TAM NHÃN MIÊU TINH Ở BẮC NINH - Chương 39: Mèo Rời Hốc Ngói
Đêm mùng mười tháng Giêng bắt đầu ở đình An Bài trong một sự yên tĩnh được sắp đặt chu đáo: ba ngọn đèn ở ba vị trí trực cháy đều. Cổng trước có Đức, nhà…
Nội dung chương
Đêm mùng mười tháng Giêng bắt đầu ở đình An Bài trong một sự yên tĩnh được sắp đặt chu đáo: ba ngọn đèn ở ba vị trí trực cháy đều. Cổng trước có Đức, nhà ngang có Hằng với cuốn sổ trực mở sẵn trên bàn, hành lang hậu cung có ông Lực ngồi ở góc khuất gió với cuộn lưới dựa vào vách bên tay phải. Những giờ đầu đêm trôi qua chậm và đều. Thỉnh thoảng có người trong làng ghé qua cổng đình thắp một nén nhang sớm cho ngày hội. Nói khẽ vài câu với Đức về lễ lau đồ tế khí lúc nửa đêm mà cả làng đã được nghe thông báo từ buổi chiều, rồi ra về trong tiếng chân nhẹ trên đường làng. Ở nhà ngang, Hằng ghi vào sổ trực giờ giấc của từng việc nhỏ: giờ thắp đủ đèn ở các vị trí, giờ Đức đi vòng kiểm tra cổng và sân trước, giờ ông Lực đi dọc hành lang ra sân sau rồi quay lại vị trí của mình.
Những giờ đầu đêm, ban hội còn tiếp ở sân đình mấy lượt người làng ghé lên xem phần chuẩn bị cuối cùng cho ngày hội. Có người mang thêm cờ xí dự phòng, có người mang lên đình phần lễ vật của xóm mình để sẵn ở nhà ngang cho ngày Rằm. Và hầu như ai trước khi ra về cũng hỏi Đức một câu giống nhau về lễ lau đồ tế khí lúc nửa đêm: cụ Thiệm có thật sự vào hậu cung đúng giờ ấy không. Và dân làng ở nhà có cần làm gì trong lúc cụ làm lễ không. Đức trả lời mọi người bằng cùng một lời đã thống nhất trong buổi họp sáng: lễ là việc của đình theo lệ cũ, dân làng cứ yên tâm nghỉ ngơi giữ sức cho ngày hội, đình đã có đủ người trực ở mọi vị trí. Những câu trả lời ấy, ông Lực nghe được từ hành lang vọng sang, và ông hiểu đó chính là phần trấn an mà quyết định công khai của ban hội nhắm tới: cả làng biết việc gì đang diễn ra ở đình đêm nay. Biết ai đang ở vị trí nào, và không còn phải đoán già đoán non trong bóng tối của những lời đồn.
Giữa những giờ đầu đêm, cụ Thiệm cũng lên đình một lượt. Cụ đi qua từng vị trí trực, dừng ở nhà ngang xem trang sổ trực Hằng đang ghi, rồi ra hành lang đứng bên ông Lực một lúc. Cụ nhìn lên hốc ngói tối, nơi con mèo vẫn đang ngủ giấc ngủ dài, và nói khẽ rằng nó ngủ yên như thế suốt một ngày một đêm cũng là điều lạ trong chín năm cụ giữ đình: những năm trước, vào những đêm sát hội. Nó vẫn xuống hậu cung ăn tro nhang theo lệ thường của nó rồi quay lên mái trước gà gáy. Đêm nay nó chưa xuống, và cụ nói cụ không đoán trước được điều gì; phần của cụ là lễ, phần của ông Lực là canh, hai phần ấy cứ làm cho trọn. Nói rồi cụ quay về nhà ngang nghỉ, giữ sức cho giờ thay áo lễ. Ông Lực nhìn theo cụ, rồi ghi thêm vào đầu óc mình một dữ kiện nữa cho đêm nay: ngay cả người giữ đình chín năm cũng nhận ra giấc ngủ này không giống lệ thường của con mèo.
Trên góc đao mái đình, suốt từ sáng tới những giờ đầu đêm, con mèo trắng vẫn nằm sâu trong hốc ngói trong giấc ngủ li bì bắt đầu từ sau đêm mùng chín. Mấy vòng kiểm tra đầu đêm của ông Lực đều ghi cùng một dòng: hốc ngói nguyên vị, con mèo nằm yên không động đậy, đốm đỏ không sáng. Giấc ngủ ấy kéo dài qua một ngày trọn và một phần đêm, dài hơn mọi dáng ngủ mà cuốn sổ trực của làng từng ghi về nó, và ông Lực. Mỗi lần ngẩng đầu nhìn lên vệt trắng bất động trên nền ngói tối, đều tự hỏi giấc ngủ này sẽ kết thúc vào lúc nào trong đêm lễ quan trọng nhất của làng.
Câu trả lời tới vào lúc đêm đã vào sâu, khi chỉ còn khoảng một canh giờ nữa là tới nửa đêm. Hằng khi ấy vừa từ nhà ngang bước ra sân đình để mang sang hành lang cho ông nội một ấm nước chè mới, theo phần việc cô đã nhận từ đầu đêm. Tới giữa sân, cô ngẩng đầu lên theo thói quen nhìn về phía mái đình, và bước chân cô khựng lại giữa sân.
Trên góc đao, vệt trắng trong hốc ngói đã động đậy. Con mèo đã thức dậy khỏi hốc ngói sau một ngày một đêm ngủ li bì. Nó ngồi thẳng ở mép hốc ngói, thân hình trắng hiện rõ trên nền ngói tối trong ánh sáng hắt lên từ những ngọn đèn ở sân, đầu ngẩng cao hướng xuống sân đình. Và ở giữa trán nó, đốm đỏ đang sáng lên. Không phải quầng mờ lẫn trong khói nhang của đêm ông Táo, không phải điểm sáng ngắn ngủi của đêm mùng tám vừa rồi. Đốm đỏ đêm nay sáng dần lên theo từng nhịp mà mắt người có thể theo kịp: từ một vệt đỏ sẫm, nó chuyển thành một điểm sáng tròn. Rồi thành một quầng sáng vàng rực rõ đứng riêng trên trán con mèo, sáng tới mức vệt lông trắng quanh trán nó cũng ánh lên một vòng sáng mỏng. Cả sân đình tối và yên, và trên cao, quầng sáng ấy là thứ sáng nhất trong tầm mắt của Hằng.
Cô đứng giữa sân chỉ trong vài nhịp thở. Cô không bước lại gần mái đình, không đứng nhìn lâu hơn; điều cô làm ngay sau đó là quay người chạy. Cô chạy qua sân đình về phía hành lang hậu cung, ấm nước chè vẫn cầm chặt trong tay, vừa chạy vừa gọi khẽ mà gấp, gọi ông nội của mình. Tiếng chân cô trên nền gạch sân đình làm Đức ở cổng trước cũng giật mình quay lại, và từ cổng trước, anh nhìn lên mái đình theo hướng chạy của cô rồi cũng nhìn thấy quầng sáng vàng đang rực lên trên góc đao.
Ông Lực nghe tiếng cháu gọi từ đầu hành lang và đã đứng dậy khỏi ghế trực trước khi Hằng chạy tới nơi. Cô dừng lại trước mặt ông, thở gấp, chỉ nói được một câu ngắn gọn và rõ ràng:
- Ông ơi, nó dậy rồi. Đốm trên trán nó đang sáng lắm, sáng hơn đêm mùng tám nhiều. Cháu nhìn thấy từ giữa sân, nó ngồi ở mép hốc ngói, đang nhìn xuống.
Ông Lực đặt tay lên vai cháu một nhịp cho cô trấn tĩnh lại, rồi bước nhanh ra khỏi hành lang tới chỗ sân sau, nơi từ đó ông nhìn được thẳng lên góc đao phía trên hậu cung. Hình ảnh ông nhìn thấy khớp đúng từng chữ với lời Hằng vừa nói: con mèo trắng ngồi thẳng ở mép hốc ngói, đã rời hẳn khỏi chỗ nằm sâu trong hốc, và đốm đỏ giữa trán nó đang rực sáng vàng. Một quầng sáng mạnh và đều, mạnh hơn bất cứ mức sáng nào cuốn sổ trực của làng từng ghi lại trong suốt những ngày qua, từ đêm ông Táo tới đêm mùng tám. Nó chưa di chuyển khỏi mái, chưa làm bất cứ điều gì ngoài việc ngồi đó với quầng sáng đang lớn dần trên trán. Nhưng sự thức dậy của nó vào đúng đêm lễ này, vào đúng những giờ trước nửa đêm này, khiến mọi sợi dây trong người ông Lực căng lên cùng một lúc.
Đức, sau khi nhìn thấy quầng sáng từ cổng trước, cho người chạy vòng qua nhà ngang sang hành lang báo lại với ông Lực rằng từ vị trí cổng trước. Quầng sáng trên góc đao nhìn rõ không kém gì từ sân sau, và nó vẫn đang mạnh lên chứ chưa có dấu hiệu yếu đi. Ông Lực nghe báo xong, chỉ dặn lại một câu ngắn: giữ nguyên vị trí, giữ nguyên đèn, và từ giờ phút này, mọi di chuyển giữa các vị trí trực đều phải có người báo qua nhà ngang để Hằng ghi vào sổ. Ông muốn cuốn sổ của đêm nay, dù đêm nay có diễn ra điều gì, cũng phải ghi lại được từng giờ, từng vị trí, từng hiện tượng theo đúng thứ tự chúng xảy ra, như cách làng đã học được sau bốn đêm tang tóc vừa qua.
Ông quay lại hành lang ngay, không để mất thêm một khắc nào. Ông dặn Hằng quay về nhà ngang, ghi vào sổ trực giờ giấc và hiện tượng vừa rồi đúng như mắt thấy, có cả tên người nhìn thấy đầu tiên ở sân đình là cô. Rồi ở yên tại vị trí ghi sổ và không ra sân một mình nữa trong đêm nay. Ông dặn Đức qua người chạy sang báo tin rằng cổng trước giữ nguyên vị trí, đèn giữ nguyên, không ai được rời vị trí trực khi chưa có lời của ông hoặc của Đức. Còn phần của ông, ông trở về góc hành lang hậu cung, ngồi xuống vị trí trực của mình, tay đặt lên cuộn lưới gai bồ kết đang dựa vào vách bên cạnh. Mắt hướng lên phần mái đình phía trên hậu cung, nơi quầng sáng vàng trên góc đao đang phản chiếu một vệt sáng rất mờ xuống những hàng ngói tối.
Ở nhà ngang, Hằng mở trang sổ của đêm lễ và viết dòng ghi đầu tiên về hiện tượng này bằng bàn tay còn hơi run: giờ giấc, vị trí của người nhìn thấy đầu tiên. Hướng nhìn từ giữa sân đình lên góc đao, và mức sáng của đốm đỏ được cô ghi đúng bằng cách so sánh với dòng sổ của đêm mùng tám mà chính cô đã viết. Cô ghi thêm một dòng nữa theo lời dặn của ông nội: từ giờ phút này mọi di chuyển giữa các vị trí trực đều báo qua nhà ngang để ghi sổ. Viết xong, cô ngồi yên ở vị trí của mình như đã được dặn, cuốn sổ mở trước mặt. Chiếc bút giữ sẵn trong tay, và lắng nghe tiếng gió rất nhẹ ngoài sân cùng sự im lặng đặc quánh của ngôi đình trong những giờ cuối cùng trước nửa đêm.
Đêm lễ của làng An Bài, từ giây phút ấy, không còn là một đêm chờ đợi nữa. Nó đã bắt đầu.