THẦN NGƯ CÁ HÔ Ở VÀM NAO - Chương 25: Lụa Điều Đỏ Ở Chợ Vàm Nao

Sáng ngày hai mươi lăm tháng mười, bà Năm dậy sớm hơn thường lệ, nói bà đã khỏe hẳn sau mấy ngày uống thuốc theo đơn mới. Bà muốn ra chợ Vàm Nao một…

Nội dung chương

Sáng ngày hai mươi lăm tháng mười, bà Năm dậy sớm hơn thường lệ, nói bà đã khỏe hẳn sau mấy ngày uống thuốc theo đơn mới. Bà muốn ra chợ Vàm Nao một chuyến để mua ít đồ và chọn vải may lại chiếc áo lễ tổ nghề đã cũ sờn ở vai. Ông Thọ ban đầu nói để ông đi thay, bà mới xuất viện mấy ngày, đi chợ đông người không nên. Bà Năm lắc đầu, nói bà nằm ở nhà mấy ngày liền chân tay bứt rứt, ra chợ gặp người quen hỏi thăm một vòng bà mới thấy mình khỏe lại thiệt. Ông Thọ hiểu ý vợ, ông lấy chiếc khăn rằn đỏ quấn cổ, cùng bà ra chợ trong buổi sáng mát của mùa nước nổi.

Chợ Vàm Nao sáng nay đông như mọi ngày nước lớn. Sạp cá linh, sạp rau đồng, sạp khô cá, tiếng người mua bán rộn ràng từ đầu chợ tới cuối chợ. Bà Năm đi chậm qua từng sạp, hỏi thăm mấy bà bạn hàng quen, ai cũng hỏi bà khỏe chưa, nghe tin bà nằm viện một đêm ai cũng lo. Bà cười nói bà khỏe rồi, nhờ thuốc mới và nhờ ông nhà lo liệu kịp. Ông Thọ đi sau vợ nửa bước, nghe câu đó mà lòng ông chùng xuống, vì chỉ có ông biết tiền thuốc mới đó tới từ đâu, từ dòng ký trong sổ ghe ở bến sáng ngày hai mươi hai mà bà vẫn chưa hề hay biết.

Tới sạp vải ở giữa chợ, bà Năm dừng lại rất lâu. Bà chọn vải cho chiếc áo lễ tổ nghề, lật qua mấy xấp vải màu trầm, rồi mắt bà dừng ở một dải lụa điều đỏ được người bán treo riêng ở góc sạp, màu đỏ sẫm, mềm và óng dưới ánh sáng buổi sáng. Bà cầm dải lụa lên, vuốt nhẹ, nói màu này đúng màu lụa điều ngày xưa phường chài dùng trong lễ tổ nghề và trong những việc hệ trọng trên sông. Bà hỏi giá, người bán nói giá không rẻ vì lụa điều thiệt, nhuộm từ vỏ cây, giữ màu bền qua nhiều mùa nước. Bà Năm cân nhắc một lúc, nhìn sang ông Thọ, rồi quyết định mua dải lụa đó, nói bà sẽ dùng một phần may viền cho chiếc áo lễ tổ nghề. Phần còn lại cất vào tủ thờ, năm nào tới lễ tổ nghề lấy ra cũng thấy màu đỏ còn nguyên như mới.

Ông Thọ đứng bên cạnh vợ ở sạp vải, nhìn bà cầm dải lụa điều đỏ trên tay, và một ký ức cũ trong nghề bỗng trở về rõ ràng trong đầu ông. Rõ tới mức ông nghe lại được cả tiếng nước vỗ vào mạn ghe của mấy chục năm trước. Đó là nghi thức phóng sinh của phường chài sông Cửu Long mà ông đã đọc lại trọn vẹn trong bản văn tế Thủy Long ở tủ thờ nhà mình sáng ngày hai tháng mười. Người xưa dặn, lỡ kéo lưới dính cá hô khổng lồ trên một tạ thì thợ cả phải hô thả neo ngay, không kéo cá lên khoang khô nước, lấy dải lụa điều đỏ buộc nhẹ vào vây lưng cá. Rót bầu rượu gừng hòa nước sông tưới lên đầu cá, khấn trọn văn tế Thủy Long tạ lỗi, rồi mới cắt đứt hết lưới thả cá về đáy sông. Dải lụa đỏ trong nghi thức đó không phải vật trang trí. Nó là dấu hiệu cho thấy người thả cá tới với tay trống và lòng tạ tội, không tới với ý mua bán hay săn bắt.

Ông cầm thử dải lụa từ tay vợ, sợi lụa mềm và nhẹ, khác hẳn sợi dây cáp thép lạnh ngắt trên ghe cào mà ông vừa chạm vào hai đêm liên tiếp. Ông nói với bà Năm, giọng ông chậm rãi như đang giảng một lệ cũ cho người trong nhà nghe.

- Lụa điều đỏ này, ngày xưa phường chài mình dùng trong lễ thả cá lớn về sông đó bà. - Ông Thọ nói. - Cá hô lớn lỡ dính lưới thì người ta buộc nhẹ dải lụa này vào vây lưng nó, tưới rượu gừng hòa nước sông lên đầu nó, khấn văn tế Thủy Long, rồi cắt hết lưới cho nó đi. Người xưa thả cá thì tay phải trống, không cầm tiền của kẻ mua cá. Tay còn cầm tiền của người chờ mua cá ở trên bờ thì miệng khấn tạ tội sông cũng không nghe. Đó là lệ cứng nhất trong nghi thức thả cá của nghề mình, bà à.

Bà Năm nghe chồng nói, bà nhìn dải lụa trong tay mình, rồi nhìn ông một lúc lâu. Bà nói bà mua dải lụa này về may áo lễ tổ nghề, phần còn lại cất tủ thờ, đó là việc của nhà mình, việc thờ cúng đàng hoàng. Bà nói thêm một câu mà ông Thọ nghe xong thì im lặng rất lâu giữa chợ đông người: bà mong trong nhà này. Từ nay về sau, dải lụa đỏ chỉ dùng cho việc thờ cúng và lễ tổ nghề, không bao giờ phải dùng tới nó trong một đêm nào ngoài sông như chuyện ngày xưa ông kể nữa. Ông Thọ gật đầu, không nói thêm, vì ông biết vợ mình nói câu đó bằng linh cảm của một người giữ bàn thờ mấy chục năm, và linh cảm đó đang chạm đúng vào điều ông giấu bà từ sáng ngày hai mươi hai tới giờ.

Hai ông bà mua thêm ít đồ ở chợ rồi về nhà khi trời đã đứng bóng. Về tới nhà, bà Năm trải dải lụa điều đỏ lên bàn, đo phần cần dùng cho viền áo lễ, cắt cẩn thận bằng kéo may đồ. Phần còn lại bà gấp ngay ngắn, bọc trong một lớp giấy sạch, mở tủ thờ đặt vào ngăn bên cạnh túi vải điều đựng bản văn tế Thủy Long. Ông Thọ đứng sau lưng vợ nhìn phần lụa đỏ được cất vào tủ thờ, ngay bên cạnh bản văn tế mà ông đã đọc trọn sáng ngày hai tháng mười. Từ hôm nay, dải lụa điều đỏ được khóa là vật ở nhà ông Thọ, ở trong tủ thờ, cùng với bản văn tế. Nó không ở trên ghe cào. Trên ghe cào không có lụa điều đỏ. Điều đó ông Thọ ghi nhớ rất rõ trong đầu khi ông đóng cánh tủ thờ lại, vì ông là người hiểu lệ phóng sinh rõ hơn ai hết ở vùng này: nghi thức nền dùng lụa điều đỏ buộc vào vây cá. Nhưng nếu một ngày nào đó việc thả cá phải diễn ra ngay trên một con ghe không có lụa, thì người thợ già chỉ còn lại vật đỏ duy nhất trên người mình để thay cho dải lụa đó. Ông không nói ý nghĩ đó ra miệng với vợ. Ông chỉ đứng im trước tủ thờ đã đóng, nghe bà Năm ở phía sau xếp lại hộp thuốc và nhắc ông chiều nay nhớ ăn cơm sớm vì tối ông còn phải nghỉ cho lại sức sau hai đêm đi bến về khuya.

Trước khi về, hai ông bà còn ghé qua sạp cá ở đầu chợ một vòng. Ở đó, người ta đang bàn tán chuyện cá nhỏ chết nổi ở bãi bồi mấy ngày trước đã thưa dần, chuyện ghe cào hai đêm nay về bến với mẻ cá nhỏ không đáng kể. Và chuyện thương lái Minh vẫn giữ giá tiền tỷ cho cá hô lớn ở vực mà chưa ai giao được con nào. Ông Thọ nghe hết mà không xen vào câu nào. Bà Năm thì chỉ mua một mớ cá linh nhỏ về kho tiêu, trả tiền, rồi kéo tay chồng đi ra khỏi đám đông đang bàn tán. Bà nói khẽ với ông rằng chợ là nơi người ta nói chuyện tiền bạc lớn nhất vùng này, nghe nhiều chỉ mệt lòng, nhà mình chỉ cần đủ thuốc, đủ gạo, bàn thờ đủ nhang đèn là yên. Ông Thọ gật đầu đi theo vợ, nhưng trong đầu ông, con số tiền tỷ ở sạp cá và dải lụa đỏ trong giỏ đi chợ của vợ ông nằm cạnh nhau một cách khó chịu suốt đường về. Một bên là giá của một con cá thần được rao bán giữa chợ. Một bên là vật dùng để thả con cá đó về sông với tay trống. Ông đang đứng giữa hai bên đó, một tay đã cầm tiền ứng công, một tay vừa cầm thử dải lụa của lễ thả cá, và ông biết rõ hơn ai hết rằng đứng giữa như vậy không giữ được lâu trong một mùa nước nổi.

Ở nhà, Đạt từ xưởng ghe về vào lúc trưa, thấy dải lụa đỏ mẹ vừa cất vào tủ thờ thì hỏi mẹ mua lụa làm gì. Bà Năm nói may áo lễ tổ nghề. Đạt gật đầu, không hỏi thêm về tiền, nhưng anh liếc nhìn cha một cái rất nhanh khi đi ngang hiên nhà. Từ sáng ngày hai mươi hai tới nay, hai cha con vẫn chưa nói lại với nhau một câu trọn vẹn ngoài những câu việc nhà ngắn ngủi. Ông Thọ biết con trai vẫn còn giận chuyện ký sổ ghe, và anh có lý do để giận. Ông cũng biết nếu sáng nay ở chợ, vợ ông biết nguồn tiền thuốc của bà tới từ ghe cào, bà sẽ giận theo một cách khác, lặng hơn mà đau hơn cách giận của Đạt. Ông chọn im lặng với cả hai người, và sự im lặng đó, cộng với dải lụa đỏ vừa vào tủ thờ. Làm căn nhà của ông trong ngày hai mươi lăm tháng mười yên tĩnh một cách nặng nề, dù ngoài sông nước vẫn lên đều và chợ Vàm Nao vẫn đông người như mọi ngày.

Buổi chiều hôm đó, ông Thọ ngồi ở hiên nhà nhìn ra sông, tay ông vô thức sờ lên chiếc khăn rằn đỏ đang quấn trên cổ mình. Khăn đã sờn mép, có một góc vá chỉ đen từ tay bà Năm giặt và vá ở tối ngày một tháng mười. Ông nghĩ về dải lụa đỏ trong tủ thờ, về câu nói tay phải trống khi thả cá, về xấp tiền ứng công ông đã cầm từ tay Hùng và đã chi gần hết cho viện phí và thuốc men. Tay ông lúc này không trống. Tay ông đã cầm tiền của kẻ chờ mua cá ở chợ, kẻ đã đặt cọc tiền tỷ và đang cho ghe cào sát miệng vực từng đêm. Ý nghĩ đó nằm lại trong lòng ông suốt buổi chiều, nặng hơn cả mỏi mệt của hai đêm hoa tiêu, và nó làm cho dải lụa điều đỏ trong tủ thờ. Dù chỉ là một vật thờ cúng bình thường của nhà ông từ sáng nay, trở thành một lời nhắc im lặng về lệ cũ mà ông đang đi ngược lại từng bước một trong mùa nước nổi năm nay.

Chương khác

Xem thêm