THẦN NGƯ CÁ HÔ Ở VÀM NAO - Chương 26: Tân Sửa Máy Tời Và Dây Cáp

Chiều ngày hai mươi sáu tháng mười, ghe cào sắt hai mươi tấn đậu ở bến Vàm Nao để sửa máy tời sau hai đêm đi sông liên tiếp. Ông Thọ ra bến vào lúc trời…

Nội dung chương

Chiều ngày hai mươi sáu tháng mười, ghe cào sắt hai mươi tấn đậu ở bến Vàm Nao để sửa máy tời sau hai đêm đi sông liên tiếp. Ông Thọ ra bến vào lúc trời đã mát, định bụng chỉ ghé qua coi Tân sửa máy có cần người phụ giữ dây hay không, vì đêm nay theo lời Hùng nói ở bến sáng nay thì ghe nghỉ một đêm cho thợ dưỡng sức, không ra sông. Nhưng khi ông tới cầu bến, ông thấy công việc trên ghe không phải là sửa chữa qua loa. Tân đang thay toàn bộ đoạn dây cáp tời chính cho dàn lưới cào, đoạn dây cũ đã sờn ở nhiều chỗ sau những vòng cào ở rìa vực và sát miệng vực, có chỗ sợi thép bung ra như gai sắt nhỏ.

Nguyễn Văn Tân làm việc ở khoang máy với sự thuần thục của một thợ máy trẻ đã quen với ghe sắt. Anh tháo đoạn cáp cũ ra khỏi trống tời từng vòng một, xếp gọn sang một bên sàn ghe, rồi đưa đoạn cáp mới lên, luồn qua ròng rọc ở cần cẩu. Nối đầu cáp vào khung dàn lưới thép ở đuôi ghe, siết chặt từng mối nối bằng dụng cụ chuyên dùng. Đoạn cáp mới sáng hơn, dày hơn, sợi thép xoắn chặt và đều, nhìn qua đã thấy sức chịu lực của nó lớn hơn hẳn đoạn cáp cũ. Hùng đứng giữa ghe quan sát Tân làm, thỉnh thoảng cúi xuống kiểm tra một mối nối, gật đầu hài lòng.

Khi mối nối cuối cùng được siết chặt, Tân đứng dậy phủi tay, kéo thử đoạn cáp mới bằng cả sức người, rồi cười nói lớn để cả ông Thọ đứng ở mũi ghe cũng nghe rõ.

- Dây này là dây mới cứng, chịu được sức kéo của cả con trâu nước đó bác Thọ. - Tân nói, giọng anh đầy tự hào về công việc của mình. - Dây cũ sờn quá rồi, đi thêm mấy đêm nước lớn nữa là nguy hiểm. Dây mới này kéo lưới ở miệng vực có gặp cá lớn níu lại thì nó cũng giữ được, không đứt giữa chừng làm mất lưới, mất cá. Anh Hùng dặn thay dây tốt nhất ở chợ máy Châu Đốc, tiền nào của đó, đi sông lớn phải dùng dây cho đáng.

Ông Thọ bước từ mũi ghe tới gần khoang máy, cúi xuống sờ vào đoạn dây cáp mới. Sợi cáp lạnh ngắt dưới tay ông, cứng và nặng, mùi dầu máy và mùi sắt mới quyện vào nhau. Tay phải của ông run nhẹ một nhịp khi ông nắm thử đoạn cáp và kéo nhẹ, ông vội đổi sang tay trái nắm tiếp để Tân không để ý. Ông đứng thẳng dậy, nhìn từ đoạn cáp mới trên trống tời, qua ròng rọc ở cần cẩu sắt, tới khung dàn lưới thép ở đuôi ghe, một hệ thống sắt thép liền lạc từ máy tời ở khoang máy tới tận miệng lưới sẽ chìm xuống đáy vực. Ông nói chậm rãi, không lớn tiếng, nhưng đủ để cả Tân và Hùng đều nghe rõ từng chữ.

- Dây sắt đo được sức kéo của trâu, của máy, của lưới. - Ông Thọ nói. - Nhưng sức sông thì không đo bằng dây sắt được, Tân à. Sông Vàm Nao mùa nước nổi, dòng chảy dưới đáy vực mạnh hơn mọi con số người ta ghi trên cuộn cáp ở chợ máy. Một con cá nhỏ níu lưới thì dây này giữ được. Một dòng nước sâu đổi hướng giữa đêm thì không phải chuyện dây đứt hay không đứt, mà là chuyện cả chiếc ghe này bị kéo đi theo hướng nào. Cậu thay dây tốt là việc của thợ máy, cậu làm đúng phần của cậu. Nhưng đừng tin vào sợi dây này tới mức nghĩ rằng nó giữ được ghe trước sức sông ở miệng vực. Người đi sông lâu năm giữ ghe bằng mắt đọc nước và bằng tai nghe nước, chớ không giữ ghe bằng một sợi cáp, dù sợi cáp đó mới tới đâu.

Tân nghe ông nói thì nụ cười tự hào trên mặt anh dịu xuống. Anh gật đầu, nói dạ con hiểu, con khoe dây mới cho vui miệng chớ đi sông con vẫn nghe hiệu lệnh của bác là chính. Hùng đứng gần đó thì cười xòa, nói bác Thọ lúc nào cũng dặn dò kỹ như dặn con cháu trong nhà, ghe có người già như bác ở mũi ghe. Có thằng Tân giữ máy tời và dây cáp mới ở khoang máy, thì còn lo gì nữa, cứ thế mà làm ăn cho tới hết mùa nước. Ông Thọ nghe câu đó mà không đáp lại sự lạc quan của hắn. Ông nhìn đoạn cáp mới một lần cuối, ghi nhớ rõ ràng vị trí của nó trong đầu: cáp mới thay chiều ngày hai mươi sáu tháng mười. Trên trống tời của ghe cào, nối thẳng tới dàn lưới thép ở đuôi ghe, sức kéo được thợ máy khoe là chịu được cả con trâu nước.

Việc thay dây cáp chiều nay không phải là chuyện sửa chữa bình thường trong mắt ông Thọ. Nó là một bước chuẩn bị. Hùng không bỏ tiền mua dây cáp tốt nhất ở chợ máy Châu Đốc chỉ để cào cá nhỏ ngoài vực. Tân không tháo cả đoạn cáp cũ ra thay mới giữa mùa nước chỉ để kéo những mẻ lưới cá tạp không đáng tiền. Dây cáp mới này được thay để chuẩn bị cho một sức kéo lớn hơn mọi vòng cào đã qua. Một sức kéo mà chủ ghe đang tính tới khi hắn nhìn về phía miệng vực sâu và nghĩ về con cá gần ba trăm ký với giá tiền tỷ đang chờ được giao trước khi nước rút. Ông Thọ hiểu điều đó rõ ràng khi ông đứng trên ghe chiều nay, nhưng ông không nói ra miệng với Hùng, vì ông biết nói ra lúc này cũng không đổi được gì. Hùng đã có giấy cọc, đã phá giao kèo ngoài vực ở đêm hai mươi bốn, đã thay cáp mới ở chiều hai mươi sáu. Mỗi ngày một bước, ghe cào đang chuẩn bị kỹ hơn cho vực sâu.

Tân, sau khi nghe ông Thọ dặn, ngồi xuống bên trống tời và kể cho ông nghe cách anh chọn đoạn cáp mới này ở chợ máy. Anh nói anh đã đi coi ba tiệm, sờ từng cuộn cáp, hỏi rõ sức kéo ghi trên nhãn, hỏi cả chuyện cáp có chịu được nước mặn lợ và bùn đáy sông lâu ngày hay không. Anh chọn cuộn cáp mắc nhất trong khả năng tiền Hùng đưa, không phải để khoe, mà vì anh là thợ máy giữ tời trong đêm. Nếu dây đứt giữa vòng cào ở miệng vực thì người đầu tiên phải chịu trách nhiệm trước mặt chủ ghe là anh. Và người gặp nguy hiểm đầu tiên khi dây thép đứt văng ngược lại cũng là người đứng gần trống tời nhất, tức là chính anh. Ông Thọ nghe Tân nói vậy thì gật đầu, ông hiểu thêm về người thợ máy trẻ này: Tân không phải người ác. Anh chỉ là người làm thợ máy cho giỏi trong phần việc của mình, tin vào máy móc và dây sắt như mọi thợ máy trẻ tin vào đồ nghề của họ. Cái nguy của ghe cào không nằm ở chỗ Tân làm sai việc của mình. Nó nằm ở chỗ mỗi người trên ghe đều làm đúng phần việc của mình, hoa tiêu chỉ đường giỏi, thợ máy giữ tời giỏi. Thợ phụ kéo lưới giỏi, chủ ghe tính tiền giỏi, và tất cả những cái giỏi đó cộng lại đang đưa chiếc ghe đi sâu dần về phía miệng vực.

Ông Thọ nói thêm với Tân một điều mà ông dặn riêng, không cho Hùng nghe rõ. Ông nói khi ghe ở ngoài vực, dây cáp căng đều là chuyện thường. Khi ghe ở sát miệng vực, nếu dây cáp bỗng căng lên một cách bất thường, căng nhanh và căng kèm theo tiếng kêu khác lạ trong trống tời. Thì việc đầu tiên của thợ máy không phải là cố giữ tời cho bằng được, mà là báo ngay cho hoa tiêu và chủ ghe biết dây đang chịu một sức kéo không phải sức kéo của lưới chạm đáy. Tân nghe, hỏi lại sức kéo gì khác nữa ở đáy vực ngoài bùn và cá nhỏ. Ông Thọ chỉ nói ngắn gọn là sức sông, rồi ông đứng dậy, không giải thích thêm. Tân nhìn theo ông, nửa hiểu nửa chưa, nhưng anh ghi nhớ câu dặn đó vào đầu như anh ghi nhớ mọi hiệu lệnh đường nước của ông trong hai đêm hoa tiêu vừa qua.

Trước khi rời ghe về nhà, ông Thọ đi một vòng chậm qua các vị trí trên ghe như một thói quen của hoa tiêu kiểm tra ghe trước những đêm đi sông lớn. Ông nhìn hộc mũi ghe ở vị trí của mình, nhìn trống tời và đoạn cáp mới ở khoang máy, nhìn khung lưới thép ở đuôi ghe. Nhìn chiếc móc sắt to cong vẫn treo ở cuối cáp phụ gần cần cẩu, vật mà ông đã nhìn thấy từ ngày ghe mới về bến mùng ba tháng mười và vẫn thấy lạnh người mỗi lần nhìn lại. Ông ghi hết vào đầu, rồi ghi thêm một dòng vào cuốn sổ tay nghề khi về tới nhà: chiều hai mươi sáu tháng mười, Tân thay dây cáp tời mới cho dàn lưới cào trên ghe của Hùng. Khoe dây chịu được sức kéo của cả con trâu nước, ông đã sờ dây cáp lạnh và dặn sức sông không đo bằng dây sắt được. Ông đi bộ về nhà trong ánh chiều đã tắt, ngang qua xưởng ghe của Đạt còn sáng đèn, nghe tiếng cưa gỗ vọng ra đều đều. Ông dừng lại một nhịp ngoài cửa xưởng, muốn vào nói với con trai một câu cho hai cha con bớt xa nhau từ hôm cãi ở bến, nhưng rồi ông lại đi tiếp về nhà. Vì ông chưa biết nói câu gì cho đúng khi chính ông vẫn đang ở trên ghe cào mỗi đêm và vẫn giấu vợ nguồn tiền thuốc trong nhà. Dòng ghi đó ngắn, nhưng nó khóa lại một sự thật quan trọng của mùa nước này: từ chiều nay, dây cáp tời mới và sức kéo của dàn lưới thép trên ghe cào đã sẵn sàng ở mức cao nhất từ đầu mùa tới giờ. Và thứ dây cáp đó, dù thợ máy có tự hào tới đâu, vẫn chỉ là dây sắt trước một dòng sông sâu không ai đo hết được bằng sắt thép.

Chương khác

Xem thêm