THẦN LONG ĐỖ TRẤN SÔNG TÔ LỊCH - Chương 6: Đạo Hữu Nghĩa Tới Xem Trụ
Sáng 20/03/2027, lúc 08:30, Phạm Duy Anh đón một vị khách đặc biệt ở cổng công trường. Đó là đạo hữu Nguyễn Trọng Nghĩa, năm nay bảy mươi mốt tuổi. Ông…
Nội dung chương
Sáng 20/03/2027, lúc 08:30, Phạm Duy Anh đón một vị khách đặc biệt ở cổng công trường. Đó là đạo hữu Nguyễn Trọng Nghĩa, năm nay bảy mươi mốt tuổi. Ông Nghĩa am tường huyền thuật Thăng Long và lệ thờ ở các đền lớn trong thành phố. Duy Anh quen ông qua nhiều đợt điền dã và rất kính trọng sự cẩn trọng của ông.
Duy Anh đã gọi điện cho ông Nghĩa từ tối hôm trước, ngay sau khi ghi xong hồ sơ đêm ác mộng. Anh chỉ kể vắn tắt chuyện chạm trụ và những gì đo được dưới đáy sông. Ông Nghĩa nghe xong không bình luận gì qua điện thoại. Ông chỉ hẹn sáng nay sẽ tới tận nơi, xem ảnh rồi mới nói.
Ông Nghĩa mặc áo dài sẫm màu, tay cầm một chiếc ô đen dù trời chưa mưa. Dáng ông gầy, lưng hơi còng, nhưng mắt còn rất tinh. Ông đi chậm dọc bờ kè, thỉnh thoảng dừng lại nhìn mặt sông một lúc lâu. Không ai trong công trường biết ông là ai ngoài Duy Anh và Vũ Quốc Huy.
Huy tiếp ông Nghĩa ngay tại lán điều hành, thái độ nửa tin nửa ngờ thấy rõ. Anh ta cho người mang trà nóng lên, rồi đặt tập ảnh chụp trụ dưới nước lên bàn. Đó là toàn bộ ảnh thợ lặn chụp được trong hai ngày qua, tấm rõ nhất cũng chỉ thấy lờ mờ thân trụ và vòng khắc.
- Thưa cụ, dự án mời cụ tới xem giúp vật dưới sông. Chúng tôi chạm phải nó hôm 18, tới giờ chưa ai dám nói chắc nó là gì. Cụ xem ảnh rồi cho chúng tôi một lời khuyên cũng được.
Ông Nghĩa không trả lời ngay. Ông đeo kính lão, cầm từng tấm ảnh lên soi dưới ánh đèn. Ông xem rất chậm, có tấm xem tới hai lần. Khi tới tấm chụp đinh sắt bên thân trụ, ông dừng lại lâu nhất. Ngón tay ông gõ nhẹ lên mép ảnh, miệng lẩm nhẩm điều chưa rõ rất khẽ.
Duy Anh ngồi bên cạnh, không chen lời. Anh biết thói quen của ông Nghĩa từ nhiều năm trước. Ông không bao giờ phán về một vật thờ hay vật cổ chỉ qua lời kể. Ít nhất ông phải thấy tận mắt vật thật, hoặc thấy dấu vết còn lại quanh vật đó. Ảnh chụp dưới nước đục như thế này, với ông mới chỉ là lời giới thiệu.
Sau gần nửa giờ xem ảnh, ông Nghĩa xếp các tấm ảnh lại thành một tập gọn. Ông tháo kính, nhìn Huy rồi nhìn Duy Anh, giọng chậm rãi và rõ ràng.
- Tôi nói điều này trước, hai anh nghe cho kỹ. Trụ này không được phá. Cũng không được kéo lên bờ. Ai định làm hai việc đó thì dừng lại ngay từ ý nghĩ.
Huy hơi sững người trước câu nói thẳng đó. Anh ta hỏi ông Nghĩa dựa vào đâu mà dặn chắc như vậy. Ông Nghĩa lắc đầu, trả lời rằng mình chưa dựa vào kết luận nào cả. Ông chỉ dựa vào lệ cũ của đất này và vào cách trụ đang đứng dưới sông.
- Một vật đồng cổ đứng nguyên một chỗ dưới ngã ba sông bao nhiêu năm, không trôi, không đổ. Người xưa đặt nó xuống đó hẳn có lý do của họ. Ta chưa biết lý do thì việc đầu tiên là không làm hỏng nó. Phá đi rồi mới hỏi lý do thì đã muộn.
Duy Anh ghi lại lời dặn đó vào sổ, ghi rõ đây là lời dặn ở mức cấm kỵ, chưa phải kết luận về bản chất của trụ. Anh cũng nói rõ điều này với Huy ngay tại bàn. Huy im lặng một lúc, rồi gật đầu chấp nhận ghi lời dặn vào biên bản làm việc của buổi sáng.
Ông Nghĩa hỏi thêm về hốc dưới đáy sông và vệt nước khác màu quanh hốc. Duy Anh kể lại toàn bộ kết quả đo chiều 18/03, không thêm bớt. Ông Nghĩa nghe tới đoạn vệt nước loang chậm quanh chân trụ thì chau mày. Ông hỏi mẫu nước đã gửi đi chưa và bao giờ có kết quả. Duy Anh trả lời mẫu đã gửi, kết quả đợt đầu còn phải chờ vài ngày.
- Vậy thì chưa nói được gì thêm. Mọi kết luận phải chờ xem tận nơi khi triều rút. Chiều nay nước rút tới đâu, tôi sẽ ra bờ sông đứng xem cùng các anh. Nhìn mặt sông lúc nước thấp mới thấy được nhiều điều mà ảnh chụp không cho thấy.
Ông Nghĩa nói rõ ông sẽ không làm lễ gì ở bờ sông. Ông giải thích mình chỉ đọc được lệ đền và dấu hiện trên sông, còn lễ nghi chính thức phải ở đền và phải theo đúng lệ của đền. Ở bờ sông này, ông chỉ là người quan sát cùng dự án. Duy Anh ghi nhận ranh giới đó và thấy yên tâm hơn về lời mời của mình.
Trước giờ cơm trưa, Duy Anh đưa ông Nghĩa xem thêm bản sao báo cáo đo hốc của tổ trắc đạc. Ông Nghĩa đọc chậm từng dòng số đo, thỉnh thoảng dừng lại hỏi độ sâu ở điểm sát chân trụ. Ông nói các con số này đáng giá hơn mọi lời đồn, vì chúng cho thấy trụ đứng trong một cấu trúc có chủ ý. Nhưng chủ ý gì thì ông vẫn không nói, chỉ ghi nhớ để đối chiếu về sau.
Duy Anh kể thêm chuyện đêm qua ba công nhân cùng mơ thấy mây đen che kín mặt trời. Ông Nghĩa nghe xong không hề tỏ ra ngạc nhiên. Ông chỉ hỏi các giấc mơ có được ghi lại riêng từng người hay không. Khi biết Duy Anh đã ghi riêng và giữ nguyên văn lời kể, ông gật đầu hài lòng.
- Ghi được như vậy là tốt. Chuyện mơ chưa nói lên điều gì chắc chắn, nhưng ghi đúng ngày giờ thì sau này còn có cái mà đối chiếu. Sợ nhất là chuyện qua miệng người ta, mỗi người thêm một ý, cuối cùng không còn biết đâu là thật nữa.
Ông cũng dặn Duy Anh đừng vội gọi hiện tượng đó bằng bất cứ tên gọi nặng nề nào trong hồ sơ. Cứ ghi đúng là giấc mơ tập thể trong một đêm, kèm hình ảnh lặp lại. Tên gọi vội vàng sẽ kéo theo kết luận vội vàng, mà kết luận vội là thứ ông tránh nhất trong mấy chục năm làm việc với đền miếu.
Buổi trưa, ông Nghĩa ăn cơm cùng nhóm dự án ở lán. Tùng ngồi gần, nghe ông kể chuyện các đền quanh thành phố rất chăm chú. Ông kể chuyện nào cũng chậm, luôn phân biệt rõ đâu là tích sách ghi, đâu là lời dân gian truyền miệng. Thỉnh thoảng ông lại nhắc người nghe đừng trộn hai loại đó vào nhau.
Huy tranh thủ hỏi ông Nghĩa về hạn tiến độ của công trường. Ông Nghĩa nghe xong chỉ nói một câu ngắn. Việc của công trường là việc của công trường, ông không can dự. Nhưng nếu công trường động mạnh vào trụ trước khi hiểu rõ nó, cái giá phải trả có thể lớn hơn nhiều ngày chậm tiến độ. Huy nghe vậy thì trầm xuống, không hỏi thêm nữa.
Chiều hôm đó, trước giờ triều rút, Duy Anh đưa ông Nghĩa ra bờ kè xem vùng phao phong tỏa. Mặt sông còn cao, chỉ thấy phao vàng nổi đều trên nước đục. Ông Nghĩa đứng lặng nhìn dòng chảy xoáy nhẹ ở ngã ba. Ông nói ngã ba sông là chỗ nước gặp nhau, khí và dòng đều không yên như đoạn thẳng. Người xưa chọn những chỗ như vậy để đặt dấu, đặt miếu, đặt vật ghi nhớ, đều có ý cả.
Duy Anh hỏi ông có nhận ra nét khắc Bát Quái trên trụ thuộc lối nào không. Ông Nghĩa trả lời nét khắc trong ảnh quá mờ, ông không dám nhận bừa. Muốn đọc nét khắc phải chờ nước trong hơn hoặc có ảnh chụp gần và rõ. Ông nhắc lại nguyên tắc cũ của mình, thà nói chưa biết còn hơn nói sai một chữ trên vật cổ.
Duy Anh đi bên cạnh ông Nghĩa trên đường quay lại lán, trong lòng nghĩ nhiều về câu nói ban nãy. Ông Nghĩa biết rõ giới hạn của mình, điều đó Duy Anh đã thấy nhiều lần. Ông đọc được dấu mà không nhận mình đọc được hết ý. Ông giữ lệ đền hàng chục năm mà chưa bao giờ tự cho mình quyền thay đền làm lễ ở nơi khác. Chính sự chừng mực đó là lý do anh mời ông tới dự án này.
Anh cũng thầm lo một điều khác. Lời dặn không được phá trụ của ông Nghĩa hôm nay mới chỉ là lời dặn. Nó chưa có sức nặng của một kết luận có bằng chứng đứng sau. Nếu áp lực tiến độ lớn dần lên, một lời dặn như vậy sẽ chịu thử thách rất lớn. Duy Anh tự nhủ mình phải sớm tìm được thêm dữ kiện để lời dặn ấy có chỗ đứng vững hơn trong hồ sơ.
Khi hai người quay vào lán, Huy đang chờ với sổ trực ca trên tay. Ông Nghĩa nhìn Huy một lúc rồi bất ngờ hỏi một câu khiến cả lán im bặt.
Huy thoáng khựng lại trước câu hỏi đó. Anh ta nhìn Duy Anh, rồi nhìn ra phía mặt sông đang bắt đầu rút nước ngoài bờ kè. Suốt mấy ngày qua, chưa có ai trong ca trực báo với anh ta điều gì tương tự. Nhưng vẻ mặt của ông Nghĩa cho thấy ông hỏi câu đó không phải để cho vui miệng.
Duy Anh cũng nín lặng chờ câu trả lời của Huy. Trong sổ của anh, các hiện tượng tới lúc này mới gồm một lần chạm trụ, một buổi đo hốc và một đêm ác mộng tập thể. Nếu chiều nay sông thật sự phát ra tiếng gì lạ khi triều rút, bức tranh sẽ thêm một mảnh nữa. Anh tự nhắc mình phải nghe bằng tai và ghi bằng giờ giấc cụ thể, không để ấn tượng lấn át dữ kiện.
Huy chưa kịp trả lời thì tổ trưởng ca chiều từ bờ kè đi vào báo nước bắt đầu rút. Âm thanh mặt sông ngoài kia đổi khác rõ rệt so với buổi trưa.
- Anh Huy này, từ ngày chạm trụ tới nay, ban đêm sông có kêu gì không.