TAM NHÃN MIÊU TINH Ở BẮC NINH - Chương 36: Họp Làng Sau Bốn Cái Chết
Ngày mùng mười tháng Giêng, làng An Bài thức dậy trong một buổi sáng không giống bất cứ buổi sáng nào từ đầu tháng. Ở đầu làng, tang lễ của ông Lựu đang…
Nội dung chương
Ngày mùng mười tháng Giêng, làng An Bài thức dậy trong một buổi sáng không giống bất cứ buổi sáng nào từ đầu tháng. Ở đầu làng, tang lễ của ông Lựu đang được lo liệu theo lệ, tiếng trống tang điểm từng hồi ngắn vọng qua các ngõ. Ở đình, phần việc chuẩn bị hội vẫn phải tiếp tục, nhưng người tới sân đình làm việc sáng nay đều bước nhẹ hơn, nói khẽ hơn, và không một ai đi qua sân mà không ngước nhìn lên góc đao mái đình một lần. Trên góc đao, con mèo trắng nằm cuộn sâu trong hốc ngói, ngủ li bì không động đậy từ lúc trời sáng, mặc cho bên dưới sân đình người qua kẻ lại và tiếng búa đóng cọc rạp vang lên từng đợt. Ông Lực nhìn lên hốc ngói ấy rất lâu trong buổi sáng. Ông đã ghi nhận dáng ngủ sâu khác thường này của nó vào sổ sau mỗi đêm có người tắt thở trong làng, và sáng nay, dáng ngủ ấy nằm ngay trên mái đình như một dòng sổ nữa mà cả làng đều nhìn thấy bằng mắt thường.
Buổi họp khẩn của ban hội diễn ra ở sân đình vào giữa buổi sáng, đông đủ hơn mọi buổi họp từ đầu tháng: ban tế, ban hội, đội phu đòn, đại diện các xóm và bà Vui của trạm y tế đều có mặt. Đức chủ trì. Anh đặt lên bàn ở nhà ngang ba cuốn sổ: sổ hội làng với bốn trang ghi tang đã gạch trọn danh sách, sổ theo dõi của trạm y tế, và sổ trực đình với trang ghi có hai chữ ký của đêm mùng tám. Anh nói rõ ngay từ đầu buổi họp: bốn người già đã chết trong làng từ cuối tháng Chạp tới nay đều là những người đang hấp hối trong danh sách của trạm, đều được tiên lượng trước. Và đều ra đi với đôi mắt không nhắm lại được; ngoài bốn người ấy, làng không có thêm một ca bệnh lạ hay một người khỏe mạnh nào bị hại trong suốt thời gian qua. Điều làng phải bàn hôm nay gồm hai việc: hội làng tháng Giêng có giữ đúng lịch hay không, và những đêm còn lại từ nay tới ngày hội, làng sẽ canh giữ đình và trấn an dân làng bằng cách nào.
Về việc thứ nhất, không một ai trong buổi họp đề nghị hoãn hội. Cụ Thiệm nói chậm rãi rằng hội làng tháng Giêng là lệ của cả làng đã giữ qua bao đời, là ngày rước kiệu Thành Hoàng mà người làng đi xa cũng nhớ đường về. Bốn gia đình có tang trong làng đều đã được ban hội tới thăm và đều nói cùng một ý như lời ông Lựu dặn lại lúc còn tỉnh: việc làng không được vì việc nhà mà dang dở. Đức chốt lại: hội làng giữ đúng lịch đã khóa, lễ rước kiệu diễn ra ngày Rằm tháng Giêng như mọi năm, mọi phần việc chuẩn bị tiếp tục đúng tiến độ. Hàng chục người có mặt ở sân đình cùng gật đầu, và quyết định ấy được Hằng ghi vào sổ họp ngay tại chỗ.
Về việc thứ hai, cụ Thiệm đứng dậy và nói phần quyết định quan trọng nhất của buổi họp. Cụ nói, theo lệ của đình An Bài đã giữ từ đời trước, trước ngày hội lớn, cụ từ giữ đình phải làm một lễ lau chùi đồ tế khí ở hậu cung vào đúng nửa đêm. Lau từng món đồ tế trên bàn thờ Thành Hoàng bằng khăn sạch và nước thơm, tỉa lại bấc nến, thay nước ở bình hoa, để sáng ngày lễ mọi đồ tế đều tinh tươm. Lệ ấy những năm trước vẫn làm lặng lẽ, dân làng ít người biết giờ giấc cụ thể. Năm nay, cụ đề nghị và ban hội quyết định công khai trước toàn thể buổi họp: đêm nay, đêm mùng mười, đúng lúc sang nửa đêm mùng mười một, cụ sẽ vào hậu cung làm lễ lau đồ tế khí như lệ đã định. Công khai cho cả làng biết, để dân làng thấy đình vẫn giữ trọn lệ cũ giữa những ngày lo âu này, và để nỗi sợ trong làng được trấn an bằng chính việc làm theo lệ chứ không bằng lời đồn. Quyết định được ghi vào sổ họp thành một mục riêng, có đủ chữ ký của ban hội, và Đức sẽ cho người thông báo lại tới từng xóm trong buổi chiều.
Cùng với quyết định ấy, ban hội phân công phần canh giữ cho đêm lễ. Đức trực ở cổng trước của đình, nơi dân làng có thể ghé qua trong đêm. Hằng trực ghi sổ ở nhà ngang. Ông Lực nhận phần trực sát hành lang hậu cung trong đêm lễ ấy: ông sẽ ở ngay ngoài cửa hậu cung suốt thời gian cụ Thiệm làm lễ bên trong. Giữ đèn ở hành lang và là người đầu tiên có mặt nếu trong hậu cung có bất cứ việc gì bất trắc. Ông nhận phần việc ấy trước mặt cả buổi họp, không thêm một lời nào ngoài câu nói ngắn gọn rằng ông đã canh đình suốt từ tháng Chạp, đêm lễ này ông canh tiếp ở vị trí gần hậu cung nhất. Cụ Thiệm nhìn ông, gật đầu, và nói cụ yên tâm khi người ở ngoài hành lang đêm ấy là ông.
Buổi họp còn thống nhất một điều cuối cùng về cách nói với dân làng. Từ nay tới ngày hội, mọi thông tin về những đêm đã qua chỉ được nói đúng theo sổ: bốn người già đã chết đều là người hấp hối được tiên lượng trước. Tang lễ của cả bốn nhà đều diễn ra yên ổn, không có chuyện gì xảy ra trong các tang lễ ấy ngoài đôi mắt không nhắm mà làng chưa giải thích được. Không ai được thêm lời đồn, không ai được tự ý làm bất cứ việc gì lên con mèo trên mái đình khi chưa có quyết định của ban hội, và mọi việc lạ trong những đêm tới đều phải ghi sổ và báo ngay cho Đức. Bà Vui xác nhận phần của trạm: sổ theo dõi đã khép lại với bốn ca, trạm không còn ca hấp hối nào khác trong làng phải theo dõi, và bà sẽ có mặt ở đình trong ngày hội như mọi năm.
Buổi chiều mùng mười, quyết định của ban hội được thông báo tới từng xóm theo đúng cách làng vẫn thông báo việc chung: người của ban hội đi tới từng đầu xóm, nói rõ hai điều. Hội làng giữ đúng lịch ngày Rằm và đêm nay cụ từ sẽ làm lễ lau đồ tế khí ở hậu cung vào đúng nửa đêm theo lệ trước hội. Phản ứng của dân làng, theo lời những người đi thông báo trở về kể lại ở nhà ngang, phần lớn là yên lòng hơn buổi sáng. Người làng sợ nhất trong những ngày qua là sự im lặng không biết chuyện gì đang diễn ra ở đình. Một quyết định nói ra công khai, gắn với một lệ cũ mà các cụ trong làng đều từng nghe nói, khiến nỗi sợ có một chỗ để bám vào. Vài người già trong làng còn nhắc lại rằng đời cha ông họ, lễ lau đồ tế khí trước hội vẫn là việc của cụ từ làm trong đêm, và làng giữ được lệ ấy tới nay là điều đáng mừng giữa một mùa hội nhiều tang tóc. Cũng trong buổi chiều, ban hội cắt cử người sang phụ tang lễ ông Lựu ở đầu làng theo đúng lời ông cụ dặn lại. Và Đức dặn riêng đội phu đòn rằng phần việc ở nhà tang phải làm chu đáo như phần việc ở đình, vì đó là cách làng tiễn người cuối cùng trong danh sách đi cho trọn vẹn.
Ở đình, sau buổi họp, ông Lực dành phần còn lại của buổi sáng để đi một vòng kiểm tra toàn bộ những vị trí sẽ liên quan tới đêm lễ. Ông xem lại hành lang hậu cung: đoạn hành lang hẹp chạy dọc gian thờ trong cùng, một đầu thông ra sân sau, một đầu dừng ở cửa hậu cung, là nơi ông sẽ đứng canh suốt đêm nay. Ông thử đặt mình vào vị trí ấy trong đầu: từ hành lang, ông nghe được mọi tiếng động trong hậu cung, nhìn được một phần sân sau và một phần mái đình phía trên hậu cung, và chỉ cần vài bước là tới được cửa hậu cung khi cần. Ông cũng kiểm tra lại ổ khóa, bản lề và then cửa hậu cung một lần nữa cùng cụ Thiệm, xác nhận cửa sẽ mở từ lúc cụ vào làm lễ và phần canh bên ngoài thuộc về ông. Cụ Thiệm nói cụ sẽ bày đồ tế khí lên khay trong buổi chiều để đêm nay vào là làm lễ ngay, không phải lục đục tìm kiếm trong bóng tối. Hai người thống nhất giờ giấc đến từng khoảng: trước nửa đêm cụ thay áo lễ ở nhà ngang, đúng nửa đêm cụ vào hậu cung, ông Lực ở hành lang từ trước giờ ấy một lúc lâu.
Buổi họp tan vào lúc gần trưa. Người làng ra về qua sân đình, đi qua dưới góc đao nơi con mèo vẫn đang ngủ li bì không hề hay biết, hay ít nhất là không hề động đậy, trước một buổi họp vừa quyết định những việc lớn nhất của làng kể từ đầu tháng. Ông Lực ở lại sân đình sau cùng, nhìn theo đoàn người tan dần về các ngõ. Ông biết quyết định công khai về lễ lau đồ tế khí lúc nửa đêm đã đặt đêm nay thành đêm quan trọng nhất trong chuỗi đêm canh của ông: cụ Thiệm sẽ ở một mình trong hậu cung với đồ tế khí. Ông sẽ ở ngay ngoài hành lang, và trên mái đình phía trên hậu cung là một con mèo vừa ngủ hết một ngày dài sau một đêm mà hốc ngói của nó trống không. Trước khi về nhà nghỉ lấy sức cho đêm lễ, ông Lực còn ghé qua nhà ngang ghi vào sổ trực một trang chuẩn bị riêng cho đêm mùng mười: giờ cụ Thiệm thay áo lễ. Giờ cụ vào hậu cung, vị trí trực của từng người trong đêm và vị trí của các ngọn đèn. Trang sổ ấy không ghi một lời suy đoán nào. Nó chỉ ghi những việc đã được ban hội quyết định công khai trong buổi sáng, theo đúng thứ tự giờ giấc, để bất cứ ai mở cuốn sổ này ra sau đêm nay cũng biết được đêm lễ đã được làng chuẩn bị chu đáo tới mức nào.
Ông cúi xuống kiểm tra lại ổ khóa cửa hậu cung bằng tay mình, rồi quay về nhà ngang bắt đầu phần chuẩn bị của riêng ông cho đêm lễ.