THẦN LONG ĐỖ TRẤN SÔNG TÔ LỊCH - Chương 29: Bản Đồ Mạch Nước Cũ Trong Hộp Hồ Sơ
Chiều ngày 11 tháng 04 năm 2027, Lê Minh Tuấn một mình mở lại hộp hồ sơ chữ Hán của phường trong phòng lưu trữ lúc 14:00. Hộp hồ sơ này đã theo nhóm…
Nội dung chương
Chiều ngày 11 tháng 04 năm 2027, Lê Minh Tuấn một mình mở lại hộp hồ sơ chữ Hán của phường trong phòng lưu trữ lúc 14:00. Hộp hồ sơ này đã theo nhóm nghiên cứu từ ngày nó được tìm thấy trong kho của phường hồi cuối tháng trước. Phần lớn giấy tờ trong hộp đã được phân loại xong trong những ngày qua. Chỉ còn một lớp giấy ở đáy hộp là chưa ai lật tới nơi tới chốn, vì chúng dính ẩm và ép chặt vào nhau thành từng mảng mỏng. Tuấn làm việc rất chậm với lớp giấy cuối cùng này. Cậu dùng que tre mỏng tách từng tờ ra khỏi mảng dính, đặt lên giấy thấm và chờ chúng khô bớt trước khi đọc.
Phạm Duy Anh tới phòng lưu trữ khi Tuấn đã tách được gần hết lớp giấy ở đáy hộp. Trên bàn trước mặt Tuấn là một hàng giấy thấm xếp ngay ngắn, mỗi tờ đặt một mảnh hồ sơ vừa được cứu ra. Duy Anh không hỏi ngay cậu đã tìm được gì. Anh nhìn cách Tuấn làm việc và thấy cậu trợ lý của mình đã cẩn thận hơn rất nhiều so với những ngày đầu dự án. Không còn cảnh lật giấy ào ào để tìm một dòng chữ ưng ý nữa. Mỗi tờ giấy cũ bây giờ được đối xử như một vật chứng có thể hỏng bất cứ lúc nào nếu người cầm nó vội vàng.
Tờ giấy làm Tuấn dừng tay lâu nhất nằm gần như ở đáy hộp. Nó lớn hơn hẳn các tờ còn lại và được gấp làm tư từ rất lâu rồi. Khi Tuấn mở các nếp gấp ra, cả cậu và Duy Anh đều nhận ra ngay đây không phải một văn bản chữ viết thông thường. Trên mặt giấy là một bản đồ vẽ tay bằng mực tàu đã ngả nâu theo năm tháng. Các nét vẽ mảnh và đều, cho thấy người vẽ là người quen tay với việc ghi chép địa hình sông nước. Một dòng sông cong được vẽ chạy dọc tờ giấy, và ở chỗ dòng sông uốn thành một ngã ba, người vẽ đã đánh dấu rất kỹ bằng nhiều lớp nét chồng lên nhau.
Tuấn lấy bản đồ thi công hiện tại của dự án và đặt cạnh bản đồ cũ để đối chiếu vị trí. Hai thầy trò nhận ra ngay đoạn sông cong trên giấy cũ chính là đoạn sông Tô Lịch mà công trường đang nạo vét. Ngã ba được đánh dấu kỹ trên giấy cũ khớp đúng với ngã ba sông ở hiện trường hôm nay. Điều làm cả hai người im lặng một lúc lâu nằm ở một nét vẽ khác trên tờ giấy cũ. Từ phía dưới của tờ giấy, một đường nét đứt mảnh chạy ngầm qua lòng sông và đi thẳng qua đúng điểm ngã ba. Đường đó không đi theo dòng sông trên mặt đất. Nó cắt qua lòng sông theo một hướng riêng, như một dòng chảy thứ hai nằm khuất bên dưới dòng chảy mà mọi người vẫn nhìn thấy hằng ngày.
Ở đúng điểm đường ngầm đó giao với ngã ba sông, người vẽ xưa đã khoanh một vòng tròn nhỏ bằng hai lớp mực. Vòng tròn nằm chính xác ở vị trí mà đội đo đạc của dự án đã xác định là vị trí trụ đồng dưới đáy sông. Tuấn lấy thước đo khoảng cách trên cả hai bản đồ rồi đối chiếu theo các mốc bờ sông còn nhận ra được. Sai lệch giữa vòng tròn trên giấy cũ và vị trí trụ trên bản đồ mới là rất nhỏ. Nó nhỏ tới mức không thể coi là một sự trùng hợp vẽ bừa của người xưa được nữa. Duy Anh ghi lại toàn bộ phép đối chiếu đó vào sổ, kèm theo các con số đo cụ thể của Tuấn. Anh ghi rõ đây là một sự trùng khớp về vị trí giữa hai bản đồ cách nhau rất nhiều năm.
Tuy vậy, bản đồ cũ không ghi một chữ nào giải thích vòng tròn đó là gì. Quanh vòng tròn không có chú thích, không có tên gọi và không có một ký hiệu thờ cúng nào đi kèm. Các chú thích ít ỏi trên bản đồ chỉ ghi tên các đoạn bờ và vài mốc nước lên xuống theo mùa. Người vẽ bản đồ này quan tâm tới nước và đường đi của nước, không quan tâm tới việc kể lại tích xưa hay lệ làng. Chính sự im lặng đó của bản đồ làm Duy Anh phải cẩn thận hơn gấp bội khi ghi chép. Anh yêu cầu Tuấn viết vào biên bản đối chiếu một câu rất rõ ràng. Bản đồ ghi vị trí của một vật ở vòng tròn, nhưng không ghi bản chất của vật đó là gì.
Hoàng Thị Mai được gọi tới phòng lưu trữ ngay trong buổi chiều hôm đó. Cô mang theo bản đồ vị trí lấy mẫu của nhóm môi trường và trải nó lên bàn cạnh hai bản đồ kia. Ba tờ bản đồ nằm cạnh nhau tạo thành một hình ảnh mà không ai trong phòng nói thành lời ngay được. Đường ngầm trên giấy cũ chạy qua đúng hàng vị trí mà nhóm của Mai đã lấy mẫu trong các đợt vừa qua. Các vị trí cho chỉ số độc cao nhất trong kết quả đợt ba nằm gần đường ngầm đó nhất. Mai chỉ tay dọc theo đường nét đứt trên giấy cũ rồi đối chiếu sang bảng số liệu của mình. Cô nói sự trùng khớp này đáng để cả dự án phải nhìn thẳng vào, nhưng nó vẫn chưa chứng minh được đường ngầm trên giấy là có thật dưới lòng sông.
Mai giải thích thêm bằng đúng ngôn ngữ chuyên môn mà cô vẫn giữ từ đầu dự án tới nay. Một bản đồ cũ là một tài liệu lịch sử, không phải một phép đo hiện trường. Đường nét đứt trên giấy có thể là một mạch nước ngầm thật từng được người xưa khảo sát. Nó cũng có thể là một đường ước lệ mà người vẽ ghi lại theo kinh nghiệm đi sông lâu năm. Muốn biết nó là gì, dự án phải lấy được mẫu đất và mẫu nước ở đúng đường đó ở độ sâu lớn nhất. Việc đó, cả phòng đều biết, chỉ làm được vào đợt triều rút lớn nhất tháng này. Mai gấp bản đồ vị trí mẫu của mình lại và nói rằng từ hôm nay, đường ngầm trên giấy cũ sẽ được nhóm môi trường coi là một giả thuyết làm việc nghiêm túc. Giả thuyết thì phải được kiểm chứng, không được được đối xử như sự thật trong bất cứ văn bản nào.
Duy Anh nghe Mai nói mà thấy nhẹ nhõm một cách lạ lùng. Suốt từ ngày công bố nhận định sai, anh luôn sợ phải sống thêm nhiều tuần trong tình trạng không biết gì chắc chắn. Bây giờ anh nhận ra tình trạng chưa biết đó, nếu được ghi chép tử tế, lại là một vị trí làm việc vững hơn nhiều. Trên bàn của anh lúc này có ba tuyến manh mối cùng chỉ về một hướng. Chữ trên bia và trong hồ sơ nói về dòng nước dưới lòng đất. Số liệu mẫu nước nói về chất độc tăng dần theo chiều sâu. Bản đồ cũ nói về một đường nước ngầm chạy qua đúng vị trí vật đồng. Ba tuyến đó chưa gặp nhau ở một kết luận nào. Nhưng chúng đã không còn là ba manh mối rời rạc nằm ở ba nơi khác nhau nữa.
Tuấn được giao nhiệm vụ sao chụp toàn bộ bản đồ cũ ngay trong buổi chiều. Cậu chụp từng phần của tờ giấy ở độ phân giải cao nhất mà điện thoại và đèn phòng cho phép. Cậu cũng ghi lại tình trạng gốc của tờ giấy, các nếp gấp và các chỗ mực đã mờ. Bản gốc được đặt lại vào hộp hồ sơ cùng một lớp giấy thấm mới, tách riêng khỏi các tờ còn ẩm. Duy Anh viết vào sổ quản lý hồ sơ một dòng về việc phát hiện bản đồ này. Anh ghi người phát hiện là Tuấn, giờ phát hiện là chiều 11 tháng 04 và nơi phát hiện là đáy hộp hồ sơ của phường. Anh muốn công lao và trách nhiệm của phát hiện này được ghi đúng ngay từ đầu, không để nó trôi vào những câu kể miệng về sau.
Chiều muộn, Duy Anh gọi điện báo cho Huy về phát hiện trong hộp hồ sơ của phường. Anh nói rất chậm và chọn từng chữ, chỉ báo phần đã đối chiếu được bằng thước đo và bản đồ. Huy ở đầu dây bên kia im lặng lâu hơn thường lệ sau khi nghe xong. Anh hỏi lại đúng một câu về mức độ chắc chắn của sự trùng khớp vị trí. Duy Anh trả lời rằng vị trí thì trùng khớp rõ ràng, còn bản chất của vật ở vòng tròn thì bản đồ không hề ghi. Huy nghe tới đó thì nói anh sẽ ghi nhận thông tin này vào nhật ký chỉ huy của công trường. Anh cũng nói khoảng chờ tới ngày 20 tháng 04 từ hôm nay đã có thêm một lý do cụ thể để tồn tại. Câu nói đó của Huy làm Duy Anh thấy rõ giá trị của một manh mối được trình bày trung thực. Nó không cần phải là kết luận mới giữ được một công trường đang sốt ruột đứng yên thêm ít ngày.
Duy Anh cũng gọi cho ông Nghĩa để báo lại việc tìm thấy bản đồ mạch nước cũ. Ông Nghĩa nghe xong không tỏ ra ngạc nhiên như Duy Anh từng đoán. Ông nói người xưa làm sông nước ở đất này nhiều đời, họ ghi lại đường nước là việc rất thường. Ông chỉ dặn Duy Anh một điều duy nhất về tờ bản đồ vừa tìm được. Ông nói bản đồ của người xưa là để người nay đi tìm, không phải để người nay ngồi nhà mà kết luận thay việc đi tìm. Muốn biết đường ngầm đó có thật hay không, vẫn phải chờ tới ngày nước rút lớn và lấy mẫu tận nơi. Duy Anh ghi lời dặn đó vào sổ và thấy nó khớp hoàn toàn với cách nói của Mai trong buổi chiều hôm nay. Hai con người ở hai phía khác hẳn nhau của dự án, một phía lệ đền và một phía phòng thí nghiệm, lại gặp nhau ở cùng một yêu cầu. Đó là không ai được nói trước điều chưa được chứng minh.
Trước khi rời phòng lưu trữ, Mai đứng lại trước ba tờ bản đồ một lần nữa. Cô nhìn đường ngầm trên giấy cũ, nhìn vòng tròn ở ngã ba và nhìn sang bảng số liệu của chính mình. Cô nói một câu mà Duy Anh ghi lại nguyên văn vào cuối biên bản đối chiếu của buổi chiều hôm đó. Câu nói đó không kết luận điều gì về vật đồng dưới sông. Nó chỉ nêu ra ngày mà mọi manh mối của dự án sẽ có cơ hội được trả lời bằng một phép đo thật.
- Nếu đường mạch trên bản đồ là thật, mẫu lõi bùn ngày 20 tháng 04 sẽ trả lời được gần hết.