THẠCH CẢM ĐƯƠNG NGÃ BA PHỐ CỔ - Chương 36: Xưởng Khắc Đá Thứ Hai Từ Chối
Chín giờ sáng ngày mười tháng mười hai, Đức tới xưởng khắc đá thứ hai ở đầu đường lớn, đúng như lời giới thiệu của chủ xưởng thứ nhất. Xưởng này mới hơn…
Nội dung chương
Chín giờ sáng ngày mười tháng mười hai, Đức tới xưởng khắc đá thứ hai ở đầu đường lớn, đúng như lời giới thiệu của chủ xưởng thứ nhất. Xưởng này mới hơn hẳn xưởng trước. Sân xưởng rộng, mái tôn sáng, hai dàn máy cắt đá chạy ầm ầm ở phía trong. Bia mộ thành phẩm xếp thành hàng dài dọc theo tường rào, tấm nào cũng đen bóng và phẳng lì. Đức mang theo bìa hồ sơ tìm thợ, trong đó có bản sao tấm ảnh cũ năm một chín chín tám và sơ đồ lưới đào ở thềm nhà mình. Ông Thông lại đi cùng anh như lần trước.
Người tiếp hai người là chủ xưởng, một người đàn ông trạc bốn mươi tuổi, ăn mặc gọn gàng hơn hẳn thợ đá thường thấy. Ông mời hai người vào gian văn phòng nhỏ có điều hòa, rót nước rồi mới nghe Đức trình bày. Đức kể lại toàn bộ câu chuyện như đã kể ở xưởng thứ nhất. Anh kể tới đâu, người chủ xưởng gật đầu tới đó. Nhưng khi Đức lấy bản sao tấm ảnh cũ ra đặt lên bàn và nói tới yêu cầu khắc lại năm đại tự theo đúng mẫu chữ cũ, chạm lại đầu rồng ở đỉnh bia, người chủ xưởng bắt đầu lắc đầu trước cả khi anh nói hết câu.
- Yêu cầu này thì xưởng tôi chịu rồi, anh ạ. - Ông nói. - Tôi nói thẳng để anh khỏi mất công chờ đợi. Xưởng tôi khắc chữ bằng máy theo phông chữ có sẵn trong máy tính. Chữ nào vào máy cũng ra nét đều tăm tắp như nhau. Còn năm chữ trên tấm bia của anh là chữ trấn viết theo lối cũ, nét đậm nét thanh theo tay người xưa. Máy của tôi không ra được cái hồn đó. Thợ tay của tôi thì toàn thợ trẻ, quen việc bia mộ hàng loạt. Bảo họ cầm đục chạm đầu rồng theo mẫu cũ trong ảnh này, họ không làm nổi đâu.
- Nếu tôi chờ được thì sao ạ? - Đức hỏi. - Xưởng có thể mời thêm thợ tay ở nơi khác về làm riêng tấm này không?
- Mời về thì nét khắc lại là của người ngoài, tôi không đứng ra bảo đảm được. - Chủ xưởng đáp. - Mà nói thật với anh thêm một điều nữa. Bia trấn trạch không giống bia mộ. Bia mộ khắc sai một nét, gia chủ nhìn ra thì mình sửa hoặc đền tấm khác. Bia trấn khắc sai một nét mà nhà anh không biết, cứ thế đặt xuống huyệt vị, sau này có việc gì thì xưởng tôi mang tiếng cả đời trong nghề. Tôi không nhận những việc mà tay nghề của mình không với tới. Đó là nguyên tắc làm ăn của tôi từ ngày mở xưởng tới giờ.
Ông Thông ngồi bên cạnh nghe hết rồi gật đầu đồng tình.
- Ông chủ nói vậy là người biết nghề và biết sợ việc khó. - Ông Thông nói. - Chữ trấn theo lối cũ phải do tay người hiểu lối chữ đó khắc mới được. Máy móc đều nét thì chữ nào cũng như chữ nào, còn đâu là trấn với trạch nữa. Chúng tôi cảm ơn ông đã nói thật ngay từ đầu.
Trước khi trả lời dứt khoát, người chủ xưởng còn dẫn Đức vào gian đặt máy để anh tự nhìn cho rõ. Một tấm bia mộ đang được khắc dở bằng máy nằm ngay ngắn trên bàn máy. Đầu khắc chạy đều theo đường đã lập trình sẵn, cho ra hàng chữ nét nào cũng giống hệt nét nào. Nhìn gần, những chữ đó sạch và sắc, nhưng đứng xa một chút thì chúng phẳng lì như in lên mặt đá. Đức đặt bản sao tấm ảnh cũ của nhà mình xuống bên cạnh tấm bia máy đó. Năm đại tự trong ảnh có nét đậm tới mức gần như nổi lên khỏi mặt đá, có nét lại thanh mảnh như một sợi chỉ căng. Sự khác biệt giữa hai lối chữ hiện ra rõ ràng tới mức chính anh cũng phải gật đầu. Anh hiểu ngay rằng nếu cứ ép xưởng này nhận việc, tấm bia làm ra sẽ chỉ là một tấm bia đẹp theo lối hàng loạt, không phải tấm bia trấn mà nhà anh đang cần tìm lại.
- Anh nhìn là hiểu rồi đấy. - Chủ xưởng nói. - Tôi không chê máy của mình. Máy làm bia mộ thì nhanh và chuẩn. Nhưng việc của anh không nằm trong khả năng của cái máy này, cũng không nằm trong tay nghề của thợ nhà tôi. Tôi nhận tiền rồi làm ra một thứ không đúng, cả hai bên cùng khổ. Thôi thì tôi nói không ngay từ đầu cho anh đỡ mất thời gian.
Người chủ xưởng tiễn hai người ra tận sân. Trước khi Đức lên xe, ông còn nói thêm một câu khiến anh phải đứng lại nghe cho hết.
- Anh Đức này, tôi khuyên anh một câu thật lòng. - Ông nói. - Việc này anh đừng tìm xưởng lớn làm gì. Anh phải tìm người thợ già nào còn giữ nghề khắc tay, tốt nhất là người có gốc gác với nghề đá trấn ở vùng này. Những người như vậy giờ ít lắm, mà họ cũng không mở xưởng to đâu. Anh chịu khó hỏi trong giới thợ già ấy. Hỏi đúng người thì một lần là xong. Hỏi sai người thì mười xưởng cũng vẫn lắc đầu thôi.
Đức cảm ơn rồi cùng ông Thông ra về. Trên đường về, ông Thông im lặng rất lâu. Mãi tới khi xe qua khỏi cây cầu nhỏ ở đầu phố, ông mới lên tiếng.
- Hai xưởng từ chối vì hai lý do khác nhau. - Ông nói. - Xưởng đầu sợ việc trấn trạch có tiền lệ tai nạn. Xưởng này tự biết tay nghề không với tới chữ trấn lối cũ. Cả hai lý do đều thật. Và cả hai cùng chỉ về một hướng. Mình phải tìm đúng người thợ nối nghề của thợ xưa. Người học trò đó năm nay cũng phải ngoài sáu mươi rồi. Để tôi về lục lại trí nhớ và hỏi thêm mấy người bạn già trong nghề. Có tin gì tôi báo anh ngay.
- Dạ, cháu ghi lại buổi hôm nay đã. - Đức đáp.
Về tới nhà, Đức mở cuốn sổ riêng ra ghi chép ngay khi còn nhớ rõ từng lời. Anh ghi tên xưởng thứ hai, ngày tháng và lý do từ chối là không khắc chữ trấn theo lối cũ và không chạm được đầu rồng. Ghi xong, anh đọc lại cả hai dòng từ chối nằm liên tiếp nhau trong sổ rồi nói với Hiền đang ngồi bên cạnh.
- Đây là lần thợ đá từ chối khắc bia thứ 2 của nhà mình. - Đức nói. - Một xưởng sợ. Một xưởng biết mình không đủ tay nghề. Em thấy không, càng đi hỏi anh càng tin là ông Thông nói đúng. Việc này không phải cứ có tiền và có đá là xong. Phải đúng người nữa.
- Vậy giờ mình chờ tin của ông Thông về người học trò của thợ xưa thôi à anh? - Hiền hỏi.
- Chờ mà không ngồi yên. - Đức đáp. - Trong lúc chờ, mình đào mở rộng ở thềm trái để chốt huyệt vị cho xong. Ông Thông nói dấu của thợ xưa có thể nằm ở mép trong của hố chôn cũ. Chốt được huyệt vị rồi, khi tìm thấy người thợ, mình bắt tay vào khắc ngay, không mất thêm tuần nào nữa.
Chiều hôm đó, Lợi sang nhà chơi và nghe Đức kể lại chuyện xưởng thứ hai. Lợi gật gù rồi nhắc lại một cái tên mà anh từng nghe mang máng từ các cụ già trong phố.
- Hồi tôi mới mở tiệm ăn, có nghe các cụ nhắc tới một người thợ đá ở làng nghề ngoài huyện. - Lợi nói. - Người đó chuyên khắc tay, ít nhận việc, mà việc nào nhận thì làm rất chậm và rất kỹ. Tôi không nhớ rõ tên. Để tôi hỏi lại mấy người khách già hay ăn ở tiệm tôi xem sao. Biết đâu lại lần ra được manh mối cho anh.
- Anh hỏi giúp tôi thì quý quá. - Đức nói. - Giờ nhà tôi cần nhất là một cái tên và một địa chỉ thật. Còn lại cứ để tôi và ông Thông tới tận nơi thưa chuyện.
Buổi tối cùng ngày, ông Thông gọi điện tới nhà Đức. Ông nói mình đã hỏi được hai người bạn già trong nghề đá ở tỉnh bên. Cả hai đều nhớ mang máng về người học trò của thợ xưa dựng bia năm một chín sáu hai. Người học trò đó sau này mở một xưởng nhỏ ở làng nghề đá ngoài huyện, làm ăn lặng lẽ và ít khi ra mặt ở các xưởng lớn. Nhưng cả hai người bạn đều chưa chắc chắn về địa chỉ hiện tại của anh ta. Ông dặn Đức cứ ghi lại manh mối này vào sổ, chờ ông xác minh thêm ít ngày nữa rồi mới tính chuyện tìm tới tận nơi.
- Nghe tới người học trò đó là cháu thấy có đường rồi, ông ạ. - Đức nói qua điện thoại.
- Có đường nhưng chưa có địa chỉ thì vẫn là chưa có gì. - Ông Thông đáp. - Anh đừng mừng vội và cũng đừng kể ra ngoài phố vội. Tìm người trong nghề này phải tìm cho chắc. Gõ nhầm cửa một người thợ không đúng gốc, mình lại mất thêm nhiều ngày vô ích nữa.
Đức ghi lại cuộc gọi đó vào cuốn sổ riêng, cẩn thận như mọi ghi chép khác trong tháng này. Anh ghi rõ hai chữ chưa xác minh bên cạnh dòng về người học trò của thợ xưa. Hiền ngồi bên cạnh nghe chồng kể lại rồi rót thêm cho anh một chén trà nóng. Chị nói manh mối dù chưa chắc cũng vẫn là manh mối đầu tiên sau hai lần bị từ chối liên tiếp. Cả nhà cứ làm xong phần đất ở thềm trái trong lúc chờ tin xác minh. Tới ngày người thợ xuất hiện, nhà mình sẽ là nhà đã sẵn sàng mọi thứ, chỉ còn chờ một bàn tay đúng nghề mà thôi.
Tối hôm đó, Đức ngồi xem lại toàn bộ bìa hồ sơ tìm thợ của mình. Hai dòng từ chối. Mấy bản sao ảnh cũ. Một sơ đồ lưới đào có ký hiệu vệt chu sa. Và một trang giấy trắng anh chừa riêng ở cuối bìa, ghi sẵn mấy chữ người thợ thứ ba ở đầu trang. Anh chưa biết cái tên nào sẽ được viết vào trang giấy đó. Anh chỉ biết người đó phải là người hiểu chữ trấn lối cũ, dám nhận việc của một ngôi nhà đã có tiền lệ tai nạn, và có gốc gác với người thợ đã dựng tấm bia lên từ năm một chín sáu hai. Ba điều kiện đó chồng lên nhau làm cho trang giấy trắng kia trở nên khó lấp đầy hơn bất kỳ trang nào trong cuốn sổ công nợ của anh. Nhưng Đức không thấy nản. Anh đã bị từ chối hai lần vì những lý do tử tế. Anh tin người thợ mình cần tìm đang ở đâu đó sau những cánh cửa anh chưa gõ tới. Việc của anh là cứ gõ tiếp, đồng thời đào cho xong phần đất ở thềm nhà mình, để khi cánh cửa đúng mở ra, mọi thứ còn lại đã sẵn sàng.