RÙA ĐỒNG TRẤN MẠCH HỒ CON RÙA - Chương 35: Thưa Chuyện Với Sư Thầy
Chiều mùng sáu tháng mười hai, Khôi tới ngôi chùa nhỏ cách hồ vài con phố lúc mười sáu giờ. Nắng cuối ngày còn gắt trên mái ngói. Sân chùa mát nhờ bóng…
Nội dung chương
Chiều mùng sáu tháng mười hai, Khôi tới ngôi chùa nhỏ cách hồ vài con phố lúc mười sáu giờ. Nắng cuối ngày còn gắt trên mái ngói. Sân chùa mát nhờ bóng cây bồ đề già tỏa rộng. Thầy Minh Đạo đang tưới mấy chậu lan ở góc sân, tay áo nâu sẫm xắn lên tới khuỷu. Thầy thấy Khôi thì gật đầu, đặt bình tưới xuống, mời anh ngồi ở bộ bàn đá dưới tán cây.
Khôi thưa chuyện rất thẳng. Anh kể lại bốn ngày khảo sát vừa qua theo đúng thứ tự số liệu. Mẫu khoan cho thấy cốt thép cũ gỉ sét nặng quanh chân cột và dưới đáy hồ. Số liệu quan trắc cho thấy mạch nước ngầm chảy xiết, mạnh lên sau mưa, đổi dòng quanh nửa đêm. Bảng đối chiếu cho thấy ba vụ việc lúc nửa đêm đều rơi vào đêm mưa, ở đoạn đường có khe nứt, khi cáp đèn cũ chập chờn. Anh kết luận phần mình bằng một câu ngắn.
- Thưa thầy, nguyên nhân các vụ việc có thể là tự nhiên. Số liệu đang chỉ hết về hướng ấy.
Thầy Minh Đạo nghe hết, không chen một lời. Thầy rót trà ra hai chén nhỏ, đẩy một chén về phía Khôi. Hơi trà bốc lên mỏng và thơm dịu.
- Con kể chuyện bằng số, thầy nói chậm rãi. Thầy nghe hiểu. Thầy không cãi số của con.
- Nhưng con tới đây không chỉ để kể chuyện số, Khôi nói. Dù nguyên nhân là tự nhiên, con vẫn không muốn phá bỏ khối kim loại cũ dưới hồ. Nó đã nằm ở đó mấy chục năm. Nó là một phần của lịch sử công trình này. Kéo nó lên bán phế liệu hay vứt vào kho thì dễ lắm. Giữ nó lại mới khó giải thích với hội đồng.
Thầy gật đầu rất khẽ. Ánh mắt thầy hướng ra phía cổng chùa, nơi tiếng xe ngoài phố vọng vào đều đều. Một lúc sau thầy mới nói tiếp, giọng vẫn ôn hòa như mọi lần Khôi từng nghe.
- Người xưa giữ vật cũ không phải vì vật cũ linh thiêng tới mức không đụng vào được, thầy nói. Họ giữ vì một nơi chốn cần có điểm neo cho lòng người. Hồ này, năm cột này, khối kim loại dưới bùn kia, theo lời người xưa kể lại, đều thuộc về câu chuyện giữ yên một vùng đất động. Thầy nhắc lại, đó là giai thoại tương truyền thôi. Không ai chứng minh được. Nhưng bỏ hết đi một lúc, lòng người quanh đây sẽ hoang mang một lúc lâu.
Khôi im lặng nghe. Anh không ghi chép. Buổi nói chuyện này không nằm trong biên bản khảo sát nào. Nó nằm ở một chỗ khác trong anh, chỗ mà số liệu không chạm tới nhưng quyết định cuối cùng lại phải đi qua.
- Vậy theo thầy, nên giữ bằng cách nào cho phải? anh hỏi.
Thầy Minh Đạo đặt chén trà xuống bàn đá. Thầy đề xuất theo lệ cũ của người xưa một cách rất cụ thể. Thả xuống đáy hồ một phiến đá thạch anh trắng khắc phù Bình An để cân bằng lại quanh các trụ, như một cách giữ sự yên ổn cho nơi này. Phiến đá không thay thế việc sửa đường hay sửa đèn. Nó chỉ là phần lễ dành cho lòng người, đặt cạnh phần việc kỹ thuật dành cho mặt đường và dòng nước.
- Đá trắng, nhỏ thôi, thầy nói. Đặt ở điểm cân bằng giữa các trụ, cách khối kim loại cũ một khoảng cho phải phép. Không đụng vào vật cũ. Không kéo gì lên. Chỉ đặt thêm một vật mới xuống, nhẹ nhàng, rồi rút tay về.
- Phù Bình An là phù thế nào, thưa thầy? Khôi hỏi.
- Là mấy nét khắc cầu cho người qua lại nơi này được bình an, thầy đáp. Thầy sẽ tự tay khắc khi nào dự án của con quyết xong. Khắc chậm, khắc kỹ, như khắc cho chính con cháu mình đi qua vòng xoay ấy mỗi đêm.
Khôi nhìn xuống chén trà đã nguội bớt. Anh nghĩ về hội đồng dự án. Ông Trọng sẽ hỏi phiến đá tốn bao nhiêu, mất mấy ngày, có làm chậm tiến độ không. Ông sẽ không hỏi nó có linh không. Và anh sẽ trả lời đúng những câu ông hỏi: đá nhỏ, chi phí thấp, thả trong một buổi sáng, không đụng tới khối kim loại, không cản thi công. Còn phần ý nghĩa, anh sẽ trình bày nó như một hạng mục văn hóa của công trình, một cách giữ lại câu chuyện của hồ cho người dân quanh vùng.
- Con sợ hội đồng sẽ cười, anh nói thật.
- Cười cũng được, thầy đáp, miệng mỉm cười hiền. Miễn là họ ký cho con giữ vật cũ và sửa đường cho tử tế. Người ta cười một buổi họp. Người đi đường ngã một đêm mưa thì không cười được đâu, con à.
Câu nói ấy làm Khôi ngồi thẳng dậy. Thầy Minh Đạo không dùng lệ cũ để thay thế kỹ thuật. Thầy dùng lệ cũ để mở một cánh cửa cho kỹ thuật đi qua. Nếu phiến đá giúp hội đồng dễ chấp nhận việc giữ khối kim loại thì nó đã có ích rồi. Việc giữ khối kim loại lại đi kèm sửa khe nứt, thay cáp đèn và theo dõi dài hạn. Bấy nhiêu việc cộng lại đáng giá hơn mọi tranh cãi về tin hay không tin.
Anh thưa thêm một việc nữa trước khi ra về. Nếu phương án được duyệt, anh muốn quá trình chuẩn bị phiến đá được ghi lại đầy đủ vào tài liệu dự án như một hạng mục văn hóa. Ai khắc. Khắc ở đâu. Thả ở tọa độ nào. Giờ nào. Có ai chứng kiến. Thầy nghe xong thì gật đầu ngay.
- Ghi hết đi con, thầy nói. Lệ cũ mà ghi chép rõ ràng thì không ai bảo là mê tín giấu giếm được. Cứ để mọi thứ sáng rõ dưới nắng. Vật dưới hồ nằm trong bùn tối mấy chục năm là đủ rồi.
Trời sập tối dần khi Khôi rời chùa. Đèn đường ngoài phố bật lên từng dãy. Anh đi bộ chậm về phía hồ thay vì bắt xe. Đoạn đường chỉ vài con phố mà anh đi mất gần hai mươi phút, đầu óc sắp xếp lại toàn bộ phương án sẽ viết vào ngày mai và ngày kia. Báo cáo sơ bộ trình bày nguyên nhân tự nhiên. Phương án tổng gồm năm điểm, trong đó phiến đá là một điểm, nhỏ mà có chỗ đứng rõ ràng bên cạnh bốn điểm kỹ thuật và thiết kế.
Trên đường về, Khôi ghé qua một hiệu đá nhỏ ở con phố gần chùa theo lời chỉ của thầy Minh Đạo. Hiệu đá nằm lọt giữa hai tiệm sửa xe, bụi đá trắng phủ mờ cả biển hiệu. Người chủ tiệm nghe anh hỏi về thạch anh trắng thì dẫn anh ra sau xưởng. Mấy phiến đá thô nằm dựa vào tường, mặt đá lấp lánh những hạt nhỏ khi nắng chiều xiên qua cửa. Khôi đưa tay sờ thử một phiến. Đá mát lạnh. Mặt đá nhám nhẹ. Trọng lượng vừa phải cho một đội lặn hai người đưa xuống đáy.
- Đá này để ngoài sân chùa vài hôm cho quen nắng mưa cũng tốt, người chủ tiệm nói. Đá mới cắt còn sắc cạnh, tôi sẽ mài bo hết cho.
Khôi cảm ơn, chụp vài tấm ảnh gửi về cho Thu Hằng xem kích thước tham khảo, rồi mới rời xưởng. Anh không đặt mua ngay. Mọi chi tiêu của dự án đều phải chờ hội đồng gật đầu. Nhưng anh muốn tận mắt thấy phiến đá trước khi viết nó vào phương án tổng, để từng dòng trong tập giấy ngày mai đều là thứ anh đã chạm tay vào, nhìn tận mắt, chứ không phải tưởng tượng ra trong phòng máy lạnh.
Về tới bờ hồ, trời đã nhá nhem tối. Anh đứng nhìn mặt nước một lúc lâu. Trong đầu anh, buổi nói chuyện ở sân chùa vẫn còn vang rõ từng câu. Thầy không hứa hẹn điều gì vượt quá lệ cũ. Thầy chỉ cho anh một cách giữ. Giữ vật cũ. Giữ lòng người yên. Giữ cho quyết định của hội đồng có thêm một lý do để nghiêng về phía không phá bỏ. Bấy nhiêu thôi đã là quá đủ cho một buổi chiều, Khôi nghĩ, rồi quay bước về văn phòng khi đèn đường vừa bật sáng.
Anh cũng ghé qua kho vật tư của dự án để hỏi thăm về dây thừng, phao đánh dấu và đèn lặn dự phòng cho buổi thả đá sau này. Người thủ kho lật sổ, nói các món ấy đều có sẵn, chỉ cần giấy đề xuất trước hai ngày. Khôi ghi lại điều kiện ấy vào điện thoại. Những việc nhỏ nhặt như vậy, nếu để tới sát ngày mới lo, rất dễ thành lý do làm chậm cả một buổi làm việc quan trọng dưới nước.
Rồi anh quay về văn phòng, soạn một tờ trình ngắn về hạng mục phiến đá để kẹp kèm phương án tổng. Tờ trình chỉ dài một trang. Nguồn gốc đề xuất. Kích thước dự kiến. Vị trí đặt. Cách ghi chép và chứng kiến. Chi phí ước tính. Anh viết đi viết lại câu mở đầu ba lần mới ưng ý. Câu chữ trong tờ trình phải bình thản như mọi tờ trình khác của dự án, không được lộ ra bất cứ hồi hộp nào của người viết. Viết xong, anh in hai bản, ký nháy vào góc, rồi đặt lên bàn chờ sáng mai ghép vào tập phương án hoàn chỉnh.
Tới bờ hồ, anh dừng lại nhìn mặt nước lên đèn. Năm cột in bóng vàng xuống nước. Xe vòng qua đều đặn. Một đôi trẻ dừng xe chụp ảnh bên lan can, cười nói vô tư. Khôi nghĩ về khối kim loại nằm sâu dưới kia, về những thanh thép gỉ, về dòng nước ngầm đang chảy xiết trong lòng đất, và về một phiến đá trắng chưa được khắc đang chờ ở sân chùa. Tất cả những thứ ấy sẽ cùng nằm trong một tập giấy trình lên hội đồng vào ngày mười một tháng mười hai. Anh chỉ còn năm ngày. Nhưng lần đầu tiên sau nhiều tuần, anh thấy con đường phía trước đủ rõ để bước đi không phải dò dẫm nữa.