũng không né tránh.
- Mày hỏi để làm gì? Để tìm nó, hay để tự dằn vặt thêm?
- Dạ, cháu không tìm. Cháu chỉ thỉnh thoảng nghĩ, không biết nó còn sống không. Cháu nuôi nó mười bảy tháng, cháu biết nó sợ người lạ, chỉ quen ăn thịt sống cháu mang ra. Đêm bão nó chạy vào bóng tối như thế.
- Nó là con mèo, Hiệp ạ. Mèo hoang hay mèo nhà, trời sinh nó biết tìm chỗ trú, biết bắt chuột, bắt chim, biết đường sống của nó. Sông Đáy rộng, bãi bồi nhiều, làng mạc liền nhau, một con mèo đen khỏe mạnh không chết đói được đâu. Nó chỉ là con vật bị người lợi dụng, bị mày thả vào một việc nó không hiểu gì. Tội là tội của người nghĩ ra việc ấy và làm việc ấy, không phải tội của con mèo. Mày đừng mang thêm tội cho nó, cũng đừng lấy nó làm cớ để nghĩ mãi về đêm ấy. Nó đi rồi, đi hẳn rồi. Việc của mày là ở đây, với tấm ván này, với món nợ này, với nhà họ Trần này.
Hiệp nghe, gật đầu chậm rãi. Từ hôm phát hiện búi lông khô trên xà nhà, rồi ông Lương mang đi chôn dưới gốc chuối sau vườn, hắn đã biết con mèo không còn trong nhà cổ nữa. Nay nghe ông Tứ nói rõ ràng như vậy, lòng hắn nhẹ đi một phần mà hắn không ngờ tới. Không phải nhẹ vì thoát tội. Nhẹ vì cuối cùng cũng có người nói thay cho con vật ấy điều đúng nhất: nó vô tội, và nó sẽ không quay lại nữa.
- Dạ, cháu hiểu rồi ạ. Cháu không nhắc chuyện mèo nữa.
- Ừ. Nhắc làm gì. Nhớ lệ là đủ.
Những ngày theo ông Tứ đi giao áo quan ở các làng quanh vùng cũng dạy hắn nhiều điều mà ở nhà hắn chưa từng để ý. Có nhà tang giàu, mâm lễ đầy, con cháu đông đủ mà anh em vẫn lời qua tiếng lại chuyện chia phần ngay bên quan tài. Có nhà nghèo, chỉ một gian nhà nhỏ, một chiếc áo quan gỗ xoan giản dị, mà con cháu thay nhau thức trọn đêm, không một lời nặng nhẹ. Ông Tứ đi qua những nhà ấy đều giữ một thái độ như nhau: làm việc cẩn thận, nói ít, không bình phẩm chuyện nhà người ta khi bước ra cổng. Trên đường về, ông mới dặn Hiệp một câu.
- Thấy chưa. Nhà nào giữ được lệ, nhà ấy qua tang sự êm. Nhà nào phá lệ vì tiền, vì giận nhau, nhà ấy tang chưa xong đã sinh chuyện. Mày đã thấy nhà mày suýt nữa ra sao rồi, tao không cần nói thêm.
Hiệp ngồi sau xe, tay trái giữ chặt khung xe, tay phải đặt yên trên đùi, nghe gió bãi sông thổi qua mà không đáp. Hắn thấy, hắn nhớ, và hắn hiểu vì sao ông Tứ bắt hắn học nghề từ những việc nhỏ nhất, từ cách quét mùn cưa cho sạch góc xưởng. Nghề này, cũng như lệ canh xác, giữ người ta bằng những việc nhỏ làm đúng, lặp lại mỗi ngày, chứ không bằng những lời hứa lớn nói trong một lúc xúc động.
Ở nhà, Phượng cũng nhận thêm việc may gia công vào buổi tối để phụ chồng trả nợ. Hai vợ chồng không còn giấu nhau một khoản tiền nào. Cuốn sổ nợ đặt ngay trên bàn ăn, ai trả khoản nào, còn bao nhiêu, ghi rõ ngày tháng. Ông Bính thỉnh thoảng mang sổ ra xem, nhìn con số giảm dần từng tháng, rồi lại cất đi, không nói gì, nhưng bữa cơm hôm ấy ông ăn được nhiều hơn thường lệ một chút. Bà Sen thì bắt đầu gói ghém, dành dụm, bảo rằng nhà mình còn ruộng, còn sức, còn người, thì nợ nào rồi cũng trả được hết, chỉ cần không ai trong nhà sinh thêm một món nợ mới.
Từ hôm ấy, Hiệp thật sự không nhắc tới con mèo nữa, với ai cũng vậy. Khi người làng tình cờ hỏi bóng gió chuyện đêm bão, hắn chỉ lắc đầu, nói nhà họ đã xử lý xong trong họ, cụ cố đã an nghỉ, rồi quay lại với công việc trên tay. Sự im lặng ấy không phải trốn tránh. Đó là cách hắn học được để khép lại một chương của đời mình mà không làm đau thêm người khác.
Cuối tháng, ông Tứ giao cho Hiệp tự bào hoàn chỉnh một tấm ván dài cho chiếc áo quan đang đóng dở, dưới sự kiểm tra của người thợ chính. Đây là lần đầu tiên hắn được giao một tấm ván thật, không phải ván phụ tập tay. Hắn đặt ván lên bàn, đo lại hai lần, hít một hơi, rồi đưa đường bào đầu tiên bằng tay trái. Đường bào đi chậm, đều, không lệch. Hắn bào tiếp, từng lớp gỗ mỏng cuộn lại rơi xuống mặt bàn, mùi gỗ mới thơm nhẹ. Đến đường bào cuối cùng, hắn đưa tay trái sờ dọc mặt ván, phẳng và mịn, không còn lượn sóng như những ngày đầu.
Ông Tứ đi tới, cũng đưa tay sờ thử mặt ván, rồi gật đầu một cái rất khẽ.
- Được. Thẳng rồi đấy.
Hắn cười không phải vì tự hào, mà vì nhận ra tay trái của mình, sau bao ngày phồng rộp và vụng về, cuối cùng cũng làm được một việc tử tế từ đầu đến cuối. Con đường phía trước vẫn dài, món nợ vẫn còn, tay phải vẫn yếu, nhưng ít nhất hắn đã có một nghề để đi tiếp, và một người thầy sẵn lòng nhìn hắn làm lại từ tấm ván đầu tiên.
Lần đầu tiên sau nhiều tháng, Hiệp cười nhẹ khi bào xong một tấm ván thẳng.
---