THẠCH CẢM ĐƯƠNG NGÃ BA PHỐ CỔ - Chương 44: Khai Quang Điểm Nhãn
Chín giờ sáng ngày mười tám tháng một, buổi khai quang điểm nhãn bắt đầu đúng giờ đã chọn. Đó là ngày trực Định mà ông Thông đã xem và chốt từ hôm nghiệm…
Nội dung chương
Chín giờ sáng ngày mười tám tháng một, buổi khai quang điểm nhãn bắt đầu đúng giờ đã chọn. Đó là ngày trực Định mà ông Thông đã xem và chốt từ hôm nghiệm thu. Trời sáng lạnh và khô. Ngã ba trước nhà vắng xe hơn ngày thường. Tấm bia mới đã được chuyển từ sân sau ra thềm trái từ lúc bảy giờ sáng, bằng xe cẩu nhỏ đi kèm khung gỗ kê mềm, đúng cách khối đá từng được chuyển vào sân hồi tháng mười hai.
Tùng là một trong những người phụ việc chuyển bia sáng hôm đó. Anh ta đứng ở phía chân bệ, giữ dây chằng theo hiệu lệnh của người điều khiển cẩu, mắt không rời khỏi thân bia trong suốt quãng đường ngắn từ sân sau ra thềm trước. Đức đứng ở thềm trái quan sát từng đoạn di chuyển. Tấm bia được đặt tạm đứng trên một bệ gỗ chắc chắn, ngay bên cạnh huyệt vị đã chốt. Hố hạ thổ chưa đào trong buổi sáng. Nó sẽ được đào ngay sau buổi khai quang, để đất trong hố còn tươi khi bia xuống vào buổi chiều.
Người thợ già ngồi trên chiếc ghế Đức đã để sẵn ở vị trí nhìn rõ mặt bia nhất. Bà Sen đứng bên cạnh ông, tay vịn gậy. Lợi sang từ sớm, đứng ở phía tiệm ăn của mình một lúc rồi mới qua thềm đứng cùng mọi người. Cả nhà Đức đứng thành một hàng ngay ngắn sau lưng ông Thông. Không ai nói to. Không ai chen lên phía trước.
Ông Thông rửa tay bằng nước sạch trong chậu đồng nhỏ đặt trước thềm. Ông mặc áo dài sẫm màu, tay áo được xắn gọn. Trên chiếc bàn lễ nhỏ kê sát thân bia có đủ những vật Hiền đã sắm hôm mười bốn. Cây bút lông sói mới nằm trên một chiếc đĩa sứ trắng. Lọ chu sa tán mịn đặt cạnh chén rượu hùng hoàng. Cuộn chỉ ngũ sắc nằm gọn trong một chiếc hộp gỗ. Hương đã thắp trên bàn lễ, khói hương bay thẳng trong buổi sáng không gió.
- Khai quang điểm nhãn là lúc nét chữ trên bia được mở ra theo đúng lệ. - Ông Thông nói chậm rãi trước khi bắt đầu. - Từ giờ phút này trở đi, tấm bia không còn là một khối đá khắc chữ nữa. Nó là vật trấn của ngôi nhà này. Mọi cấm kỵ tôi đã đọc cho cả nhà nghe hồi tháng mười sẽ áp lên tấm bia này kể từ hôm nay. Không ai được ngồi lên bia. Không ai được xê dịch bia tùy tiện. Không ai được tự ý tô lại nét chữ hay buộc thêm chỉ màu khác khi chưa hỏi ý tôi.
Cả nhà gật đầu nghe từng lời. Lan đứng nép bên cạnh mẹ, mắt không rời khỏi mặt bia. Đức đứng ở đầu hàng, hai tay chắp trước bụng. Anh nhìn mặt bia đang đứng trên bệ gỗ. Năm đại tự khô và sạch, màu đá xám nhạt, nét khắc sâu hiện rõ dưới nắng sáng. Đầu rồng ở đỉnh bia ngẩng ra phía trục đường đâm. Mắt rồng vẫn là hai hốc đá trống, đúng như người thợ già đã để lại.
Ông Thông cầm cây bút lông sói lên bằng tay phải. Ông chấm đầu bút vào chén chu sa pha rượu hùng hoàng, gạt nhẹ miệng chén cho bút ngậm vừa đủ màu. Bàn tay trái của ông đưa lên trước ngực, các ngón tay kết thành Bát Quái quyết, giữ nguyên trong suốt buổi lễ. Sau đó ông bước tới sát mặt bia, bắt đầu tô đậm nét chữ đầu tiên.
Nét bút đầu tiên đi chậm và đều vào lòng nét khắc của chữ Thái. Màu chu sa đỏ tươi nổi lên trên nền đá xám, ăn sâu vào thớ đá theo đúng đường đục của người thợ. Ông Thông tô từng nét một, không bỏ sót một nét nhỏ nào. Hết một chữ, ông dừng lại, chấm bút lần nữa, rồi mới chuyển xuống chữ tiếp theo. Năm đại tự lần lượt đỏ lên trên mặt bia, theo đúng thứ tự từ trên xuống dưới, Thái rồi Sơn rồi Thạch rồi Cảm rồi Đương.
Đức nhìn nét chu sa đi tới chữ Đương cuối cùng mà nhớ lại mảnh vỡ trong hộp gỗ ở tủ trong nhà. Nửa chữ Đương trên mảnh vỡ cũ cũng mang đúng màu đỏ này, chỉ khác là nó đã sẫm lại sau hơn sáu mươi năm nằm trong đá và đất. Nét chữ mới hôm nay đỏ tươi và ướt. Đức đoán nhiều năm nữa, màu đỏ này cũng sẽ sẫm dần đi như màu trên mảnh vỡ, và đó là dấu hiệu của thời gian chứ không phải của sự phai nhạt.
Sau khi tô xong năm đại tự, ông Thông chuyển bút lên đỉnh bia. Ông chấm chu sa vào hai hốc mắt trống của đầu rồng, mỗi bên một điểm tròn nhỏ và đậm. Đó là lúc điểm nhãn hoàn thành. Đầu rồng trên đỉnh bia như vừa mở mắt, ngẩng thẳng ra phía trục đường đâm trước cửa nhà. Người thợ già ngồi trên ghế khẽ gật đầu một cái rất chậm. Đức đoán cái gật đầu đó là của một người thợ nhìn thấy việc của thầy mình được nối lại trọn vẹn sau hơn sáu mươi năm.
Cuối cùng, ông Thông đặt cây bút xuống đĩa sứ. Ông cầm cuộn chỉ ngũ sắc lên, vòng sợi chỉ quanh thân bia ở phần giữa, buộc một nút chắc chắn theo lối buộc của người xưa. Năm màu đỏ, vàng, xanh, trắng và đen nằm cạnh nhau trên nền đá xám, ôm sát thân bia thành một vòng gọn gàng. Ông kiểm tra lại nút buộc bằng cách kéo nhẹ cả năm đầu sợi. Không sợi nào tuột. Không sợi nào chùng.
- Buổi khai quang tới đây là hoàn tất. - Ông Thông nói, giọng ông vang rõ trong buổi sáng yên tĩnh. - Nét chữ đã mở. Mắt rồng đã điểm. Chỉ ngũ sắc đã buộc. Việc còn lại trong ngày hôm nay là hạ thổ đặt bia xuống đúng huyệt vị vào lúc mười lăm giờ ba mươi phút. Từ giờ tới lúc đó, không ai chạm tay vào mặt bia. Không ai tựa vào thân bia. Trẻ con trong ngõ không được tới gần bệ bia.
Hiền ghi vào sổ tay toàn bộ trình tự buổi lễ, kèm giờ bắt đầu là chín giờ đúng và giờ kết thúc từng phần việc. Chị ghi thêm dòng cấm kỵ bắt đầu có hiệu lực từ hôm nay, chữ viết đậm hơn hẳn các dòng xung quanh. Bà Sen đứng bên cạnh đọc ké qua vai chị, rồi nói khẽ một câu.
- Bà chờ buổi sáng này từ hôm cháu quyết định đập tấm bia cũ đấy. - Bà nói với Đức. - Chờ được tới hôm nay là bà yên tâm rồi. Còn việc chiều nay nữa thôi. Đặt nó xuống đúng chỗ của nó là xong một việc lớn của cả phố này.
Đức không đáp vội. Anh nhìn tấm bia đang đứng trên bệ gỗ với năm chữ đỏ tươi và vòng chỉ ngũ sắc quanh thân. Sáu mươi năm trước, một tấm bia như thế này đã đứng ở thềm trái nhà anh, khi ngôi nhà còn thuộc về người chủ cũ. Suốt bốn tháng qua, thềm trái trống trơn và cả nhà anh đã trả giá cho sự trống trơn đó bằng những thứ không lấy lại được. Hôm nay tấm bia mới đã được mở mắt. Nó chỉ còn chờ được đặt xuống đúng chỗ của nó, sâu một phần ba thân trong lòng đất, vào buổi chiều cùng ngày.
Trong buổi sáng khai quang, có một việc nhỏ xảy ra mà Đức nhớ rất lâu sau này. Khi ông Thông đang tô tới chữ thứ ba trên mặt bia, một nhóm trẻ con trong ngõ chạy ùa tới mép thềm vì tò mò. Khang bước ra đứng chắn ở đầu thềm, nói nhỏ nhẹ với mấy đứa trẻ rằng người lớn đang làm lễ, xem thì đứng ở phía đường mà xem, không được leo lên thềm và không được chạm vào tấm bia. Mấy đứa trẻ đứng yên ở mép đường thật, ngẩng cổ nhìn cột chữ đỏ dần lên trên mặt đá cho tới khi buổi lễ xong. Đức nhìn cảnh đó qua vai ông Thông. Anh thấy việc giữ lệ với tấm bia, ngay trong buổi sáng đầu tiên của nó, đã bắt đầu bằng một việc rất nhỏ và rất đời thường như thế.
Lợi cũng mang sang một ấm trà nóng và mấy chiếc cốc nhỏ, đặt ở bàn bên của tiệm ăn mình rồi lặng lẽ quay về đứng ở cửa tiệm. Ông không chen vào thềm trong lúc làm lễ. Đợi tới khi ông Thông tuyên bố buổi khai quang hoàn tất, ông mới bê ấm trà sang mời mọi người một chén cho ấm người. Ông nói tiệm ăn của ông mở ở đối diện ngã ba này bao nhiêu năm, đây là lần đầu ông được đứng xem một buổi khai quang bia trấn từ đầu tới cuối ở khoảng cách gần như vậy. Bà Sen nghe thế thì đáp một câu làm mấy người đứng quanh đều im lặng gật đầu. Bà nói người phố này đã nhìn tấm bia cũ đứng ở đây suốt mấy chục năm mà ít ai hiểu nó đứng đó để làm gì, cho tới khi nó không còn đứng đó nữa.
Người thợ già là người cuối cùng rời thềm sau buổi lễ. Trước khi về chỗ ghế của mình ở sân, ông đứng trước mặt bia một lúc, nhìn hai điểm chu sa trên mắt đầu rồng và cột chữ đỏ tươi trên thân đá. Ông nói khẽ với Đức rằng nét chu sa đi vào lòng nét khắc rất đều, tay ông Thông còn vững hơn nhiều người trẻ làm lễ hiện nay. Rồi ông chống tay vào đầu gối, tự đứng dậy và đi chậm rãi về phía cổng, từ chối cả việc để Khang dìu. Đức nhìn theo bóng lưng còng đó mà thấy buổi sáng này trọn vẹn thêm một phần nhờ sự có mặt của ông.
Buổi trưa hôm đó, cả nhà ăn cơm nhanh và gọn. Không ai rời khỏi nhà trong khoảng thời gian chờ đợi. Ông Thông ở lại nhà Đức, ngồi uống trà ở gian tầng trệt và xem lại sơ đồ huyệt vị đã chốt hôm mười bốn tháng mười hai. Trên sơ đồ, vị trí đúng lệch bốn mươi phân so với dự đoán ban đầu của chính ông vẫn được khoanh đỏ rõ ràng. Ông gấp sơ đồ lại, đặt lên bàn, rồi nói một câu ngắn.
- Chiều nay đào đúng theo dấu khoanh này. - Ông nói. - Lệch một phân cũng phải làm lại. Việc này không có chỗ cho chữ áng chừng.
Đức gật đầu. Anh ra thềm trái nhìn mặt đất đã được đánh dấu bằng bốn cọc gỗ nhỏ và sợi dây căng thành hình chữ nhật. Bên trong hình chữ nhật đó là huyệt vị của tấm bia cũ từ năm một nghìn chín trăm sáu mươi hai, và là chỗ tấm bia mới sẽ đứng từ chiều nay. Nắng trưa rọi xuống thềm, bóng của tấm bia trên bệ gỗ đổ dài về phía hình chữ nhật đánh dấu, như thể nó đã tự tìm được đường xuống chỗ của mình trước cả giờ hạ thổ.