THẠCH CẢM ĐƯƠNG NGÃ BA PHỐ CỔ - Chương 43: Đầu Rồng Trên Đỉnh Bia
Mười giờ sáng ngày mười bốn tháng một, người thợ già đặt chiếc đục xuống và lùi lại ba bước khỏi giàn gỗ. Trước mặt ông, trên mặt khối nguyên thạch, năm…
Nội dung chương
Mười giờ sáng ngày mười bốn tháng một, người thợ già đặt chiếc đục xuống và lùi lại ba bước khỏi giàn gỗ. Trước mặt ông, trên mặt khối nguyên thạch, năm đại tự Thái Sơn Thạch Cảm Đương đã đứng đủ thành một cột dọc. Nét cuối cùng của chữ Đương vừa được ông hoàn thiện ít phút trước đó. Phần đỉnh bia, đầu rồng chạm theo lối cũ cũng đã thành hình. Mắt rồng còn để trống, chờ ngày khai quang điểm nhãn mới được chạm tới.
Đức đứng ở mép sân sau, nhìn tấm bia gần như hoàn chỉnh lần đầu tiên sau năm ngày khắc liên tục. Từ ngày mười tháng một tới nay, sân sau nhà anh chỉ có một thứ tiếng duy nhất vào ban ngày. Đó là tiếng búa chạm đuôi đục, đều đặn từ sáng sớm tới cuối chiều. Người thợ già làm việc chậm và chắc. Có những nét chữ ông dừng lại rất lâu, nghiêng đầu ngắm dưới nắng xiên, rồi mới hạ thêm một nhát đục mỏng như tờ giấy.
Trong năm ngày đó, Tùng tới sân phụ việc đúng như lời đã hứa ở cổng. Ông Thông và người thợ già đều đã đồng ý cho anh ta đứng phụ dưới sự trông chừng. Tùng khiêng đá vụn ra khỏi chân bệ, giữ chân giàn khi ông thợ đứng lên cao, và quét sạch bụi đá quanh sân vào cuối mỗi buổi. Anh ta không chạm tay vào mặt đá, không đứng gần lúc ông thợ hạ những nét quyết định. Đức quan sát cách Tùng làm việc mấy ngày liền. Đức đoán người thợ xây này đang tự đặt ra cho mình một giới hạn rất rõ, và anh ta giữ giới hạn đó không cần ai nhắc.
Sáng nay, sau khi nét cuối hoàn thành, ông Thông được mời tới nghiệm thu. Ông đi cùng bà Sen, người chống gậy sang sân sau để tận mắt nhìn tấm bia mới trước ngày làm lễ. Bà đứng ngoài sợi dây rào quanh bệ đá, đúng như cách bà đã đứng ngắm khối đá thô hồi cuối tháng mười hai. Bà không chạm tay vào bia. Bà chỉ nhìn cột chữ dọc trên mặt đá một lúc lâu rồi gật đầu chậm rãi.
Ông Thông bắt đầu nghiệm thu từng nét chữ, từ chữ đầu tiên ở trên cùng xuống chữ cuối cùng ở gần chân bia. Ông cầm bức ảnh cũ năm một nghìn chín trăm chín mươi tám trên tay, đối chiếu từng chữ một. Chữ Thái nét đứng đủ đậm. Chữ Sơn ba nét dọc đều và chắc. Chữ Thạch nét ngang mở đúng lối cũ. Chữ Cảm phần trên không bị đục quá tay. Chữ Đương nét cong cuối mở rộng, khớp với hình dáng nửa chữ trên mảnh vỡ đã đối chiếu hôm mùng chín.
- Năm chữ đều đúng mẫu cũ. - Ông Thông nói to cho cả sân cùng nghe. - Độ sâu nét khắc đều nhau, miệng nét sạch, không có chỗ nào sứt mẻ. Phần việc khắc chữ của tấm bia mới đạt yêu cầu.
Người thợ già nghe xong chỉ gật đầu, không nói gì thêm về tay nghề của mình. Ông chuyển sang phần đỉnh bia và bảo Đức tới gần giàn gỗ để nhìn đầu rồng. Đầu rồng ngẩng về phía trước, đúng hướng trục đường đâm khi bia được đặt xuống huyệt vị. Miệng rồng ngậm chặt, sừng rồng dựng ngược ra sau, vảy trên cổ rồng được chạm thành từng lớp mỏng xếp đều. Ông thợ giải thích trong lúc Đức nhìn. Đầu rồng phải ngẩng ra phía đường, không được cúi vào phía nhà. Hướng của đầu rồng đi cùng hướng của mặt chữ, cả hai cùng hứng ra phía trục đường đâm.
- Phần chạm đầu rồng là phần khó nhất của cả tấm bia. - Ông nói. - Chữ sai một nét còn có ảnh mà đối chiếu. Đầu rồng sai một nhát đục ở phần sừng là phải hạ cả đỉnh bia xuống, làm lại từ đầu. Tôi để phần này làm sau cùng, khi tay đã quen lại với thớ đá của khối này qua năm chữ lớn.
Đức nhìn đầu rồng rất lâu. Anh nhớ lại buổi chiều ngày mười hai tháng chín, khi đầu rồng của tấm bia cũ nứt đôi dưới những nhát búa phá. Hình ảnh đó từng quay lại trong đầu anh nhiều lần suốt mấy tháng qua. Giờ một đầu rồng mới đang ngẩng lên trên đỉnh khối đá trong sân nhà anh, bằng chính tay nghề nối tiếp của người thợ năm xưa. Anh không nói được câu nào trọn vẹn trong lúc đó. Anh chỉ gật đầu với người thợ già, rồi quay đi giấu ánh mắt của mình một thoáng.
Sau khi nghiệm thu xong phần khắc và phần chạm, ông Thông lấy trong cặp ra tờ lịch đã xem từ trước. Ông nhắc lại ngày giờ đã chọn cho các bước còn lại, nói rõ từng mốc để cả nhà cùng ghi vào sổ. Ngày mười tám tháng một là ngày trực Định, hợp với việc an vị và dựng đặt vật trấn. Khai quang điểm nhãn sẽ làm lúc chín giờ sáng hôm đó. Hạ thổ đặt bia xuống huyệt vị sẽ làm lúc mười lăm giờ ba mươi phút cùng ngày, sau khi mặt trời đã qua đỉnh và bóng nắng rời khỏi thềm trái.
- Vì sao phải tách hai việc ra hai giờ khác nhau trong cùng một ngày ạ? - Khang hỏi.
- Khai quang là việc của nét chữ và của lễ. - Ông Thông đáp. - Làm buổi sáng, khi sân còn mát và người làm lễ còn tỉnh táo, nét chu sa mới đi đều được. Hạ thổ là việc của sức người và máy móc. Làm buổi chiều, khi hố đã đào xong từ sáng và đất quanh huyệt vị đã được kiểm tra kỹ. Hai việc gộp vào một giờ thì việc nào cũng vội, mà việc trấn trạch là việc kỵ nhất sự vội vàng.
Hiền ghi cả hai mốc giờ vào sổ tay, khoanh tròn ngày mười tám tháng một bằng bút đỏ. Chị hỏi thêm về những vật cần chuẩn bị cho buổi khai quang. Ông Thông đọc chậm rãi từng món để chị ghi. Một cây bút lông sói mới, chưa qua dùng vào việc khác. Chu sa nguyên chất, tán mịn. Rượu hùng hoàng để pha chu sa. Chỉ ngũ sắc đủ năm màu, sợi chỉ mới và dài vừa quanh thân bia. Thêm hương, hoa quả và một mâm lễ nhỏ đặt trước thềm theo lệ của phố cũ.
Sau phần nghiệm thu, Đức làm một việc anh đã định trong đầu từ mấy ngày trước. Anh mang ra cuốn sổ chi phí và thanh toán trước một phần tiền công cho người thợ già, phần việc khắc chữ và chạm đầu rồng đã hoàn thành và được nghiệm thu hẳn hoi. Người thợ đếm lại số tiền, gật đầu rồi cẩn thận ghi vào một cuốn sổ nhỏ của riêng ông ngày tháng và khoản đã nhận. Ông nói thợ xưa làm việc trấn trạch luôn thanh toán theo từng phần đã nghiệm thu, không ai trả hết một lần từ đầu và không ai nợ tới cuối mới trả. Cách làm đó giữ cho cả chủ nhà lẫn người thợ đều yên tâm trong suốt quá trình làm việc.
Hiền ghi khoản chi này vào sổ của gia đình. Số tiền trả thợ được lấy từ phần tiền công nợ đợt hai mà phía Huy đã trả vào cuối tháng mười hai, khoản tiền về đúng lúc nhà chị đang cần nhất. Chị ghi rõ nguồn tiền bên cạnh khoản chi, như cách chị vẫn làm với mọi con số trong nhà này từ ngày cửa hàng bắt đầu lao dốc. Đức nhìn trang sổ một lúc. Từng đồng tiền đi qua ngôi nhà này trong mấy tháng qua đều có tên, có ngày và có lý do. Anh thấy đó là một trong số ít thứ gia đình anh giữ được nguyên vẹn qua cơn phá sản, sự rõ ràng trong sổ sách của vợ anh.
Người thợ già ở lại ăn với gia đình một bữa cơm trưa giản dị trước khi quay về làng nghề ngoài huyện nghỉ ngơi mấy ngày. Trong bữa cơm, ông kể rất ít về bản thân. Ông chỉ nói thầy của ông mất đã lâu, xưởng đá của gia đình ông giờ do người cháu trông coi, và ông nhận việc này một phần vì muốn tự tay nối lại một việc mà thầy mình đã làm dở dang theo nghĩa thời gian. Đức nghe mà không hỏi thêm. Đức đoán có những chuyện của người khác mà sự tôn trọng nằm ở chỗ không đào sâu thêm nữa.
Chiều hôm đó, Đức và Hiền cùng nhau đi sắm đủ các món trong danh sách. Bút lông sói được mua ở một cửa hiệu văn phòng phẩm cũ gần chợ, người bán gói riêng vào hộp giấy và dặn không bẻ cong đầu bút. Chu sa và rượu hùng hoàng được ông Thông tự tay kiểm tra lại khi hai vợ chồng mang về tới nhà. Ông mở nắp lọ chu sa, đưa lên gần ánh đèn xem màu, rồi gật đầu. Chỉ ngũ sắc do Hiền tự chọn ở sạp hàng quen trong chợ, năm màu đỏ, vàng, xanh, trắng và đen đều rõ sợi.
Người thợ già ở lại sân sau tới cuối chiều để làm nốt phần việc cuối cùng của mình. Ông dùng đá mài mịn chà nhẹ lên các mép nét chữ, gạt sạch bụi đá còn bám trong lòng từng nét. Ông dặn Đức từ giờ tới sáng ngày mười tám, tấm bia để nguyên trên bệ, phủ bạt như cũ, không ai được rửa mặt bia và không ai được thử tô bất cứ nét nào. Mặt bia phải khô và sạch hoàn toàn khi cây bút lông sói chạm vào.
- Việc của tay tôi tới đây là xong. - Ông nói khi gói lại túi đồ nghề đã sờn. - Phần còn lại là việc của ông Thông và của gia đình anh. Tôi chỉ xin một điều. Sáng ngày mười tám, cho tôi đứng ở sân xem buổi khai quang. Tôi muốn nhìn nét chu sa đi lên đúng những nét chữ mà thầy tôi từng khắc và tôi vừa khắc lại.
- Ông là khách quý nhất của nhà cháu sáng hôm đó. - Đức đáp ngay. - Không có tay ông thì không có tấm bia này. Cháu sẽ để sẵn ghế cho ông ở sân sau, chỗ nhìn rõ mặt bia nhất.
Tối ngày mười bốn tháng một, cả nhà ăn cơm trong một bầu không khí nhẹ nhõm hiếm hoi kể từ tháng chín. Lan hỏi cha bao giờ tấm bia mới được đứng ra thềm trước nhà. Đức đáp là ngày mười tám, bốn ngày nữa. Lan gật đầu rồi tự gắp thức ăn, tay không run như những bữa cơm trong đợt ác mộng dày nhất. Đức nhìn con gái một lúc. Anh đoán cô bé chưa hiểu hết ý nghĩa của ngày mười tám sắp tới. Nhưng anh thấy rõ một điều. Trong nhà này, nỗi sợ ban đêm đã lùi xuống từng chút một theo từng việc được làm đúng trình tự, và nó đang chờ được khép lại hẳn ở bước cuối cùng.
Đức ra sân sau lần cuối trước khi ngủ. Tấm bạt đã phủ kín thân bia. Dưới lớp bạt, năm đại tự và đầu rồng nằm im trong bóng tối, chờ một buổi sáng trực Định. Anh đứng yên một lúc rồi quay vào nhà, khép cửa sân sau lại thật khẽ.