THẦN NGƯ CÁ HÔ Ở VÀM NAO - Chương 24: Đêm Cào Trộm Thứ 2
Đêm ngày hai mươi bốn tháng mười, ghe cào rời bến Vàm Nao muộn hơn đêm trước gần một giờ. Ông Thọ tới bến đúng hẹn, quấn khăn rằn đỏ, mang sổ tay nghề,…
Nội dung chương
Đêm ngày hai mươi bốn tháng mười, ghe cào rời bến Vàm Nao muộn hơn đêm trước gần một giờ. Ông Thọ tới bến đúng hẹn, quấn khăn rằn đỏ, mang sổ tay nghề, bước lên ghe và ngồi vào vị trí hoa tiêu ở mũi ghe như đêm hoa tiêu đầu tiên. Tân đã khởi động máy sẵn, Sơn kiểm tra lại lưới tay và dây phụ ở đuôi ghe, Hùng đứng giữa ghe quan sát mặt sông tối đen về phía vực Vàm Nao. Không ai nói nhiều trong lúc ghe rời rạch. Ông Thọ nhìn mặt nước đêm nay và nhận ra ngay nước lớn đang đổ về mạnh hơn đêm qua, dòng chảy ở cửa rạch xiết hơn, tiếng nước réo ở xa nghe rõ hơn. Ông ra hiệu cho Tân giữ ga chậm khi ra khỏi rạch, rồi chỉ đường nước ngoài vực như đã giao kèo.
Phần đầu của đêm diễn ra đúng như lời Hùng đã hứa. Ghe đi đường nước ngoài vực, dàn lưới thép thả xuống ở vùng nước rìa vực, kéo một vòng ngắn mang lên cá nhỏ và cá tạp. Ông Thọ ngồi ở mũi ghe chỉ đường, lòng ông dịu xuống một phần, ông tự nói với mình rằng có lẽ Hùng thật sự giữ chữ tín. Có lẽ ba đêm hoa tiêu này sẽ trôi qua ngoài vực như đã giao kèo, rồi ông xuống ghe và mọi chuyện dừng lại ở đó. Sơn ở phía sau kéo lưới, thỉnh thoảng nhìn ông, thấy vẻ mặt ông bớt căng hơn đêm trước thì cậu cũng bớt lo.
Nhưng tới khoảng giữa đêm, khi ghe đang ở đoạn nước gần bãi bồi bờ Đồng Tháp, Hùng đi từ giữa ghe lên đứng sau lưng ông Thọ và nói một câu làm ông lạnh người. Hắn nói đêm nay nước lớn đẹp, đường nước ngoài vực cá nhỏ không đáng công, hắn muốn ghe đi sát thêm một đoạn nữa về phía miệng vực, chỉ sát miệng vực thôi, cào thêm một vòng ở đó rồi rút ngay, không vào sâu giữa vực. Hắn nói bác Thọ cứ chỉ đường, bác rành miệng vực nhất vùng này, có bác ở mũi ghe thì ghe đi sát miệng vực vẫn an toàn, không có gì phải lo.
Ông Thọ quay lại nhìn hắn ngay trên ghe, giữa sông đêm, và phản đối rõ ràng, không hạ giọng.
- Anh hứa với tôi ngoài vực. - Ông Thọ nói, giọng ông cứng lại. - Giao kèo ở bến sáng ngày hai mươi hai là ngoài vực, không cào sát miệng vực, không săn cá lớn ở vực. Anh giữ lời đêm qua, sao đêm nay anh đổi lời ngay trên ghe. Tôi là hoa tiêu chỉ đường ngoài vực, tôi không chỉ đường vào sát miệng vực cho ghe cào trộm. Anh ra lệnh cho thằng Tân quay ghe ra đường nước cũ ngay bây giờ.
Hùng không nổi giận. Hắn cười nhẹ, nói bác đừng làm lớn chuyện giữa sông, ghe đã đi tới đoạn nước này rồi, đường nước phía trước đang thuận dòng, quay ghe ngược dòng lúc này hao máy và nguy hiểm hơn đi tiếp một vòng ngắn rồi mới rút theo đường nước xuôi. Hắn nói hắn là chủ ghe, hắn chịu trách nhiệm về ghe và về mẻ lưới, bác là hoa tiêu thì cứ làm phần hoa tiêu cho đúng. Chỉ cho Tân đường nước an toàn nhất ở sát miệng vực, để ghe đi trọn một vòng rồi rút, không ai phải chịu rủi ro vì một cái quay ghe giữa dòng trong đêm nước lớn.
Ông Thọ hiểu ngay tình thế mình đang ở trong đó. Ghe đã vào đường nước hướng về miệng vực, dòng chảy đang đẩy ghe đi theo hướng đó, Tân giữ tay lái chờ hiệu lệnh của hoa tiêu, Sơn giữ lưới ở đuôi ghe chờ lệnh thả. Nếu ông không chỉ đường, ghe vẫn đi, nhưng đi mù trong vùng nước nguy hiểm nhất vùng, và bất cứ chuyện gì xảy ra trên ghe đêm nay, ông, người hoa tiêu đã ký sổ ghe và đã nhận tiền ứng công, cũng không đứng ngoài được. Nếu ông chỉ đường, ông thành người dẫn ghe cào vào sát miệng vực trái với giao kèo và trái với lệ ông giữ suốt từ ngày giải nghệ. Hùng đã đặt ông vào thế đó một cách tính toán, không cần lớn tiếng, không cần ép buộc ồn ào. Hắn chỉ cần cho ghe đi tới đoạn nước này rồi mới nói ý định thật của mình.
Ông Thọ ra hiệu cho Tân. Ông chỉ đường nước sát miệng vực, từng hiệu lệnh ngắn và chính xác, mắt ông không rời mặt nước phía trước. Ông chỉ đường tránh miệng xoáy ngầm ở phía bờ Đồng Tháp, chỉ đường tránh vệt nước đục đậm nơi đàn cá nhỏ đang tụ, chỉ Tân giữ ga đều khi ghe bắt đầu cảm nhận sức kéo của dòng nước sâu ở miệng vực. Tân làm theo từng hiệu lệnh. Hùng đứng giữa ghe ra lệnh thả dàn lưới thép. Tiếng tời sắt kêu lên trong đêm, dây cáp căng ra, dàn lưới thép mắt dày chìm xuống nước đục ở sát miệng vực và bắt đầu cào một vòng trọn ở đó.
Đó là đêm cào trộm thứ 2. Ông Thọ ghi nhớ rõ ràng từng chi tiết trong đầu ngay khi nó đang diễn ra, như một thói quen của người thợ già ghi sổ nghề mấy chục năm: đêm ngày hai mươi bốn tháng mười. Ghe cào sắt hai mươi tấn của Hùng, hoa tiêu là chính ông, thợ máy Tân giữ tời, thợ phụ Sơn kéo lưới tay, vị trí cào sát miệng vực Vàm Nao, trái lời đã hứa ngoài vực. Đường lưới cào trọn một vòng ở sát miệng vực rồi mới rút theo lệnh của Hùng. Trong suốt vòng cào đó, mặt nước ở miệng vực vẫn yên một cách lạ lùng, không có dấu nước bất thường, không có vòng bọt trắng xoay tròn như đêm mười tám, không có đàn cá tản loạn. Chỉ có tiếng tời sắt, tiếng dây cáp căng, và tiếng nước bị dàn lưới thép cày qua trong bóng tối.
Khi vòng lưới được kéo lên, mẻ lưới đêm nay vẫn không có cá lớn. Trong lưới chỉ có cá nhỏ, cá tạp, vài con cá sông thường và bùn đáy vực bám đầy mắt lưới thép, nặng và tanh. Hùng đứng nhìn mẻ lưới, mặt hắn tối lại vì thất vọng, hắn nói cá lớn đêm nay không ở sát miệng vực, hoặc nó ở sâu hơn nữa giữa vực mà vòng cào này chưa chạm tới. Hắn ra lệnh thu lưới, quay ghe rút về đường nước ngoài vực, rồi về bến. Ông Thọ ngồi ở mũi ghe suốt đường rút, không nói thêm câu nào với Hùng. Ông biết ơn một điều nhỏ nhoi trong đêm nay là không có con cá lớn nào mắc vào dàn lưới. Nhưng ông cũng biết rõ sự thất vọng của Hùng đêm nay chỉ làm hắn muốn đi sâu hơn ở những đêm sau, chớ không làm hắn bỏ ý định với vực Vàm Nao.
Trên đường rút về, Sơn bước lên gần mũi ghe khi ghe đã ra khỏi vùng nước sát miệng vực và vào lại đường nước êm ngoài rìa. Cậu hỏi khẽ ông Thọ rằng hồi nãy ông phản đối mà ghe vẫn cào, vậy lần sau chủ ghe nói vào sâu hơn nữa thì sao. Ông Thọ nhìn cậu thợ trẻ một lúc lâu trong bóng tối, rồi nói cậu hỏi đúng câu mà chính ông đang tự hỏi mình từ lúc dàn lưới chạm nước ở miệng vực. Ông nói trên sông, một khi ghe đã vào đường nước nguy hiểm, người hoa tiêu không còn chọn được việc ghe có cào hay không, người hoa tiêu chỉ còn chọn được việc ghe đi có an toàn hay không trong vòng cào đó. Đó là cái thế kẹt của nghề hoa tiêu trên ghe của kẻ khác, và đêm nay ông đã nếm trọn cái thế kẹt đó lần đầu tiên sau mấy chục năm đi sông. Sơn nghe xong thì im lặng quay về đuôi ghe, tay cậu kéo dây neo phụ mà lòng nặng trĩu, vì cậu hiểu từ nay mỗi đêm lên ghe, cả cậu và ông Thọ đều không còn là người đứng ngoài nhìn ghe cào nữa.
Tân ở khoang máy cũng không nói gì suốt đường rút, nhưng anh làm một việc nhỏ mà ông Thọ để ý rất rõ: anh ghi vào cuốn sổ máy của ghe giờ bắt đầu vòng cào ở miệng vực và giờ kết thúc vòng cào. Ghi đúng như lệ ghi máy mỗi đêm, không giấu, không sửa. Ông Thọ thấy dòng ghi đó thì hiểu thêm một điều về chiếc ghe này: mọi việc trên ghe đều để lại dấu vết ở một cuốn sổ nào đó, sổ ghe, sổ máy, sổ tay nghề của ông, sổ bến của cán bộ. Đêm nay có thể chưa ai ngoài bốn người trên ghe biết chuyện vòng cào ở miệng vực, nhưng dấu vết của nó đã nằm trong ít nhất hai cuốn sổ. Và một ngày nào đó những dấu vết đó sẽ phải được đối chiếu với nhau trước mặt người có quyền hỏi tới.
Ghe về tới bến khi đêm đã khuya. Tân tắt máy, Sơn neo ghe, Hùng đi xuống bến trước, nói với ông Thọ một câu trước khi đi khuất vào bóng tối: bác thấy đó, đi sát miệng vực một vòng có sao đâu, sông vẫn yên, ghe vẫn nguyên, từ nay bác đừng lo quá. Ông Thọ không đáp. Ông bước xuống cầu bến, đi bộ về nhà, vào nhà nhẹ nhàng để không đánh thức bà Năm, rồi ngồi ở hiên nhà mở cuốn sổ tay nghề ra dưới ánh đèn dầu. Tay phải của ông run nhẹ khi cầm bút, nhưng ông vẫn ghi đầy đủ đêm cào trộm thứ 2 vào sổ, ghi rõ mình đã phản đối ngay trên ghe. Ghi rõ ghe đã vào đường nước nên đường lưới vẫn cào trọn một vòng rồi mới rút, ghi rõ đêm đó không bắt được cá lớn. Ghi xong, ông gấp sổ lại, cất vào chỗ cũ, và ngồi im rất lâu trong bóng tối hiên nhà.
Ông đã ở trên ghe trong một đêm cào trộm tại miệng vực. Đó là sự thật mới của đêm nay, khác hẳn đêm cào trộm thứ 1 ngày mười sáu tháng mười, khi ông chỉ là nhân chứng duy nhất đứng ngoài trên ghe nhỏ và chọn im lặng. Đêm nay ông không còn đứng ngoài nữa. Ông là hoa tiêu trên chính chiếc ghe cào đó, ông đã chỉ đường cho nó vào sát miệng vực, dù ông đã phản đối, dù giao kèo bị phá ngay trước mặt ông. Sự đồng lõa của ông với ghe cào đã bị đẩy sâu hơn một bậc trong đêm ngày hai mươi bốn tháng mười, và ông biết cuốn sổ tay nghề của mình từ nay ghi lại không chỉ tội của chủ ghe. Mà ghi lại cả phần của chính ông trong đó, dòng chữ run run dưới ánh đèn dầu trong đêm khuya ở xóm Bờ Sông.