TAM NHÃN MIÊU TINH Ở BẮC NINH - Chương 41: Cụ Từ Vào Hậu Cung
Tiếng trống cầm canh cuối cùng của ngày mùng mười vừa dứt thì đình An Bài chìm vào một khoảng lặng sâu tới mức ông Lực nghe rõ tiếng dầu cháy rất nhỏ…
Nội dung chương
Tiếng trống cầm canh cuối cùng của ngày mùng mười vừa dứt thì đình An Bài chìm vào một khoảng lặng sâu tới mức ông Lực nghe rõ tiếng dầu cháy rất nhỏ trong chụp đèn hành lang. Nửa đêm đã sang. Ở nhà ngang, cụ Thiệm đứng dậy khỏi ghế, chỉnh lại khăn xếp và nếp áo lễ lần cuối, cầm lấy chùm chìa khóa của hậu cung rồi đi qua sân đình trong ánh đèn lồng của Hằng đưa tiễn tới đầu hành lang. Cụ đi chậm, bước chân khoan thai như mọi lần cụ vào hậu cung làm lễ trong bao năm giữ đình, lưng thẳng, hai tay nâng chùm chìa khóa trước bụng để những chiếc chìa bằng đồng không va vào nhau thành tiếng. Hằng dừng lại ở đầu hành lang theo đúng phân công, quay về nhà ngang giữ sổ. Đức ở cổng trước cho người báo vào một câu ngắn: ngoài cổng yên, đường làng không còn một bóng người. Ông Lực đứng dậy khỏi ghế trực, nhường lối cho cụ đi qua, và hai người đàn ông già nhìn nhau trong một thoáng ngắn ngủi không lời. Cụ gật đầu. Ông Lực gật đầu đáp lại. Rồi cụ Thiệm tra chìa vào ổ khóa cửa hậu cung, xoay hai vòng rất nhẹ, đẩy cánh cửa gỗ lim mở vào trong và bước qua ngưỡng cửa.
Ông Lực trở về vị trí của mình ở hành lang, ngồi xuống chiếc ghế trực, cuộn lưới gai bồ kết ngâm nước vôi vẫn dựa vào vách phía tay phải, chiếc chày gỗ mít vẫn dựng đứng cạnh khung cửa. Từ chỗ ngồi của ông, qua cánh cửa hậu cung vừa mở hé cho thoáng khí theo lệ. Ông nhìn thấy một vệt sáng đèn dầu ấm áp hắt ra và nghe tiếng cụ Thiệm đặt chùm chìa khóa xuống mặt tủ thờ nhỏ kê sát vách, tiếng đồng chạm gỗ khẽ và gọn. Sau đó là tiếng khăn vải được giũ mở. Buổi lễ lau đồ tế khí nửa đêm của làng An Bài bắt đầu trong yên tĩnh như thế, yên tĩnh tới mức ông Lực tự nhủ nếu mọi việc cứ trôi qua êm đềm trong một tuần nhang này thì sáng mai. Khi mặt trời lên trên sông Cầu, cả làng sẽ thở ra một hơi dài sau mười mấy ngày sống trong sợ hãi. Ông ngồi yên, tay đặt lên đầu cuộn lưới theo thói quen của cả buổi tối, tai lắng về phía sau cánh cửa.
Bên trong hậu cung, cụ Thiệm thắp thêm một nén nhang mới vào bát hương trên bàn thờ Thành Hoàng rồi mới bắt đầu việc lau chùi. Đây là gian thờ trong cùng của đình An Bài, gian phòng cụ đã ra vào suốt mấy chục năm, thuộc từng viên gạch, từng vết nứt trên vách, từng món đồ đặt trên bàn thờ. Khay đồ tế khí bày từ buổi chiều nằm nguyên trên chiếc bàn nhỏ bên phải bàn thờ, phủ vải sạch. Và cụ mở tấm vải ra theo đúng thứ tự lệ: bát hương phụ, đôi chân đèn, bình hoa, sau cùng là chiếc kéo cắt nến nằm ngang ở mép khay. Cụ lau từng món bằng khăn vải mềm, chậm rãi và cẩn thận, thỉnh thoảng nâng món đồ lên gần đèn để xem còn vệt khói bám nào không. Đôi chân đèn bằng đồng đã sáng lên dưới tay cụ. Bình hoa được lau khô và đặt lại ngay ngắn. Ngọn nến trên chân đèn phía trái có chiếc bấc cháy cong như Hảo đã ghi chú từ buổi chiều, cụ để dành việc tỉa bấc lại sau cùng. Khi mọi món khác đã xong, vì lệ lau tế khí bao giờ cũng kết bằng việc chỉnh lại ánh lửa trên bàn thờ cho đứng thẳng trước ngày hội.
Khi cụ đưa tay về phía bát hương chính giữa bàn thờ, cụ khựng lại một thoáng. Mặt tro trong bát hương lõm xuống ở chính giữa thành một hố nhỏ tròn trịa, sâu hơn hẳn mức lõm mà một buổi chiều khói nhang có thể tạo ra. Cụ đã nén lại mặt tro này không biết bao nhiêu lần trong chín năm qua, và chín năm qua, sáng nào mặt tro cũng lõm xuống như thế sau một đêm. Cụ nhìn hố tro một lúc, rồi lặng lẽ dùng hai ngón tay vuốt lại mặt tro cho phẳng theo lệ, không nói một lời nào với chính mình. Việc ấy, suốt chín năm, cụ vẫn coi là một phần của buổi sáng ở đình: mèo xuống ăn tro, người nén lại tro, đình mở cửa đón ngày mới. Chỉ tới những tuần cuối năm vừa rồi, việc quen thuộc ấy mới khoác lên một ý nghĩa khác khiến bàn tay cụ hôm nay hơi chậm lại khi chạm vào mặt tro còn ấm. Cụ rút tay về, gấp khăn lại, và quay sang khay đồ tế để lấy chiếc kéo cắt nến.
Đúng lúc ấy, từ phía trên cao của hậu cung, nơi những thanh xà gỗ chìm trong bóng tối dưới mái, có một tiếng động rất khẽ vang xuống. Cụ Thiệm ngẩng đầu lên theo phản xạ của người giữ đình nghe thấy tiếng động lạ trong gian thờ. Tiếng động không lặp lại. Trong ánh đèn dầu, cụ chỉ nhìn thấy những thanh xà ngang xẫm màu và một dải khói nhang đang bay lên từ bát hương, quẩn quanh dưới mái rồi tản dần. Cụ đứng yên nghe thêm một lúc. Không có gì nữa. Cụ tự nhủ có lẽ một viên ngói vừa trượt nhẹ vì sương đêm, chuyện vẫn xảy ra ở ngôi đình cổ này vào những đêm trời lạnh sâu. Và cụ cúi xuống khay đồ, cầm lấy chiếc kéo cắt nến bằng hai ngón tay như mọi lần cụ sắp tỉa bấc.
Nhưng khi cụ quay trở lại đối diện bàn thờ, tay cầm kéo, thì cụ chết lặng.
Trên bàn thờ Thành Hoàng, ngay bên phải bát hương chính, con mèo trắng đang đứng thẳng bằng hai chân sau. Thân hình to lớn bất thường của nó dựng đứng trên mặt bàn thờ giữa những chân đèn và bình hoa mà không chạm đổ một món nào, hai chân trước buông dọc theo thân, đầu hơi cúi về phía bát hương. Từ hai lỗ mũi và khóe miệng khép hờ của nó, một dòng khói nhang mảnh đang bị hút vào thành một vệt liền mạch: khói từ những nén nhang đang cháy trên bát hương không bay lên thẳng như mọi khi nữa. Mà cong xuống, xoắn lại thành một sợi khói trắng xám, chui tọt vào miệng con mèo theo từng nhịp hút chậm và đều. Mỗi nhịp hút, sợi khói lại căng ra mỏng hơn, và phần tro trên mặt bát hương rung lên rất nhẹ như có một làn gió vô hình lướt qua. Con mèo hút khói nhang trong tư thế đứng thẳng của một hình người thu nhỏ khoác bộ lông trắng, im lặng tuyệt đối, không một tiếng kêu, không một tiếng thở nghe thấy được. Chỉ có sợi khói đều đặn biến mất sau đôi môi khép hờ của nó và đôi tai thỉnh thoảng giật nhẹ theo nhịp hút.
Cụ Thiệm đứng cách bàn thờ chừng ba bước, chiếc kéo cắt nến còn nằm trong tay buông thõng bên hông, và toàn thân cụ đông cứng lại từ gót chân lên tới đỉnh đầu. Cụ đã giữ đình này mấy chục năm. Cụ đã thấy con mèo ấy nằm trên góc đao suốt chín năm, đã thấy nó xuống hậu cung ăn tro vào những buổi sáng sớm, đã từng thoáng thấy đốm đỏ trên trán nó phát sáng trong đêm ông Táo và tự bảo mình hoa mắt. Nhưng cụ chưa từng thấy nó đứng thẳng bằng hai chân sau ngay trên bàn thờ Thành Hoàng, chưa từng thấy khói nhang bị hút vào miệng một con vật thành sợi như người ta hút một hơi thở dài. Trong đầu cụ, một ý nghĩ duy nhất xoay vòng như người chết đuối vớ được sợi dây: kêu lên. Kêu ông Lực ở ngay ngoài hành lang. Kêu thật to. Nhưng cổ họng cụ khô lại và cứng như một nắm tro lạnh; hai hàm răng của cụ chạm vào nhau rất khẽ. Và âm thanh duy nhất cụ nghe thấy là tiếng tim mình đập dồn trong lồng ngực, mạnh tới mức cụ sợ nó sẽ làm con mèo giật mình quay lại. Cụ không kêu. Cụ cũng không lùi. Hai bàn chân cụ như đã mọc rễ xuống nền gạch của hậu cung, và cụ hiểu, trong phần tỉnh táo cuối cùng còn sót lại của mình, rằng bất cứ cử động nào lúc này cũng có thể là cử động sai.
Ở ngoài hành lang, ông Lực bỗng thấy khó chịu mà không rõ vì sao. Từ sau cánh cửa hé, vệt sáng đèn vẫn hắt ra đều, nhưng đã một lúc lâu rồi ông không nghe thấy tiếng khăn vải lau trên đồng. Tiếng đồ tế khí chạm nhẹ vào nhau, những âm thanh nhỏ và đều đặn đã theo buổi lễ từ lúc bắt đầu. Thay vào đó là một sự im lặng đặc quánh, thứ im lặng khác hẳn khoảng lặng giữa hai món đồ được lau. Ông nghiêng người về phía cửa, lắng tai. Không một tiếng động. Ông gọi khẽ, đủ để người bên trong nghe mà không làm kinh động gian thờ:
- Cụ Thiệm. Cụ còn đang lau chân đèn đấy à?
Không có tiếng trả lời. Chỉ có mùi nhang trầm từ khe cửa phả ra, đậm hơn lúc trước rất nhiều, đậm tới mức ông Lực thấy cay mắt. Như thể toàn bộ khói nhang của cả tuần nhang đang dồn lại trong gian hậu cung nhỏ và tìm đường thoát ra qua khe cửa hẹp. Ông đặt tay lên đầu cuộn lưới, đứng dậy một nửa, rồi lại tự kìm mình ngồi xuống: lệ của buổi lễ là người bên trong gọi thì người bên ngoài mới vào, và cụ Thiệm là người giữ lệ ấy nghiêm hơn bất cứ ai trong làng. Ông tự bảo mình chờ thêm một nhịp nữa. Một nhịp thôi. Nhưng bàn tay ông trên cuộn lưới đã siết chặt lại, và mắt ông không rời khỏi vệt sáng sau khe cửa, vệt sáng bỗng nhiên hình như vừa chao nhẹ, như có một cái bóng cao và mảnh vừa lướt qua trước ngọn đèn bên trong.
Bên trong hậu cung, con mèo ngừng hút khói. Sợi khói cuối cùng đứt đoạn giữa bát hương và miệng nó, tan vào không khí thành một vệt mờ. Hai tai nó dựng thẳng lên. Rồi, chậm rãi tới mức cụ Thiệm đếm được từng phần nhỏ của cử động, con mèo quay đầu lại. Thân hình đứng thẳng của nó không hề đổi tư thế, hai chân sau vẫn trụ vững trên mặt bàn thờ. Chỉ có chiếc đầu trắng xoay dần trên cổ, xoay qua vai, cho tới khi gương mặt của nó đối diện thẳng với người giữ đình đang đứng chết lặng cách ba bước. Hai con mắt mèo màu vàng nhạt nhìn cụ không chớp. Và ở chính giữa trán nó, đốm lông đỏ tròn mà cụ đã nhìn suốt chín năm, từ khi nó còn bằng hạt đỗ cho tới khi tròn đầy, đang rực lên một quầng sáng vàng mạnh nhất mà cụ từng thấy. Sáng tới mức gian hậu cung như có thêm một ngọn đèn thứ hai vừa được thắp, sáng tới mức cụ nhìn thấy rõ cả những sợi lông trắng mảnh quanh đốm đỏ dựng đứng lên trong quầng sáng ấy. Con mèo nhìn cụ. Cụ Thiệm nhìn con mèo. Bàn tay cầm chiếc kéo cắt nến của cụ buông thõng, bất động, và trong gian hậu cung nửa đêm của đình An Bài, không một ai trong hai kẻ đang đối diện nhau cất lên một tiếng động nào.