TAM NHÃN MIÊU TINH Ở BẮC NINH - Chương 40: Nửa Đêm Gần Tới
Những giờ cuối cùng trước nửa đêm của đêm mùng mười tháng Giêng trôi qua ở đình An Bài trong một thứ tĩnh lặng khác hẳn mọi đêm trực trước. Gió ngoài…
Nội dung chương
Những giờ cuối cùng trước nửa đêm của đêm mùng mười tháng Giêng trôi qua ở đình An Bài trong một thứ tĩnh lặng khác hẳn mọi đêm trực trước. Gió ngoài sông Cầu, thứ gió đã thổi qua sân đình suốt những đêm tháng Chạp và những ngày đầu tháng Giêng, tới lúc này tắt hẳn. Hàng cờ xí trên cổng đình buông xuôi dọc theo cán cờ không một lần lay động, bạt ở các rạp hội nằm yên không một tiếng kêu. Và mặt sân đình phẳng lặng tới mức tiếng chân của người trực đi vòng kiểm tra nghe rõ từng bước trên nền gạch. Ở hậu cung, sau cánh cửa còn khóa chờ giờ lễ, tuần nhang mà cụ Thiệm thắp từ lúc bày khay đồ tế vào buổi chiều vẫn đang cháy đỏ đều; qua khe cửa hẹp. Ông Lực nhìn thấy ánh đỏ của đầu nhang đứng yên trong không khí không gió, cháy thẳng xuống từng chút một, và mùi nhang trầm thoảng ra hành lang thành một vệt thơm mỏng không hề tản đi.
Trong những giờ chờ đợi ấy, các vị trí trực vẫn giữ nhịp báo cáo đều đặn qua nhà ngang như đã thống nhất từ lúc con mèo thức dậy. Đức từ cổng trước cho người báo vào hai lần: cổng đình yên tĩnh, đường làng không còn người qua lại, vài nhà gần đình còn sáng đèn nhưng không ai ra khỏi ngõ. Hằng ở nhà ngang tổng hợp các lượt báo ấy vào sổ trực, ghi rõ giờ của từng lượt, và thỉnh thoảng lại đứng ở cửa nhà ngang nhìn về phía hành lang hậu cung, nơi bóng ông nội cô hiện mờ sau ánh đèn hành lang. Cô đã ghi sổ cho làng suốt từ những ngày tháng Chạp, qua bốn trang ghi tang và không biết bao nhiêu trang ghi việc hội. Nhưng trang sổ của đêm nay là trang cô viết chậm nhất, cân nhắc từng chữ nhất, vì cô biết những dòng chữ này sẽ là phần mở đầu của đêm quan trọng nhất trong cả cuốn sổ.
Ở cổng trước, Đức cũng tự mình đi một vòng cuối quanh sân đình trước khi quay về vị trí. Anh đi qua hàng cờ xí đang buông xuôi trong đêm không gió, qua rạp lớn và hai rạp phụ đã sẵn sàng cho ngày hội, qua kiệu Thành Hoàng đang đứng yên ở vị trí giữa rạp chờ ngày Rằm. Mọi thứ của ngày hội đã xong, anh nghĩ, chỉ còn thiếu chính ngày hội ấy, và giữa làng với ngày hội ấy là một đêm lễ nửa đêm mà anh. Với tư cách trưởng thôn, vừa là người quyết định công khai nó trong buổi họp sáng nay, vừa là người đang đứng canh ở vòng ngoài cùng của nó. Anh trở về cổng trước, ngồi xuống vị trí của mình và giữ ngọn đèn ở đó cháy đều như mọi vị trí khác.
Trước giờ thay áo lễ một lúc, cụ Thiệm còn tự mình đi một vòng ngắn qua sân đình. Cụ dừng ở giữa sân, ngẩng đầu nhìn lên góc đao, nơi quầng sáng vàng vẫn đang rực trên trán con mèo đã ở trên mái đình của cụ suốt chín năm. Cụ đứng nhìn như thế một lúc lâu, không nói một lời nào, và ông Lực từ hành lang nhìn theo dáng đứng ấy của người giữ đình mà không đoán được cụ đang nghĩ gì. Có thể cụ nghĩ về chín năm qua, về một con mèo lạ dạt về mái đình không ai biết từ đâu tới, về những đêm nó xuống ăn tro nhang trong hậu cung của cụ. Có thể cụ chỉ đơn giản kiểm tra lại bằng mắt mình, lần cuối trước giờ lễ, vị trí của mọi thứ thuộc về ngôi đình mà cụ giữ. Rồi cụ quay vào nhà ngang, bình thản như một người chủ nhà đi kiểm tra cửa nẻo trước giờ nghỉ, và bắt đầu chuẩn bị thay áo lễ.
Ở nhà ngang, cụ Thiệm bắt đầu thay áo lễ vào lúc chỉ còn chưa đầy nửa canh giờ nữa là sang nửa đêm. Hảo giúp cha mặc chiếc áo lễ của người giữ đình: áo dài thâm đã được giặt và là phẳng từ buổi sáng, khăn xếp đội ngay ngắn, từng nếp áo được vuốt lại bằng bàn tay cẩn thận của người con gái làm hậu cần. Cụ đứng yên cho con gái chỉnh lại hàng khuy cuối cùng, lưng thẳng, vẻ mặt bình thản như trước bất cứ buổi lễ lớn nào của đình trong bao năm qua. Thay áo xong, cụ ngồi xuống bên bàn ở nhà ngang, uống một chén nước chè ấm, rồi nói rõ ràng với Hảo, với Hằng đang giữ sổ và với Đức vừa từ cổng trước ghé vào trong một nhịp ngắn:
- Đúng nửa đêm. Lúc sang ngày mùng mười một, tôi vào hậu cung lau đồ tế khí như lệ đã định. Lễ chỉ một mình tôi ở bên trong, khoảng một tuần nhang. Mọi người ở yên tại vị trí của mình. Ông Lực ở hành lang là người gần tôi nhất; có việc gì, tôi gọi ông ấy trước tiên.
Hằng ghi lại lời ấy vào sổ trực của đêm lễ, ghi cả giờ giấc cụ thay áo xong và giờ lễ đã định. Đức gật đầu, quay về vị trí cổng trước. Hảo ở lại nhà ngang thêm một lát, nhìn cha mình trong bộ áo lễ ngồi yên chờ giờ, và cô hiểu buổi lễ đêm nay, dù chỉ kéo dài một tuần nhang trong gian hậu cung nhỏ. Là buổi lễ mà cha cô đã chuẩn bị bằng tất cả sự trọng thị của một người giữ đình: đồ tế khí bày từ buổi chiều, áo lễ mặc từ trước giờ, lời dặn nói ra rõ ràng trước mặt con cháu và ban hội.
Ông Lực, ở hành lang hậu cung, nhận được lời báo giờ lễ qua người của nhà ngang và đứng dậy khỏi ghế trực. Ông kiểm tra lại mọi thứ trong tầm tay mình một lần cuối cùng, theo đúng thứ tự mà ông đã sắp đặt từ buổi chiều: ngọn đèn hành lang cháy đều trong chụp. Dầu còn đầy; cuộn lưới gai bồ kết ngâm nước vôi dựa vào vách ở phía tay phải. Đầu lưới hướng ra ngoài sẵn sàng cho một cái nắm tay kéo mở; chiếc chày gỗ mít dựng đứng ở phía bên kia của cửa hậu cung, cán chày ở đúng tầm nắm. Ông thử đặt tay lên cuộn lưới, cảm nhận qua lớp sợi thừng đã cứng lại vì nước vôi cái lạo xạo rất khẽ của những chiếc gai bồ kết bên trong các mắt lưới, rồi giữ tay ở đó, không rời ra nữa.
Phía trên mái đình, qua phần mái phía trên hậu cung mà ông nhìn được từ hành lang, quầng sáng vàng trên góc đao vẫn đang rực lên trong bóng tối. Con mèo vẫn ngồi ở mép hốc ngói như từ lúc nó thức dậy, không xuống mái, không di chuyển khỏi vị trí ấy, và đốm đỏ giữa trán nó giữ nguyên mức sáng mạnh nhất mà cuốn sổ trực của làng từng biết tới. Ông Lực nhìn quầng sáng ấy một lúc lâu. Ông nghĩ về bốn gian buồng trong làng đã tắt đèn canh trong chưa đầy nửa tháng, về danh sách đã gạch trọn trong sổ hội, về dòng chữ có hai chữ ký của đêm mùng tám. Và về người giữ đình đang ngồi trong nhà ngang kia, khỏe mạnh và bình thản trong bộ áo lễ, chỉ còn chờ một khắc nữa là bước một mình vào gian hậu cung nơi khay đồ tế khí đang phủ vải sạch chờ tay cụ. Ông không biết đêm nay sẽ diễn ra điều gì trong khoảng một tuần nhang ấy. Ông chỉ biết phần việc của mình đã vào đúng vị trí của nó, như mọi điều kiện của đêm lễ này đã vào đúng vị trí: người ở trong. Người ở ngoài, đồ tế khí trên khay, lưới và chày ở hành lang, sổ trực mở sẵn ở nhà ngang, đèn sáng ở cả ba vị trí.
Một lúc trước giờ lễ, Hảo từ nhà ngang mang sang hành lang một chén nước ấm cho ông Lực, theo lời cha cô dặn. Cô đứng ở đầu hành lang một lát, nhìn cuộn lưới dựa vào vách và chiếc chày dựng cạnh cửa hậu cung. Rồi nói khẽ rằng ở nhà ngang, cha cô đã sẵn sàng, sổ của Hằng đã mở sẵn trang ghi giờ lễ, và mọi người chỉ còn chờ một khắc nữa. Cô hỏi ông có cần thêm người ở lại hành lang cùng ông không. Ông Lực lắc đầu, nói vị trí này một người là đủ, đông người ở hành lang chật lại vướng chân nhau khi có việc. Phần của cô là ở bên cha cô trước giờ lễ và ở yên tại nhà ngang trong lúc lễ diễn ra, như đã phân công. Hảo gật đầu, quay về nhà ngang, và hành lang hậu cung trở lại yên tĩnh với một mình ông Lực, ngọn đèn cháy đều và cánh cửa hậu cung còn khóa ở ngay trước mặt ông.
Ông cũng nghĩ về tấm lưới bên tay phải mình. Từ hôm mùng sáu, khi ông quyết định ngâm nó vào thùng nước vôi nồng trong kho, ông chưa từng nói với bất cứ ai trong làng điều ông thật sự chuẩn bị nó cho việc gì. Ban hội ghi vào sổ lý do phòng thú dữ ngày hội, và lý do ấy không sai; nhưng trong những đêm canh sau đó. Mỗi lần ghi vào sổ trực một vòng kiểm tra ghi hốc ngói trống hay một dòng về dáng ngủ li bì của con mèo, ông đều biết tấm lưới này rồi sẽ có một đêm phải rời khỏi vị trí để sẵn của nó. Đêm nay, nó đã ở đúng hành lang hậu cung, trong tầm tay của chính ông, vào đúng đêm mà cụ từ của làng sẽ ở một mình trong hậu cung và con mèo trên mái đang thức với quầng sáng rực nhất từ trước tới nay. Sự chuẩn bị ấy có được dùng tới hay không, ông không biết. Ông chỉ biết rằng nếu đêm nay có việc gì xảy ra sau cánh cửa kia, ông sẽ không phải là một người trực tay không đứng nhìn.
Tiếng trống cầm canh từ đầu làng vọng lại rất khẽ trong không khí không gió, báo những khắc cuối cùng của ngày mùng mười đang trôi qua. Ông Lực đứng yên ở hành lang hậu cung, lưng dựa nhẹ vào vách, mắt nhìn về cánh cửa hậu cung còn khóa và quầng sáng vàng trên mái đình phía trên nó, tay không rời cuộn lưới. Nửa đêm đã gần tới.