THẠCH CẢM ĐƯƠNG NGÃ BA PHỐ CỔ - Chương 42: Mảnh Vỡ Có Nửa Chữ Đương

Mười lăm giờ chiều ngày chín tháng một, Phạm Văn Tùng tới nhà Đức với một gói vải dày ôm sát trước ngực. Anh ta đi bộ từ xưởng của mình ở cuối phố, hai…

Nội dung chương

Mười lăm giờ chiều ngày chín tháng một, Phạm Văn Tùng tới nhà Đức với một gói vải dày ôm sát trước ngực. Anh ta đi bộ từ xưởng của mình ở cuối phố, hai tay giữ chặt gói vải như giữ một vật dễ vỡ. Đức đã chờ sẵn ở thềm cùng ông Thông và người thợ già. Bốn ngày chuẩn bị ở sân sau đã xong. Giàn gỗ đã dựng chắc. Mẫu chữ đã phác bằng phấn lên mặt đá. Chỉ còn một việc chưa làm, và việc đó nằm trong gói vải trên tay Tùng.

Đức mời Tùng vào sân sau. Hiền trải một tấm vải sạch lên chiếc bàn gỗ kê cạnh bệ đá. Tùng đặt gói vải xuống bàn, tháo từng lớp dây buộc một cách chậm rãi. Bên trong lớp vải dày là mảnh đá phẳng to hơn bàn tay người lớn một chút. Một mặt của mảnh đá phẳng và mịn. Mặt còn lại gồ ghề, đúng như lời Tùng đã tả trong đêm thú nhận. Trên mặt phẳng của mảnh đá, một vệt đỏ sẫm ăn sâu vào thớ đá hiện ra rõ dưới nắng chiều.

Tùng lùi lại một bước sau khi mở xong gói vải. Anh ta không chạm tay vào mảnh đá nữa.

- Em mang trả mảnh đá cho anh chị. - Tùng nói. - Nguyên vẹn như ngày em nhặt được ở thềm nhà anh hôm mười hai tháng chín. Em không mài, không cắt, không đục gì vào nó trong suốt thời gian em giữ nó. Hôm nay có ông Thông và ông thợ ở đây, em xin trả trước mặt mọi người cho đàng hoàng.

- Cậu giữ đúng lời hứa rồi. - Đức nói. - Việc còn lại là của nhà anh và ông Thông. Cậu cứ đứng đây chứng kiến tới cùng, như lời cậu đã nói đêm trước.

Ông Thông đeo kính, cúi xuống nhìn mảnh đá qua một chiếc kính lúp nhỏ. Ông xem vệt đỏ sẫm trước, rồi lật nhẹ mảnh đá xem mặt gồ ghề, rồi quay lại mặt phẳng. Sau đó ông bảo Hiền mang bức ảnh cũ năm một nghìn chín trăm chín mươi tám và tập hồ sơ của nhà ra bàn. Ông trải ảnh bên cạnh mảnh đá. Trong ảnh, thân bia cũ hiện rõ năm đại tự xếp dọc. Chữ cuối cùng ở gần chân bia là chữ Đương.

Người thợ già lúc này mới bước tới bàn. Ông cầm mảnh đá lên bằng cả hai tay, đưa ra chỗ sáng nhất của sân. Ông nghiêng mảnh đá theo nhiều hướng khác nhau, rồi đặt ngón tay lên phần mặt phẳng có vệt chu sa. Giọng ông trầm xuống khi ông mở miệng.

- Trên mảnh này còn nửa chữ. - Ông nói. - Nửa dưới của một nét cong và một nét đứng đậm, đúng lối nhập thạch của thầy tôi. Đây là nửa chữ Đương, chữ cuối cùng trên thân bia cũ. Vết chu sa còn ăn trong thớ đá, đỏ sẫm và không phai ra tay khi quệt nhẹ. Chu sa quét từ năm xưa, tới nay vẫn còn nằm trong đá như thế này là nhờ nét khắc sâu.

Ông Thông gật đầu xác nhận ngay sau đó. Ông chỉ vào bức ảnh cũ, đối chiếu vị trí chữ Đương ở chân bia với hình dáng nửa chữ trên mảnh vỡ. Chiều cong của nét, độ đậm của nét đứng và khoảng cách tới mép vỡ đều khớp với phần chữ nằm ở góc dưới thân bia trong ảnh. Ông nói thêm một chi tiết nữa. Vệt chu sa trên mảnh vỡ cùng một màu đỏ sẫm và cùng cách ăn vào thớ đá với vệt chu sa cũ trong khe nền thềm mà Hiền tìm thấy hồi đầu tháng mười hai.

Đức đứng nghe từng lời đối chiếu mà hai tay nắm chặt vào nhau lúc nào không hay. Hơn ba tháng qua, mảnh đá này nằm trong sổ của nhà anh dưới dạng một câu hỏi. Hôm nay nó có lời đáp bằng chứng cứ hẳn hoi, ngay trong sân nhà anh, trước mặt bốn người. Mảnh vỡ Tùng mang trả chính là một phần của tấm bia cũ. Mặt vỡ của nó còn nửa chữ Đương và vết chu sa của năm xưa. Đức nhìn sang Tùng. Người thợ xây đang đứng ở mép bàn, mắt đỏ lên nhưng không nói một lời nào chen vào buổi đối chiếu.

- Anh ghi vào sổ thế này. - Đức nói chậm rãi với Hiền. - Ngày chín tháng một, Tùng mang trả mảnh vỡ bia cũ. Đối chiếu tại sân sau có ông Thông và ông thợ khắc. Mảnh vỡ khớp thân bia cũ trong ảnh năm một nghìn chín trăm chín mươi tám. Mặt vỡ còn nửa chữ Đương và vết chu sa. Mảnh vỡ là chứng tích của tấm bia cũ.

Hiền ghi từng dòng vào sổ tay, nét chữ đều như mọi lần. Chị ghi xong thì đọc lại một lượt cho cả sân cùng nghe. Ông Thông gật đầu xác nhận phần đối chiếu ông đã làm. Người thợ già cũng gật đầu xác nhận phần nét chữ ông đã xem. Tùng đứng nghe đọc tới tên mình thì cúi đầu xuống rất thấp.

- Còn việc xử lý mảnh vỡ này thế nào, cháu xin nghe ông Thông. - Đức nói.

- Mảnh vỡ không gắn lại vào bia mới. - Ông Thông đáp dứt khoát. - Bia mới phải là một khối nguyên vẹn, gắn mảnh cũ vào chỉ làm yếu thân bia và sai cả lối làm của người xưa. Mảnh này nhà anh giữ lại, đặt cạnh tập hồ sơ của nhà, như một chứng tích của tấm bia cũ và của cả việc đã qua. Sau này con cháu trong nhà nhìn vào đó là hiểu vì sao tấm bia mới phải đứng ở thềm.

Đức đồng ý ngay. Hiền gói mảnh vỡ lại vào lớp vải dày sạch khác, đặt vào một hộp gỗ nhỏ lót vải mềm, rồi mang vào nhà cất cùng chỗ với tấm bia ký của thợ xưa và tập hồ sơ. Từ hôm nay, hai chứng tích của tấm bia cũ nằm cạnh nhau trong cùng một tủ. Một tấm đá nhỏ ghi năm dựng bia và dấu vị trí. Một mảnh vỡ còn nửa chữ và vết chu sa.

Trước khi buổi đối chiếu khép lại, ông Thông làm thêm một việc kiểm chứng nữa cho đủ căn cứ. Ông bảo Hiền mang ra tập hồ sơ có giữ ghi chép về vệt chu sa tìm thấy trong khe nền thềm hồi đầu tháng mười hai. Ông đặt ghi chép đó cạnh bức ảnh cũ và mảnh vỡ, đọc lại từng chi tiết đã ghi. Màu đỏ sẫm. Cách ăn sâu vào thớ đá. Vị trí tìm thấy ở mép trong của dấu chôn cũ. Cả ba nguồn chứng cứ đặt cạnh nhau đều chỉ về cùng một tấm bia đã đứng ở thềm trái từ năm một nghìn chín trăm sáu mươi hai. Không nguồn nào mâu thuẫn với nguồn nào.

Đức tự tay cầm kính lúp xem mảnh vỡ một lượt cuối cùng trước khi nó được cất đi. Dưới ống kính, nửa nét cong của chữ Đương hiện lên rõ ràng, mép nét khắc còn sắc, lòng nét giữ một lớp đỏ mỏng không đều. Anh nhìn nửa chữ đó mà nghĩ tới cả một cột chữ đã từng đứng thẳng ở thềm nhà anh suốt hơn sáu mươi năm, qua bao đời chủ nhà, cho tới buổi chiều chính anh ra lệnh phá nó đi. Nửa chữ còn lại này là phần duy nhất của cột chữ đó còn nguyên hình dạng chữ nghĩa. Phần còn lại đã thành đá vụn dọn đi từ tháng chín, không ai còn tìm lại được nữa.

- Anh có tiếc là mảnh này không lớn hơn không? - Hiền hỏi khẽ khi hai vợ chồng đứng cạnh bàn.

- Không. - Đức đáp. - Nó còn lại được chừng này đã là quá đủ rồi. Nó đủ để đối chiếu, đủ để ông thợ sửa lại mẫu chữ cho đúng, và đủ để nhà mình nhớ. Một vật nhắc mình nhớ thì không cần phải lớn.

Ông Thông nghe câu đó thì gật đầu, nhưng ông vẫn giữ giọng thận trọng như mọi lần. Ông nói việc đối chiếu hôm nay chỉ khẳng định được một điều duy nhất. Mảnh đá này là một phần của tấm bia cũ. Nó không khẳng định thêm điều gì khác, không nói lên điều gì về những chuyện đã xảy ra trong nhà mấy tháng qua. Chứng cứ tới đâu thì kết luận tới đó. Đức đồng ý ngay. Anh đã học thuộc bài học đó bằng cái giá đắt nhất đời mình, và anh không định quên nó chỉ vì hôm nay là một ngày vui.

Buổi đối chiếu xong, người thợ già quay lại chỗ giàn gỗ bên khối nguyên thạch. Ông lấy mẫu giấy dựng từ hôm mùng năm ra, trải lên bàn, rồi bảo Đức và ông Thông cùng xem một lần nữa. Ông chỉ vào chữ Đương trên mẫu giấy, rồi chỉ vào hình dáng nửa chữ vừa xem trên mảnh vỡ thật.

- Lúc dựng mẫu, tôi chỉ có ảnh để nhìn. - Ông nói. - Giờ tôi đã xem được nét thật trên đá thật. Nét cong ở cuối chữ phải mở rộng thêm một chút nữa mới đúng tay thầy tôi. Tôi sửa mẫu ngay bây giờ, rồi mới hạ đục.

Ông sửa mẫu giấy bằng than củi ngay tại bàn, nét cong cuối chữ được mở rộng và nét đứng được kéo đậm hơn. Ông Thông đối chiếu lại với ảnh và với ghi chép về mảnh vỡ, rồi gật đầu. Người thợ già chuyển mẫu đã sửa lên mặt đá bằng phấn, đè lại đường phác của những ngày trước ở đúng vị trí chữ cuối. Sau đó ông lấy trong túi vải ra chiếc đục nhỏ nhất, đặt mũi đục lên điểm bắt đầu của nét chữ đầu tiên trên đỉnh phần thân bia.

Tiếng đục đầu tiên vang lên trong sân sau vào cuối buổi chiều ngày chín tháng một. Nó không to. Nó khô và gọn, như một tiếng gõ cửa rất khẽ. Đức đứng yên sau giàn gỗ, nghe tiếng búa chạm vào đuôi đục từng nhịp đều đặn. Từng mảnh đá nhỏ li ti rơi xuống chân bệ. Nét khắc chính thức đầu tiên của tấm bia mới bắt đầu như vậy, sau khi mảnh vỡ của tấm bia cũ đã về lại đúng ngôi nhà này.

Tùng vẫn đứng ở cổng sân sau chưa về. Anh ta nhìn giàn gỗ và nghe tiếng đục một lúc lâu. Trước khi ra về, anh ta nói với Đức một câu rất nhỏ ở cổng.

- Từ mai, việc gì phụ được cho ông thợ thì anh cứ gọi em. - Tùng nói. - Em không dám xin làm chính nữa. Em chỉ xin đứng phụ, khiêng đá vụn, giữ giàn, quét sân. Dưới mắt ông thợ và anh trông chừng. Em muốn nhìn tấm bia này đứng lên bằng một phần tay của em, coi như em trả thêm một phần nợ.

Đức nhìn người thợ đã từng đập tấm bia cũ theo lệnh của chính mình. Anh không nhận lời ngay. Anh nói anh sẽ hỏi ý ông Thông và người thợ già, và chỉ khi cả hai cùng đồng ý thì Tùng mới được vào sân phụ việc. Tùng gật đầu, nói vậy là phải, rồi quay lưng đi về phía cuối phố trong nắng chiều đã nhạt.

Tối hôm đó, Đức ghi vào sổ riêng của mình hai dòng cuối ngày. Dòng thứ nhất ghi việc món nợ cũ trong lòng nhà anh đã khép lại ở sân sau. Mảnh vỡ đã về. Lời hứa đã được giữ đúng ngày. Dòng thứ hai ghi tiếng đục đầu tiên đã vang lên trên mặt khối nguyên thạch. Anh đóng sổ lại và nhìn ra sân sau tối đen. Dưới tấm bạt chưa phủ vội, mặt đá mới còn thơm mùi bụi đá tươi của những nét khắc đầu tiên.

Chương khác

Xem thêm