THẠCH CẢM ĐƯƠNG NGÃ BA PHỐ CỔ - Chương 37: Bia Ký Của Thợ Xưa

Mười sáu giờ chiều ngày mười bốn tháng mười hai, buổi đào mở rộng ở thềm trái nhà Đức bắt đầu từ sau bữa cơm trưa và kéo dài tới tận lúc phố lên đèn. Hôm…

Nội dung chương

Mười sáu giờ chiều ngày mười bốn tháng mười hai, buổi đào mở rộng ở thềm trái nhà Đức bắt đầu từ sau bữa cơm trưa và kéo dài tới tận lúc phố lên đèn. Hôm nay ông Thông quyết định mở rộng hố thăm dò về phía mép trong, đúng hướng ông đã dự tính từ hôm xem vệt chu sa trong khe nền. Bà Sen cũng sang từ sớm. Bà ngồi ở chiếc ghế nhỏ kê sát cửa chính, tay lần tràng hạt, mắt không rời khỏi vùng đất đang được đào lên từng lớp mỏng. Đức đoán bà sang vì bà nhớ lời chồng quá cố của mình từng nói về dấu của thợ xưa, bởi từ lúc tới bà đã nhắc tới ông cụ hai lần, nhiều hơn hẳn mọi buổi đào trước.

Đức đào theo đúng lưới ô đã căng từ buổi đầu. Đất ở mép trong của miệng hố chôn cũ cứng hơn hẳn đất ở giữa hố. Anh phải dùng cuốc nhỏ gảy từng mảng mỏng, không dám xuống xẻng sâu. Khang giữ sổ ghi chép và đọc lại tọa độ từng ô cho bố mỗi khi bố chuyển sang ô mới. Hiền chụp hình sau mỗi lớp đất được bóc đi. Lợi phụ khiêng đất đào lên ra góc sân sau, từng thúng một, không để đất lẫn giữa các ô với nhau.

Xuống sâu chừng bốn mươi phân ở ô sát mép trong, cuốc của Đức chạm vào một vật cứng phẳng. Tiếng chạm vang lên khô và gọn, khác hẳn tiếng cuốc chạm vào đá vụn nhỏ. Đức dừng tay ngay lập tức. Anh bỏ cuốc xuống, chuyển sang dùng bay và bàn chải như ông Thông đã dặn từ buổi đào đầu tiên. Anh gạt đất sang hai bên thật chậm. Một mặt đá phẳng dần hiện ra dưới lớp đất sẫm màu. Mặt đá đó rộng chừng hai bàn tay người lớn chắp lại. Nó nằm nghiêng sát vào thành hố, ngay bên cạnh đường viền của miệng hố chôn cũ, ở vị trí như được ai đó cố ý chôn kèm theo một vật gì lớn hơn nhiều.

Ông Thông quỳ xuống sát mép hố, tự tay phủi sạch lớp đất cuối cùng trên mặt đá bằng bàn chải mềm. Dưới lớp đất đó hiện ra những nét khắc chìm. Ông lấy đèn pin rọi xiên qua mặt đá để các nét khắc nổi rõ lên. Đức cúi sát xuống nhìn cùng ông. Trên mặt đá có khắc một hàng số theo lối chữ cũ. Ông Thông đọc chậm rãi từng con số một. Một chín sáu hai. Đó là năm dựng bia. Ngay dưới hàng số là một dấu khắc hình mũi tên ngắn, chỉ thẳng về phía miệng hố chôn cũ. Cạnh mũi tên còn có một vạch khắc sâu hơn hẳn các nét khác, chạy song song với mép trong của hố.

- Bia ký của thợ xưa đây rồi. - Ông Thông nói, giọng ông chậm lại rõ rệt. - Người thợ dựng bia năm xưa chôn tấm đá nhỏ này ngay cạnh huyệt vị để làm dấu cho người sau. Trên bia ký khắc năm dựng bia và dấu chỉ vị trí. Ai đào tới đây mà đọc được dấu này thì biết huyệt vị nằm ở đâu cho khỏi đặt lệch.

Bà Sen chống gậy bước tới mép hố, nhìn xuống tấm đá nhỏ vừa lộ ra. Bà đứng yên một lúc lâu rồi nói khẽ.

- Ông nhà tôi ngày xưa nói đúng thật. - Bà nói. - Ông ấy bảo thợ xưa làm việc gì cũng chôn một cái dấu ở gần đó. Ông ấy còn bảo cái dấu ấy nhỏ thôi, người đào ẩu thì xúc nó đi cùng đất mà không hề hay biết. May mà cháu Đức đào chậm từng lớp một như lời ông Thông dặn. Đào nhanh một buổi thôi là mất cả dấu lẫn bia ký rồi.

Đức nghe bà nói mà thấy sống lưng mình lạnh đi một thoáng. Anh nhớ lại buổi đào đầu tiên, nhớ từng lần ông Thông nhắc anh giảm lực tay. Nếu hôm đó anh thuê máy đào hoặc tự mình đào ẩu cho nhanh, tấm đá nhỏ này đã nằm lẫn trong đống đất đổ đi ở góc sân sau từ lâu rồi.

Ông Thông lấy thước dây ra đo ngay tại chỗ. Ông đo khoảng cách từ vạch khắc sâu trên bia ký tới tâm của miệng hố chôn cũ theo dấu chỉ vị trí. Ông đo đi đo lại ba lần, mỗi lần đều đọc to kết quả cho Khang ghi vào sổ. Rồi ông lấy sơ đồ dự đoán vị trí huyệt vị mà mình đã vẽ từ buổi khảo sát hồi tháng mười ra đối chiếu. Sơ đồ đó ông vẽ dựa trên vị trí thềm, trục đường đâm và khoảng cách áng chừng từ cửa chính. Ông đặt hai bản số liệu cạnh nhau trên mặt thềm và im lặng một lúc lâu.

- Tôi phải nói thẳng một việc với cả nhà. - Ông Thông nói. - Dự đoán ban đầu của tôi lệch rồi. Theo bia ký của thợ xưa và dấu chỉ vị trí trên tấm đá này, huyệt vị đúng nằm lệch 40 phân về phía trong so với điểm tôi đánh dấu tạm hồi tháng mười. Bốn mươi phân. Không phải bốn phân, không phải nhầm lẫn của thước đo. Tôi đo ba lần đều ra cùng một con số. Sai số này là của tôi, và hôm nay nó được sửa bằng chính dấu của người thợ xưa để lại.

Đức nhìn xuống đoạn chỉ đỏ đánh dấu tạm vẫn còn căng ở mép thềm từ hồi tháng mười. Điểm đánh dấu đó và vị trí đúng theo bia ký cách nhau một khoảng nhìn rõ bằng mắt thường. Gần nửa mét đất. Anh chợt hiểu vì sao ông Thông luôn dặn nhà anh chưa được chốt tọa độ khi chưa đủ chứng cứ. Nếu nhà anh cứ thế đặt tấm bia mới theo điểm dự đoán ban đầu, tấm bia sẽ đứng lệch khỏi huyệt vị đúng gần nửa mét. Mọi công sức chọn đá, khắc chữ và làm lễ sau đó đều thành công cốc.

- Ông đừng tự trách mình. - Đức nói. - Ông là người dặn nhà cháu không chốt sớm. Ông cũng là người bảo phải tìm dấu của thợ xưa mới chốt tới phân được. Dự đoán của ông đưa nhà cháu tới đúng vùng đất này. Còn bia ký sửa lại cho đúng tới phân. Hai việc đó nối nhau, thiếu việc nào cũng không xong.

- Anh nói vậy tôi nghe được. - Ông Thông đáp. - Nhưng nghề của tôi có lệ phải nhận sai số của mình thành lời. Hôm nay tôi nhận trước cả nhà anh. Từ giờ trở đi, mọi đo đạc cho tấm bia mới đều lấy vị trí theo bia ký này làm gốc. Sơ đồ dự đoán cũ của tôi bỏ hẳn, không dùng lại một nét nào nữa.

Hiền chụp lại toàn bộ bia ký từ nhiều góc, chụp cả cảnh ông Thông đang đo khoảng cách bên miệng hố. Chị ghi vào sổ tay ngày giờ phát hiện là mười sáu giờ ngày mười bốn tháng mười hai. Đức cho bia ký vào một hộp gỗ nhỏ lót vải mềm, sau khi ông Thông gật đầu đồng ý cho nhấc nó lên khỏi vị trí chôn. Trước khi nhấc, Khang đã đo và ghi lại vị trí gốc của nó theo ba chiều trong lưới ô. Ông Thông nói tấm đá nhỏ này từ nay là một phần hồ sơ của ngôi nhà, phải giữ cùng tấm ảnh cũ năm một chín chín tám và các túi mẫu vật chu sa.

Trước khi lấp lại hố, Đức xin ông Thông cho mình tự đo kiểm chứng lại một lần nữa bằng thước dây của chính nhà anh. Ông Thông gật đầu và đứng sang một bên quan sát. Đức căng thước từ vạch khắc sâu trên bia ký tới tâm miệng hố chôn cũ, đọc to con số hiện trên thước. Anh đo lần thứ nhất rồi thu thước lại, đo lần thứ hai từ một góc khác hẳn. Cả hai lần, con số hiện ra đều khớp với ba lần đo của ông Thông trước đó. Khang đứng bên cạnh ghi cả hai lần đo của bố vào sổ, ngay dưới ba dòng ghi kết quả của ông Thông. Năm lần đo của hai người khác nhau cùng chỉ về một vị trí duy nhất. Đức nhìn dãy số đó trong sổ mà thấy tay mình hơi run. Không phải vì mệt sau một buổi đào dài. Mà vì lần đầu tiên trong suốt hành trình tìm lại huyệt vị, anh cầm trong tay một kết quả không còn phụ thuộc vào lời đoán của bất kỳ ai.

- Anh thấy chưa. - Ông Thông nói. - Đo đạc tử tế thì người nào đo cũng ra cùng một kết quả. Đó là cái khác nhau giữa chứng cứ và cảm tính. Cảm tính thì mỗi người một ý. Chứng cứ thì ai tới kiểm tra cũng phải gật đầu như nhau cả.

Bà Sen ngồi ở mép thềm nghe ông Thông nói vậy thì chống gậy đứng dậy. Bà bảo mình phải về nghỉ, nhưng trước khi về bà muốn nói một câu cuối trong ngày hôm nay. Bà nói chồng bà quá cố đợi mấy chục năm mới có người đào trúng tấm bia ký này lên. Bà sống tới tuổi này mà còn được chứng kiến buổi chiều hôm nay, bà thấy mình không còn gì phải tiếc về tấm bia của phố này nữa. Đức tiễn bà ra tới giữa ngã ba rồi quay lại phụ ông Thông và các con lấp hố.

Tối hôm đó, ông Thông ngồi lại nhà Đức tới khuya để vẽ lại sơ đồ huyệt vị mới. Sơ đồ này lấy bia ký làm gốc tọa độ, ghi rõ vị trí tâm huyệt vị đúng và khoảng lệch so với dự đoán ban đầu. Đức ngồi bên cạnh xem ông vẽ từng nét. Anh thấy con số ghi ở góc sơ đồ được ông khoanh tròn hai lần. Đó là con số đã chốt trong buổi chiều hôm nay, con số mà từ nay mọi bước làm bia đều phải tuân theo. Anh không cần nhắc lại nó thành lời nữa. Nó đã nằm trong sơ đồ, trong sổ ghi chép của Khang và trong tấm bia ký của một người thợ đã khuất từ lâu.

Trước khi ra về, ông Thông dặn Đức hai việc. Một là lấp lại hố đào theo đúng thứ tự đất của từng ô và che chắn kỹ như trước. Hai là chuẩn bị cho chuyến đi chọn đá ở mỏ đá Lương Sơn trong ít ngày tới. Ông nói huyệt vị đã chốt xong thì việc chọn nguyên thạch không nên để lâu nữa. Khối đá phải đủ cao để khi chôn sâu một phần ba xuống đúng huyệt vị này, phần nổi trên mặt đất vẫn giữ được dáng của tấm bia cũ trong ảnh. Đức gật đầu ghi cả hai việc vào cuốn sổ riêng của mình, ngay dưới dòng ghi chép về bia ký. Đêm đó anh đi ngủ muộn hơn thường lệ, nhưng là một cái muộn yên lòng. Sau gần ba tháng đi tìm, nhà anh cuối cùng đã biết chính xác tấm bia mới phải đứng ở đâu, tới từng phân đất một, bằng dấu của chính người thợ đã dựng tấm bia đầu tiên lên.

Chương khác

Xem thêm