TAM NHÃN MIÊU TINH Ở BẮC NINH - Chương 35: Người Già Chết Mắt Mở Thứ 4
Sáng mùng chín tháng Giêng, Đức lên đình từ sớm và đọc cuốn sổ trực của đêm mùng tám trước mọi phần việc khác, đúng như hai ông cháu Lực đã thống nhất…
Nội dung chương
Sáng mùng chín tháng Giêng, Đức lên đình từ sớm và đọc cuốn sổ trực của đêm mùng tám trước mọi phần việc khác, đúng như hai ông cháu Lực đã thống nhất trong đêm. Anh đọc trang sổ ấy hai lần, chậm rãi, từ dòng ghi giờ của vòng kiểm tra thứ ba tới hai chữ ký ở cuối trang. Đọc xong, anh không nói một lời nào về chuyện tin hay không tin. Anh chỉ hỏi ông Lực một câu duy nhất: từ đêm nay, lịch trực ở đình có cần thay đổi gì không. Ông Lực đáp rằng đình vẫn phải có đủ hai người mỗi đêm, đèn vẫn phải sáng, và sổ vẫn phải ghi vị trí của con mèo ở từng vòng kiểm tra; ngoài ra. Ông đề nghị từ đêm nay, ban hội cử thêm một người nữa túc trực ở đầu làng, gần nhà ông Lựu, để hai đầu của làng không còn cách nhau bởi một con đường tối không người qua lại. Đức ghi nhận đề nghị ấy và nói sẽ bàn với ban hội ngay trong buổi sáng, vì nhân lực của làng những ngày sát hội đang mỏng đi ở khắp mọi phần việc.
Buổi họp ngắn của ban hội trong buổi sáng mùng chín diễn ra ở nhà ngang với không khí khác hẳn những buổi họp chuẩn bị hội trước đó. Đức đặt cuốn sổ trực lên bàn, mở đúng trang của đêm mùng tám, và để từng người trong ban hội tự đọc. Cụ Thiệm đọc xong, im lặng một lúc lâu rồi nói rằng dòng sổ này, kể từ hôm nay, phải được coi là một dữ kiện của làng, và mọi quyết định từ nay tới ngày hội đều phải tính tới nó. Không ai trong buổi họp nhắc lại những lời đồn đã bị gạt bỏ từ hôm mùng sáu. Ban hội thống nhất ba việc ngay trong buổi sáng: lịch trực đình giữ nguyên hai người mỗi đêm cho tới hết hội; từ đêm nay cử thêm người túc trực ở đầu làng gần nhà ông Lựu. Và toàn bộ phần việc chuẩn bị hội vẫn tiếp tục đúng tiến độ, vì ngày Rằm đã ở rất gần và hội làng là lệ của cả làng, không thể vì lo âu mà để dang dở. Ông Lực nghe từng mục và gật đầu. Ông biết ban hội chưa có, và chưa thể có, một quyết định nào về con mèo trên mái; nhưng cách họ đọc cuốn sổ của ông sáng nay đã khác hẳn cách họ nghe lời ông nói ở đêm giao thừa.
Ban ngày mùng chín, con mèo nằm nguyên trong hốc ngói trên góc đao như mọi ngày, ngủ yên dưới ánh sáng ban ngày trong lúc sân đình bên dưới vẫn rộn ràng những phần việc cuối của ngày hội. Không một ai trong số người làm việc ở sân đình nhìn lên mái mà thấy điều gì khác lạ. Nó vẫn là con mèo trắng quen mặt của chín năm, nằm ở chỗ quen thuộc của nó, và sự yên tĩnh ban ngày ấy, như những ngày qua, không hứa hẹn điều gì về phần đêm sắp tới.
Đêm mùng chín, lịch trực ở đình gồm ông Lực và Kiên, với đèn sáng ở cả sân trước, hành lang và nhà ngang, cửa hậu cung khóa từ đầu giờ tối. Ở đầu làng, theo lời bàn của ban hội trong buổi sáng, một người trong ban hội túc trực tại nhà người họ hàng ngay cạnh nhà ông Lựu, sẵn sàng qua hỗ trợ gia đình bất cứ lúc nào. Đầu đêm, bà Vui ghé nhà ông Lựu một lần như lệ mỗi ngày. Bà khám cho ông cụ, nghe những quãng thở đứt đoạn đã dài hơn hẳn hôm qua, rồi nói khẽ với người con trai cả rằng đêm nay là đêm sát nhất của ông cụ. Gia đình phải canh không rời giường, và trạm sẽ có người trực điện thoại suốt đêm để gia đình gọi bất cứ lúc nào. Lời tiên lượng ấy là lần xác nhận cuối cùng của trạm về ca bệnh này, ghi vào sổ theo dõi ngay trong buổi tối mùng chín.
Ở đầu làng, suốt buổi tối mùng chín, gian buồng của ông Lựu không lúc nào vắng người. Con cháu chia nhau ngồi sát hai bên giường, người con gái út giữ tay cha gần như không rời, người con trai cả đi lại giữa buồng và gian ngoài để tiếp những người trong xóm ghé thăm rất khẽ rồi ra về. Hơi thở của ông cụ trong những giờ đầu đêm còn giữ được một nhịp thưa nhưng đều; càng về khuya, những quãng ngừng giữa hai nhịp thở càng dài ra. Và mỗi lần ngực ông cụ lặng đi, cả gian buồng lại lặng theo, cho tới khi một nhịp thở khò khè yếu ớt kéo mọi người trở lại. Không ai trong nhà nhắc tới mái đình hay con mèo trong những giờ ấy. Trước một chiếc giường đang đi về hơi thở cuối cùng, mọi nỗi sợ khác đều phải nhường chỗ cho phần việc duy nhất còn lại: ở bên người sắp đi cho tới giây cuối cùng.
Ở đình, hai vòng kiểm tra đầu đêm ghi con mèo nằm yên trong hốc ngói. Tới vòng kiểm tra quá nửa đêm, ông Lực và Kiên đi dọc hành lang ra sân, ngước nhìn lên góc đao và cùng ghi nhận một điều mà cả hai đã quá quen thuộc trong cuốn sổ này: hốc ngói trống. Vệt trắng quen thuộc không còn ở chỗ của nó, sống mái tối và trống trong ánh trăng mỏng, không một bóng nào di chuyển trên mái. Ông Lực ghi giờ của vòng kiểm tra và tình trạng hốc ngói vào sổ bằng nét chữ chậm rãi. Rồi hai người quay vào nhà ngang ngồi chờ vòng kiểm tra tiếp theo, trong một sự im lặng mà không ai trong hai người muốn phá vỡ bằng suy đoán.
Chưa đầy một canh giờ sau, người túc trực của ban hội ở đầu làng chạy về đình báo tin: ông Lựu vừa tắt thở tại nhà. Ông Lực và Kiên khóa bớt đèn ở hành lang, để lại một ngọn đèn ở sân đình theo lệ, rồi cùng người báo tin đi nhanh về đầu làng trong đêm. Ở gian buồng của nhà ông Lựu, con cháu quây quanh giường, người con gái út khóc không thành tiếng. Người con trai cả đứng ở đầu giường với vẻ mặt của người đã chuẩn bị cho giờ khắc này từ nhiều ngày trước mà vẫn không sao đứng vững nổi khi nó thật sự tới. Ông Nguyễn Văn Lựu nằm yên trên chiếc giường gỗ quen thuộc, hơi thở đã tắt hẳn sau một quãng ngừng dài cuối cùng, đúng như tiên lượng của trạm đã ghi từ ngày mùng tám và xác nhận lại vào đầu đêm nay.
Đôi mắt ông mở trừng. Người con trai cả đã vuốt mắt cho cha nhiều lần theo lệ, bàn tay anh run lên trên gương mặt đã lạnh dần, nhưng đôi mắt ấy vẫn mở. Nhìn thẳng lên trần nhà trong ánh đèn canh, không nhắm lại được như bà Nhài trong đêm cuối tháng Chạp, như ông Thụ trong đêm cuối năm, và như bà Sen trong đêm mùng năm tháng Giêng. Không một ai trong gian buồng nói thành lời điều mà tất cả cùng đang nghĩ. Nỗi sợ cũ của làng, nỗi sợ đã dịu xuống sau mỗi tang lễ yên ổn rồi lại lớn lên sau mỗi đôi mắt không nhắm, giờ đây trở lại nguyên vẹn trong căn buồng này, ở cái tên cuối cùng của danh sách.
Bà Vui tới nhà ngay sau đó, ghi giờ chết và nguyên nhân bệnh già vào sổ trạm, đối chiếu với tiên lượng đã ghi và xác nhận mọi diễn biến trong đêm đều đúng như trạm đã dự liệu. Gia đình khâm liệm cho ông cụ và đóng quan sớm theo lệ làng, mọi việc diễn ra yên ổn và chu đáo, con cháu làm theo đúng những lời ông cụ đã dặn lại trong buổi chiều tỉnh táo hôm mùng tám. Hằng được gọi sang ghi sổ trong đêm. Cô mở cuốn sổ hội làng, viết trang ghi của đêm mùng chín bằng nét chữ đều và rõ: người già chết mắt mở thứ 4, họ tên Nguyễn Văn Lựu, tám mươi hai tuổi, tắt thở tại nhà trong đêm mùng chín tháng Giêng, có Đức ký xác nhận. Viết xong, cô gạch một đường ngang dưới danh sách bốn người già hấp hối đã được ghi vào sổ từ ngày hai mươi mốt tháng Chạp. Danh sách ấy, từ đêm nay, không còn một cái tên nào chưa gạch.
Trên đường từ nhà ông Lựu trở lại đình trong buổi gần sáng, ông Lực đi qua những ngõ làng còn sáng đèn tang và nghe tiếng trống tang rất khẽ từ đầu làng vọng lại. Bốn lần trong chưa đầy nửa tháng, ông đã đi trên con đường này vào cùng một giờ gần sáng như thế, sau cùng một tin báo như thế. Điều khác duy nhất của lần này là cuốn sổ hội trong tay Hằng đi bên cạnh ông đã không còn trang danh sách nào để chờ gạch nữa. Và phía trước làng chỉ còn lại ngày hội lớn nhất năm cùng một câu hỏi treo trên mái đình chưa có lời đáp.
Gần sáng, khi ông Lực quay lại đình để khóa sổ trực của đêm mùng chín, ông ngước nhìn lên góc đao. Con mèo đã nằm lại trong hốc ngói từ lúc nào không một ai trong đội trực nhìn thấy, cuộn tròn và ngủ sâu, vệt trắng yên tĩnh trên nền ngói tối như chưa từng rời đi. Ông ghi dòng ấy vào sổ, rồi đứng rất lâu giữa sân đình lạnh. Ông đã thua ở phần việc mà chính ông tự nhận lấy: những đêm này ông canh ở đình, giữ đèn sáng cho hậu cung và cho ngày hội, còn cái chết thứ tư của làng diễn ra ở gian buồng đầu làng. Ngoài tầm tay ông, trong một đêm mà lực lượng canh gác mỏng manh của làng đã dồn hết về phía ngôi đình. Không một lời tự trách nào được ông ghi vào sổ. Nhưng khi gấp sổ lại và nhìn về phía đầu làng, nơi tang lễ của người cuối cùng trong danh sách đang được lo liệu trong ánh đèn thâu đêm, ông biết ngày mùng mười sắp tới sẽ không còn là một ngày chuẩn bị hội bình thường nữa. Cả làng sẽ phải ngồi lại với nhau, và lần này, cuốn sổ trực có hai chữ ký của đêm mùng tám cùng bốn trang ghi tang trong sổ hội sẽ nằm ở giữa bàn họp.