QUỶ NHẬP TRÀNG BÊN SÔNG ĐÁY - Chương 44: Chung thất
Ngày một tháng mười một năm hai nghìn không trăm hai mươi sáu, nhà cổ họ Trần làm lễ chung thất cho cụ cố. Bốn mươi chín ngày kể từ chiều cụ mất, con số…
Nội dung chương
Ngày một tháng mười một năm hai nghìn không trăm hai mươi sáu, nhà cổ họ Trần làm lễ chung thất cho cụ cố. Bốn mươi chín ngày kể từ chiều cụ mất, con số ấy Hà đã đếm từng tuần, từng tuần thất một, nay khép lại ở một buổi lễ đông đủ nhất kể từ ngày đưa tang.
Từ sáng sớm, sân nhà cổ đã rộn ràng tiếng người. Bà Hảo và bà Sen lo bếp núc, nấu xôi, luộc gà, bày mâm cúng ở gian giữa. Bà Liên sang từ hôm trước, phụ sắp xếp hoa quả, kiểm tra từng chiếc bát, chiếc đũa trên mâm. Họ hàng gần xa từ các làng bên, từ huyện, có người đi làm xa cũng thu xếp về. Không khí không còn nặng như ngày phát tang. Người ta chào nhau, hỏi thăm sức khỏe, hỏi chuyện ruộng đồng, trẻ con chạy chơi ngoài sân nhưng bị người lớn nhắc không được đùa nghịch gần gian thờ.
Thầy Nhẫn đến từ sớm, áo nâu sẫm, tay cầm cuốn sổ ghi giờ giấc lễ nghi đã theo ông nhiều năm. Ông kiểm tra bàn thờ, chỉnh lại bát hương, dặn ông Lương về thứ tự các lễ trong buổi chung thất. Giọng ông vẫn chậm rãi như ngày ông phán giờ khâm liệm, nhưng hôm nay không còn sự căng thẳng của trùng tang nữa.
- Chung thất là lễ khép vòng bốn mươi chín ngày. Qua hôm nay, tang sự coi như viên mãn. Người mất đã an nghỉ, người sống trở lại làm ăn yên ổn, chỉ còn giữ lễ giỗ hằng năm. Nhà mình làm đủ lễ, đúng lệ, thế là trọn vẹn với cụ.
Ông Lương mặc áo dài đen trang trọng, đứng ở gian giữa tiếp họ hàng. Vết bầm tím trên người ông từ đêm bão đã tan hết từ lâu, chỉ còn lại trong ký ức của những người có mặt đêm ấy. Hôm nay ông tiếp khách với dáng vẻ của một trưởng họ đã đi qua cơn biến mà vẫn giữ được nhà, giữ được đất, giữ được cả người cháu lầm lỗi trong họ.
Hiệp đến cùng cha mẹ và vợ từ sớm. Tay phải của hắn vừa tháo bột được mấy ngày, theo đúng sáu tuần bó bột kể từ ngày ở viện huyện về. Cổ tay ấy nay không còn lớp bột trắng, chỉ quấn một lớp băng mỏng, nhìn gầy và yếu hơn tay trái rõ rệt. Các ngón tay phải cử động được, nhưng chậm, khi nắm lại không chặt, khi duỗi ra còn run nhẹ. Bác sĩ ở huyện đã nói thẳng, xương đã liền, nhưng sức tay sẽ yếu vĩnh viễn một phần, không thể trở lại như trước. Hiệp nghe, gật đầu, không hỏi lại lần thứ hai.
Trong buổi lễ, Hiệp đứng ở hàng cháu, phía sau các anh chị em họ, áo tang đã thay bằng áo thường màu sẫm theo lệ sau chung thất, đầu cúi thấp. Khi thầy Nhẫn xướng lễ, con cháu lần lượt quỳ lạy trước bàn thờ cụ cố. Đến lượt hàng cháu, Hiệp quỳ xuống, chống hai tay xuống chiếu để giữ thăng bằng. Tay phải yếu làm hắn hơi chao một nhịp, nhưng hắn tự giữ được, không để ai phải đỡ. Hắn lạy đủ lễ, không thiếu một lạy nào, trán chạm chiếu, lưng cúi sâu. Hà đứng ở hàng cháu gái phía bên kia, nhìn thấy hết, và cô biết những người lớn trong họ cũng nhìn thấy hết.
Sau phần lễ chính, thầy Nhẫn tuyên bố trước họ hàng điều ông đã nói với ông Lương từ sáng.
- Tang sự của cụ Trần Văn Thịnh đến hôm nay đã viên mãn. Cụ mất thuận theo tuổi già, an nghỉ tại nghĩa trang ven sông, con cháu làm đủ lễ từ khâm liệm, phát tang, đưa tang, mở cửa mả, tuần thất đến chung thất. Từ nay nhà này yên ổn làm ăn, không còn điều gì vướng bận.
Lời tuyên bố ấy nghe đơn giản, nhưng với họ Trần, nó là một sự gỡ bỏ lặng lẽ. Gỡ bỏ tiếng đồn quỷ nhập tràng đã đeo bám nhà cổ suốt những ngày đầu. Thầy Nhẫn, người có tiếng nói nhất về lễ nghi trong làng, nói trước đông đủ họ hàng rằng cụ an nghỉ, tang sự viên mãn. Không ai còn cớ để nói cụ chết không yên.
Đến phần cuối buổi lễ, trưởng họ Trần Văn Phúc đứng lên. Ông đã bảy mươi tuổi, giọng nói không lớn nhưng cả gian giữa đều lặng xuống để nghe.
- Hôm nay chung thất của anh Thịnh, anh em con cháu về đủ, tôi có một việc của họ cần nói rõ. Việc chép gia phả đời này của họ Trần, từ trước vẫn để trống vì chưa tìm được người cẩn thận và ở gần nhà cổ. Nay họ quyết, giao việc này cho cháu Trần Thu Hà, con gái anh Lương. Cháu Hà đã ở bên nhà này suốt từ ngày cụ yếu, qua đêm bão, qua họp họ, ghi chép mọi việc rõ ràng. Gia phả giao cho cháu giữ và chép tiếp.
Hà bất ngờ. Cô biết mình vẫn ghi sổ tay riêng, biết trưởng họ từng xem qua những dòng ghi chép của cô, nhưng cô không nghĩ việc chép gia phả lại được trao công khai trong lễ chung thất, trước mặt đông đủ họ hàng như vậy. Trong họ Trần, người giữ gia phả xưa nay thường là đàn ông chi trưởng. Trao việc này cho một người cháu gái là một sự công nhận lặng lẽ nhưng rất rõ ràng, dành cho người đã giữ nhà qua cơn biến bằng sự bình tĩnh và những bằng chứng không thể chối cãi.
Trưởng họ Phúc cầm cuốn gia phả bọc vải điều từ trên bàn nhỏ bên bàn thờ xuống. Cuốn sổ dày, bìa vải đã ngả màu theo năm tháng, bên trong là chữ viết của nhiều đời người giữ gia phả họ Trần, từ những trang giấy vàng ố đến những trang mới hơn của đời trước. Ông trao bằng hai tay.
Hà bước lên, cũng đón bằng hai tay. Cuốn gia phả nặng hơn cô tưởng. Nặng vì giấy, vì vải bọc, và nặng vì những gì nó chứa: tên tuổi các đời họ Trần từ khi dựng nhà cổ năm một nghìn chín trăm mười một, những dòng ghi ngày sinh, ngày mất, phần mộ. Và từ nay, cả những dòng do chính tay cô chép về đời này, về cụ cố, về đêm bão và về cách họ đã đi qua đêm ấy.
- Cháu cảm ơn bác, cảm ơn cả họ đã tin cháu. Cháu sẽ chép cẩn thận, giữ cẩn thận, không thêm bớt điều gì không có thật.
- Họ tin ở cái cẩn thận ấy của cháu đấy.
Ông Phúc nói rồi quay về chỗ ngồi. Mấy bà thím trong họ gật đầu, có người khẽ nói với nhau rằng giao cho Hà là phải, vì chính cô là người nhặt chiếc móng vuốt, chụp lại dấu chân mèo, tìm ra chuồng giấu và giữ mọi thứ đến ngày họp họ. Không có những việc ấy, tiếng oan của cụ cố không biết bao giờ mới gỡ được.
Buổi trưa, họ hàng ở lại ăn bữa cơm chung thất ở nhà cổ. Mâm cơm bày cả ở gian bên và ngoài hiên. Hiệp ngồi cùng mâm với các anh em họ cùng lứa, tay phải quấn băng đặt trên đùi, tay trái cầm đũa. Có người gắp thức ăn bỏ vào bát cho hắn, hắn cảm ơn, ăn chậm rãi. Không ai nhắc chuyện cũ trong bữa cơm. Đó cũng là một cách của họ Trần hôm nay: phán quyết đã có, tạ tội đã xong, nợ đang trả, từ nay nhìn vào việc làm tiếp theo chứ không đào lại lỗi cũ trong ngày lễ của cụ.
Chiều xuống, khách khứa ra về dần. Gian giữa trở lại yên tĩnh, chỉ còn khói hương mỏng trên bàn thờ và cuốn gia phả bọc vải điều đặt trang trọng trên bàn nhỏ, chờ Hà mang lên buồng thờ cất giữ. Cô đứng một mình trước bàn thờ một lúc lâu, tay đặt nhẹ lên bìa vải của cuốn sổ.
Từ ngày về nhà cổ chăm cụ cố những ngày cuối, đến đêm canh xác, đêm bão, những ngày điều tra trong tang lễ, đêm họp họ, rồi những tuần thất giãn dần, hành trình của cô trong nhà này đã đi một vòng trọn vẹn. Cô không còn chỉ là người cháu gái về lo tang nữa. Từ hôm nay, cô là người giữ gia phả của họ Trần.
Ngoài sân, ông Lương tiễn những người khách cuối cùng ra cổng. Hiệp ở lại phụ dọn dẹp, dùng tay trái xếp lại ghế, bê từng chồng bát nhẹ vào bếp. Tay phải của hắn thỉnh thoảng thử cầm một vật nhẹ, rồi lại đặt xuống khi thấy các ngón không giữ chắc. Hắn không giấu điều đó trước mặt ai nữa.
Tối ấy, khi nhà cổ đã vắng, Hà mang cuốn gia phả lên buồng thờ, đặt tạm vào chiếc tủ gỗ nhỏ cạnh bàn thờ, nơi từ trước vẫn để những giấy tờ quan trọng nhất của nhà. Cô mở thử những trang đầu, đọc tên những người họ Trần đời trước viết bằng nét chữ nắn nót, rồi khép lại, chưa viết gì ngay. Việc chép đời này cần thời gian, cần đối chiếu ngày tháng, cần hỏi lại người lớn từng việc một. Cô không vội. Bốn mươi chín ngày tang sự đã khép lại, nhưng việc giữ ký ức của họ thì mới chỉ bắt đầu từ hôm nay.
Ông Lương lên buồng thờ thắp hương tối, thấy con gái đứng bên tủ gỗ thì nói khẽ.
- Bố không có con trai. Ngày trước bố từng lo, sau này gia phả biết giao cho ai giữ cho cẩn thận. Nay bố hết lo rồi.
Hà nghe cha nói, mắt cay lên, nhưng cô chỉ đáp một câu ngắn.
- Con giữ được, bố ạ. Bố cứ yên tâm.
Hai cha con đứng yên trước bàn thờ cụ cố một lúc, nghe tiếng gió sông thổi qua vườn sau, tiếng chuông chùa làng xa xa vọng lại trong đêm đầu tháng mười một se lạnh. Xuống dưới nhà, bà Hảo đã dọn sẵn hai bát chè nóng. Cả nhà ngồi lại quanh bàn, không còn lễ nghi, chỉ còn là một gia đình vừa đi qua bốn mươi chín ngày dài nhất trong nhiều năm, mệt mà yên, buồn mà không còn sợ hãi như những đêm đầu tiên sau khi cụ mất.
---