THẠCH CẢM ĐƯƠNG NGÃ BA PHỐ CỔ - Chương 34: Xưởng Khắc Đá Thứ Nhất Từ Chối

Mười giờ sáng ngày hai tháng mười hai, Đức tới xưởng khắc đá thứ nhất nằm ở cuối một con ngõ lớn ven đê. Đây là xưởng khắc đá lớn nhất trong vùng mà bà…

Nội dung chương

Mười giờ sáng ngày hai tháng mười hai, Đức tới xưởng khắc đá thứ nhất nằm ở cuối một con ngõ lớn ven đê. Đây là xưởng khắc đá lớn nhất trong vùng mà bà Sen và Lợi cùng giới thiệu cho anh. Xưởng chuyên khắc bia mộ và hoành phi đá cho cả một khu vực rộng. Đức mang theo cuốn sổ riêng, tấm ảnh cũ năm một chín chín tám chụp tấm bia và mấy tấm hình chụp dấu chôn cũ ở thềm nhà mình. Ông Thông đi cùng anh trong chuyến này. Ông nói muốn nghe tận tai cách xưởng trả lời, để còn tính đường tiếp theo cho khớp.

Chủ xưởng là một người đàn ông ngoài năm mươi, tay còn dính đầy bụi đá trắng. Ông tiếp hai người ở gian nhà ngang kê đầy mẫu bia đã khắc dở. Đức trình bày từ đầu tới cuối, không giấu một chi tiết nào. Ngôi nhà ở ngã ba phố cổ. Tấm bia trấn trạch đứng từ năm một chín sáu hai. Chính anh ra lệnh đập bỏ hồi tháng chín vì chê rêu phong. Đêm đó xe lao vào hiên. Con trai anh bị thương nhẹ. Cửa hàng phá sản. Nay nhà anh đào thấy dấu chôn cũ và muốn khắc lại một tấm bia y như cũ, năm đại tự và đầu rồng ở đỉnh, để đặt lại đúng chỗ cũ.

Chủ xưởng nghe hết câu chuyện mà không ngắt lời một lần nào. Ông cầm tấm ảnh cũ lên xem rất lâu. Ông nhìn kỹ năm đại tự còn nét chu sa đỏ trong ảnh, rồi nhìn lên phần đầu rồng ở đỉnh bia. Sau đó ông đặt tấm ảnh xuống bàn và lắc đầu ngay, không chút do dự.

- Việc này xưởng tôi không nhận được, anh thông cảm. - Ông nói. - Khắc bia mộ, khắc hoành phi thì bao nhiêu tôi cũng nhận. Nhưng khắc bia trấn trạch cho một ngôi nhà đã có chuyện như nhà anh, tôi không dám động búa vào.

- Ông có thể nói rõ hơn cho tôi hiểu không ạ? - Đức hỏi. - Tôi trả công cao hơn giá thường. Khắc đúng mẫu cũ, từng nét một. Tôi không giục ngày giờ gì cả.

- Không phải chuyện tiền. - Chủ xưởng đáp. - Anh trả gấp đôi tôi cũng không nhận. Xưởng tôi làm nghề này ba đời. Ông nội tôi dặn một câu mà tới giờ tôi vẫn giữ. Đá trấn trạch là đá gánh việc cho nhà người ta. Nhà nào yên ổn thì không sao. Nhà nào đã có tai nạn ngay sau khi động vào bia cũ, người thợ nhận khắc bia mới phải rất cẩn thận. Tôi nói thật với anh, tôi sợ. Tôi sợ nhận việc này rồi xưởng tôi gặp chuyện không hay. Khắc sai một nét là tôi mang tội với nhà anh, chứ không phải chỉ mất tiền công đâu.

Đức im lặng nghe hết. Anh không nài ép thêm một lời nào. Anh đoán người chủ xưởng này đã quyết từ lúc nghe tới đoạn xe lao vào hiên nhà, vì từ lúc nghe tới đó trở đi ông không hề hỏi thêm về giá cả hay ngày giờ giao bia. Ông chỉ hỏi đúng hai câu về vụ tai nạn và về người con trai bị thương của anh. Đức ghi nhận sự từ chối đó một cách bình tĩnh, khác hẳn với con người hay nổi nóng của anh hồi mới dọn về ngôi nhà này.

Ông Thông ngồi bên cạnh gật đầu nhẹ rồi lên tiếng.

- Ông chủ nói thẳng như vậy là quý rồi. - Ông Thông nói. - Việc trấn trạch không nên ép người không tự nguyện nhận. Ép nhau làm ra một tấm bia thì cái tâm của người thợ không nằm trong nét khắc nữa. Chúng tôi cảm ơn ông đã tiếp và đã nói rõ lý do.

- Tôi giới thiệu cho hai vị một chỗ khác vậy. - Chủ xưởng nói, giọng đã mềm hơn. - Đầu đường lớn ngoài kia có một xưởng nữa, thợ trẻ hơn, máy móc cũng mới hơn. Họ khắc chữ đẹp lắm. Biết đâu họ nhận việc này. Còn xưởng tôi thì xin phép đứng ngoài thật.

Đức xin phép chủ xưởng cho đi một vòng quanh khu vực thợ đang làm việc. Chủ xưởng đồng ý và tự dẫn hai người đi. Trong gian xưởng lớn, ba người thợ đang khắc dở hai tấm bia mộ bằng đục tay. Tiếng đục gõ lên mặt đá vang đều và chắc. Đức đứng xem một người thợ trung niên khắc một chữ lớn trên mặt bia. Từng nhát đục của người thợ đó đều gọn và dứt khoát. Mảnh đá vỡ ra theo đúng đường nét đã vạch sẵn, không hề lẹm sang phần đá bên cạnh. Đức nhìn bàn tay đầy bụi đá của người thợ mà thấy rõ một điều. Tay nghề khắc đá thật sự không nằm ở máy móc hay ở tấm biển hiệu treo ngoài cổng xưởng. Nó nằm ở từng nhát đục như thế này, tích lại qua nhiều năm làm nghề.

- Thợ của ông khắc bia mộ đẹp thật. - Đức nói với chủ xưởng khi cả ba quay lại gian nhà ngang.

- Bia mộ là nghề chính của xưởng tôi. - Chủ xưởng đáp. - Nhưng anh đừng vì thấy họ khắc đẹp mà nghĩ họ khắc được bia trấn cho nhà anh. Chữ trên bia mộ là chữ để người sống đọc và nhớ người đã khuất. Chữ trên bia trấn là chữ để giữ một ngôi nhà. Hai thứ chữ nhìn qua thì giống nhau, mà cái gốc của chúng khác nhau xa lắm. Tôi từ chối anh không phải vì xưởng tôi không biết khắc chữ. Tôi từ chối vì tôi biết rõ giới hạn của xưởng mình nằm ở đâu.

Đức nghe câu đó thì chắp tay cảm ơn một lần nữa. Anh ra về với cảm giác lạ lùng. Bị từ chối mà lòng anh lại nhẹ đi, vì lý do từ chối được nói ra rõ ràng và tử tế tới từng câu chữ.

Đức cảm ơn rồi cùng ông Thông ra về. Trên đường về phố cổ, hai người ghé vào một quán nước nhỏ ven đường. Đức mở cuốn sổ riêng ra ghi lại buổi gặp vừa rồi. Anh ghi tên xưởng, ngày tháng và lý do từ chối bằng mấy dòng ngắn gọn. Viết xong, anh đọc lại rồi nói với ông Thông đang ngồi đối diện.

- Đây là lần thợ đá từ chối khắc bia thứ 1 mà nhà cháu gặp. - Đức nói. - Cháu cứ tưởng có tiền là thuê được thợ. Hóa ra có những việc tiền không mở được đường, ông ạ.

- Đúng vậy. - Ông Thông đáp. - Nghề đá có lệ riêng của nghề đá. Người ta sợ là có cái sợ có gốc. Anh đừng coi sự từ chối này là xui xẻo. Nó lọc giúp mình những người thợ không đủ duyên và không đủ nghề cho việc này. Tấm bia của nhà anh phải do đúng người thợ nối nghề của thợ xưa khắc mới được. Tìm sai người, khắc ra một tấm bia chỉ giống ở cái vỏ thì đặt lại cũng vô ích.

- Vậy mình cứ đi hỏi từng xưởng một thôi ạ? - Đức hỏi.

- Cứ hỏi. - Ông Thông nói. - Hỏi cho hết những xưởng tử tế quanh vùng này. Ai từ chối thì ghi lại lý do. Ai nhận thì tôi phải xem tay nghề và xem cách họ hiểu về chữ trấn lối cũ ra sao. Không phải ai gật đầu cũng làm được việc này đâu anh.

Về tới nhà vào đầu giờ chiều, Đức kể lại chuyện bị từ chối cho Hiền nghe ngay ở gian tầng trệt. Hiền nghe xong thì hỏi chồng có nản không. Đức lắc đầu. Anh nói bị từ chối một lần vì lý do rõ ràng còn dễ chịu hơn nhiều so với việc thuê phải một người thợ nhận bừa rồi khắc sai. Anh lấy cuốn sổ riêng ra cho vợ xem dòng ghi chép buổi sáng. Hiền đọc xong gật đầu rồi bảo anh cất tấm ảnh cũ lại vào ngăn kéo hồ sơ, đừng mang bản gốc đi nhiều nơi nữa kẻo hỏng ảnh.

- Anh chụp thêm mấy bản sao của tấm ảnh đi. - Chị nói. - Đi hỏi xưởng nào thì mang bản sao. Bản gốc để ở nhà. Ảnh này là chứng cứ của nhà mình, mất là không làm lại được đâu.

Đức nghe lời vợ ngay trong buổi chiều hôm đó. Anh ra tiệm photocopy ở đầu phố, in màu mấy bản sao của tấm ảnh năm một chín chín tám và của mấy tấm hình chụp dấu chôn cũ. Anh kẹp các bản sao vào một bìa hồ sơ riêng ghi chữ tìm thợ khắc bia ở ngoài bìa. Bản gốc của tấm ảnh cũ vẫn nằm yên trong ngăn kéo cùng tập biên bản vụ xe và thẻ nhớ camera.

Chiều muộn, Lợi sang nhà hỏi thăm chuyện tìm thợ. Đức kể lại sự từ chối ở xưởng thứ nhất và lời giới thiệu sang xưởng thứ hai ở đầu đường lớn.

- Xưởng thứ hai tôi biết. - Lợi nói. - Thợ ở đó trẻ, làm nhanh, khách đặt bia mộ xếp hàng dài. Nhưng chữ trấn theo lối cũ thì tôi chưa thấy họ làm bao giờ. Anh cứ tới hỏi cho biết. Hỏi không mất gì ngoài một buổi đi đường.

- Tôi cũng tính vậy. - Đức đáp. - Ông Thông dặn hỏi hết những xưởng tử tế quanh vùng. Từ chối hay nhận cũng phải nghe tận tai mới biết đường tính tiếp.

Tối hôm đó, Đức ngồi ở bàn ăn xem lại bìa hồ sơ tìm thợ. Anh ghi thêm vào sổ một dòng về kế hoạch tới xưởng thứ hai trong ít ngày tới. Anh cũng ghi lại câu nói của ông Thông về người thợ nối nghề của thợ xưa. Người thợ đó, theo lời ông Thông kể hồi tháng mười, là học trò của người đã dựng tấm bia cũ năm một chín sáu hai. Ông Thông chưa tìm lại được tung tích của người học trò đó. Anh ta rời phố cổ đi làm ăn xa từ nhiều năm trước. Nếu tìm được đúng người đó, việc khắc bia sẽ đi đúng đường nhất. Còn trước mắt, anh cứ phải đi hỏi từng xưởng một như người đi gõ từng cánh cửa trong một con ngõ dài.

Đức khép bìa hồ sơ lại khi đồng hồ đã chỉ gần mười giờ đêm. Thềm trái ngoài cửa vẫn còn tấm bạt che hố đào thăm dò. Dưới tấm bạt đó là miệng hố chôn cũ và lớp đất nén chặt của sáu mươi bốn năm. Trong nhà, trên bàn của anh, là một bìa hồ sơ mới chỉ có một dòng ghi chép về một sự từ chối. Anh hiểu chặng tìm thợ này sẽ không ngắn. Nhưng anh đã học được một điều sau phá sản. Việc đúng thường không tới nhanh. Nó tới với người chịu đi hết từng bước, kể cả những bước bị người ta lắc đầu.

Chương khác

Xem thêm