THẦN NGƯ CÁ HÔ Ở VÀM NAO - Chương 28: Rượu Gừng Cho Chuyến Đêm Dài
Đêm ngày hai mươi bảy tháng mười, ghe cào lại ra sông cho một chuyến đêm dài ngoài vực. Trước giờ ghe rời bến, bà chủ quán ở đầu bến cá mang xuống cầu…
Nội dung chương
Đêm ngày hai mươi bảy tháng mười, ghe cào lại ra sông cho một chuyến đêm dài ngoài vực. Trước giờ ghe rời bến, bà chủ quán ở đầu bến cá mang xuống cầu bến một bầu rượu gừng còn ấm, nói là gửi lên ghe cho thợ ghe uống giữ ấm người trong những đêm nước lớn gió lạnh. Bầu rượu bằng sành, miệng bầu buộc vải sạch, mùi gừng cay nồng tỏa ra ngay khi bà chủ quán đặt bầu rượu xuống sàn cầu bến. Bà nói rượu này bà nấu theo cách nhà bà nấu mấy chục năm nay, gừng già giã dập ngâm rượu trắng, uống một ngụm nhỏ là ấm từ bụng lên tới cổ, thợ ghe đi đêm lạnh tới đâu cũng đỡ run tay, đỡ cảm lạnh giữa sông.
Sơn là người nhận bầu rượu từ tay bà chủ quán và mang lên ghe. Cậu đặt bầu rượu ở giữa ghe, gần khoang máy, rồi nhìn ông Thọ như chờ ông chỉ chỗ cất cho đúng lệ trên ghe. Tân đang kiểm tra máy tời và đoạn cáp mới thay hôm qua, nghe mùi rượu gừng thì cười nói đêm nay có rượu ấm thì chuyến đêm dài ngoài vực đỡ cực hơn nhiều. Lát nữa ghe ra tới vùng nước êm anh sẽ uống một ngụm cho ấm người rồi mới thả lưới. Hùng chưa lên ghe, hắn còn ở trên bến nói chuyện với người cân cá về mẻ cá nhỏ của mấy đêm trước.
Ông Thọ bước lên ghe, nhìn bầu rượu gừng đặt ở giữa sàn ghe, ông cầm bầu rượu lên bằng cả hai tay. Bầu rượu còn ấm qua lớp sành, nặng vừa tay một người già, mùi gừng cay làm ông nhớ tới nhiều đêm sông cũ trong đời mình. Những đêm thợ chài uống rượu gừng trước khi xuống nước lạnh, những đêm lễ thả cá lớn mà ông đã kể cho bà Năm nghe ở chợ sáng ngày hai mươi lăm. Ông không đặt bầu rượu lại ở giữa ghe. Ông mang bầu rượu lên phía mũi ghe, mở chiếc hộc nhỏ ở ngay dưới chỗ ngồi hoa tiêu của mình, chiếc hộc mà từ chuyến hoa tiêu đầu tiên ông đã để ý thấy còn trống, chỉ có một cuộn dây thừng nhỏ và một chiếc khăn lau máy. Ông đặt bầu rượu gừng vào trong hộc mũi ghe, lót thêm chiếc khăn lau máy ở dưới đáy hộc cho bầu rượu đứng vững khi ghe lắc trên sóng, rồi đóng nắp hộc lại cẩn thận.
Tân nhìn ông cất rượu thì ngạc nhiên, hỏi sao bác không để ở giữa ghe cho mọi người cùng uống, cất lên mũi ghe xa vậy lát nữa muốn uống phải đi lên đó lấy. Ông Thọ ngồi xuống vị trí hoa tiêu của mình, tay đặt lên nắp hộc vừa đóng, và nói chậm rãi cho cả Tân và Sơn cùng nghe.
- Rượu gừng trên sông không chỉ để uống, hai cậu à. - Ông Thọ nói. - Người xưa trên sông Cửu Long này, khi thả cá lớn về sông, họ dùng rượu gừng hòa với nước sông tưới lên đầu cá, khấn tạ tội rồi mới cắt lưới cho cá đi. Rượu gừng trong lễ thả cá không phải rượu nhậu, không phải rượu uống cho say. Nó là rượu lễ, phải cất ở chỗ sạch, ở gần người thợ cả giữ lệ trên ghe, để khi cần dùng tới việc lễ thì lấy ra ngay được, không lẫn với đồ ăn uống thường ngày trên ghe. Tôi cất bầu rượu này vào hộc mũi ghe, chỗ ngồi của tôi, từ nay nó ở đó. Ai lạnh thì có trà nóng ở khoang máy, có áo ấm ở đuôi ghe. Bầu rượu gừng này để yên trong hộc, không ai mở ra uống chơi trên ghe này khi tôi còn ngồi ở mũi ghe.
Sơn nghe ông nói thì gật đầu ngay, cậu nhớ lại những chuyện ông đã kể cho cậu nghe về lệ thả cá, về lụa điều đỏ, về tay trống khi thả cá. Cậu nói vậy con hiểu rồi, bầu rượu này là để dành cho việc lễ trên sông, con sẽ không đụng vào, con cũng sẽ nhắc anh Tân. Tân thì nửa tin nửa chưa, anh cười nói bác Thọ giữ lệ kỹ thiệt, một bầu rượu gừng cũng cất như cất đồ thờ. Nhưng anh cũng không cãi, vì trên ghe này, ở mũi ghe là chỗ của hoa tiêu già, và lời của hoa tiêu về lệ sông thì thợ máy trẻ như anh từ hai đêm qua đã học được là nên nghe theo. Anh quay lại kiểm tra máy tời, để yên bầu rượu trong hộc mũi ghe theo lời ông Thọ.
Trước khi ghe rời bến, Hùng lên ghe muộn hơn mọi người, hắn đi một vòng kiểm tra lưới và cáp, gật đầu hài lòng với đoạn cáp mới, rồi hắn ngửi thấy mùi gừng cay thoang thoảng ở mũi ghe thì hỏi rượu ở đâu thơm vậy. Sơn trả lời bà chủ quán gửi bầu rượu gừng lên ghe cho thợ uống giữ ấm, bác Thọ đã cất vào hộc mũi ghe rồi. Hùng cười nói cất đâu cũng được, miễn đêm dài có chút rượu ấm cho anh em là tốt, hắn không hỏi thêm, không mở hộc ra coi, rồi hắn ra lệnh cho Tân nổ máy. Chính sự không hỏi thêm đó làm ông Thọ nhớ kỹ: chủ ghe không quan tâm tới lệ cũ trên ghe của mình, hắn chỉ quan tâm ghe đi được, lưới kéo được, cá cân được. Bầu rượu lễ ở mũi ghe, đối với hắn, chỉ là một bầu rượu thường bị cất đi một cách khó hiểu bởi một ông già giữ lệ. Đối với ông Thọ, nó là một phần của nghi thức mà ông đã đọc trong bản văn tế, đã kể ở chợ, và đã giữ trong đầu suốt mấy chục năm từ ngày ông chứng kiến lễ thả cá trên ghe ông Sáu Lành thời trẻ. Khoảng cách giữa hai cách nhìn một bầu rượu nhỏ đó cũng chính là khoảng cách giữa hai người đàn ông trên cùng một con ghe trong mùa nước này.
Cũng trong lúc chờ ghe rời bến, bà chủ quán còn dặn thêm Sơn một câu mà cậu kể lại cho ông Thọ nghe khi ghe vừa ra khỏi rạch: bà nói rượu gừng nhà bà nấu mạnh. Uống ít thì ấm người, uống nhiều giữa sông đêm thì say lúc nào không hay, thợ ghe đừng ham uống. Ông Thọ nghe xong thì càng yên tâm về quyết định cất bầu rượu vào hộc mũi ghe của mình. Ở đó, nó xa tầm tay uống chơi trong đêm, gần tầm tay người giữ lệ khi cần dùng vào việc lễ. Và nó sẽ còn nguyên vẹn qua nhiều đêm đi sông, không vơi đi ngụm nào, cho tới khi nào việc lễ trên sông thật sự cần tới nó. Ông dặn Sơn thêm một lần nữa, nếu có đêm nào ông không có mặt ở mũi ghe mà ai đòi mở bầu rượu này ra uống, cậu phải cản và nói rõ đây là rượu bác Thọ cất cho việc lễ, không phải rượu nhậu trên ghe. Sơn hứa chắc chắn, giọng cậu nghiêm túc như mọi lần cậu hứa với ông về chuyện sông nước.
Đêm đó ghe đi đường nước ngoài vực theo như Hùng đã nói trước ở bến, không vào sát miệng vực như đêm hai mươi bốn. Ông Thọ chỉ đường từ mũi ghe, thỉnh thoảng tay ông đặt nhẹ lên nắp hộc nơi bầu rượu gừng đang nằm yên bên dưới, như một thói quen mới hình thành ngay trong đêm đầu tiên bầu rượu lên ghe. Gió đêm trên sông lạnh hơn những đêm trước, nước lớn vẫn đổ về đều, ghe cào thả một vòng lưới ngoài rìa vực mang lên cá nhỏ thường ngày, rồi quay về bến khi đêm đã khuya. Suốt chuyến đi, không ai mở bầu rượu gừng ra uống. Tân có lúc lạnh, anh uống trà nóng ở khoang máy như lời ông Thọ nói. Sơn kéo lưới tay xong thì khoác thêm áo mưa giữ ấm. Bầu rượu ở hộc mũi ghe vẫn nguyên vẹn, nút vải buộc miệng bầu vẫn chặt như lúc bà chủ quán mang xuống bến.
Khi ghe về tới bến và mọi người xuống ghe, ông Thọ là người ở lại sau cùng trên ghe một lúc. Ông mở hộc mũi ghe kiểm tra lại bầu rượu, thấy bầu rượu vẫn đứng vững, không đổ, không rò, nút vải vẫn nguyên. Ông đóng hộc lại, ghi nhớ rõ ràng vị trí của nó trong đầu như ông ghi nhớ vị trí của mọi vật quan trọng trên chiếc ghe này: bầu rượu gừng ở hộc mũi ghe. Ngay dưới chỗ ngồi hoa tiêu của ông, từ đêm ngày hai mươi bảy tháng mười. Ông bước xuống bến về nhà, và trên đường về ông ghi thêm việc này vào cuốn sổ tay nghề khi tới nhà, một dòng ngắn gọn bên cạnh những dòng ghi về dây cáp mới và hai đêm cào trộm: đêm hai mươi bảy. Bà chủ quán bến gửi lên ghe một bầu rượu gừng, ông cất vào hộc mũi ghe và dặn thợ ghe rượu gừng trên sông không chỉ để uống, người xưa còn dùng nó khi thả cá lớn về sông.
Ông về tới nhà khi bà Năm đã ngủ, ông rửa tay chân ở lu nước sau hiên rồi mới vào nhà, không muốn mang mùi sông và mùi ghe sắt vào phòng ngủ của vợ đang dưỡng bệnh. Từ đêm nay, trên ghe cào sắt hai mươi tấn của Hùng, ngoài dàn lưới thép, dây cáp mới và chiếc móc sắt ở cần cẩu. Còn có một vật nhỏ thuộc về lệ cũ của sông nước nằm yên ở mũi ghe: một bầu rượu gừng chưa mở, cất trong hộc của người hoa tiêu già nhất vùng. Không ai trên ghe ngoài ông Thọ và hai người thợ trẻ vừa nghe ông dặn hiểu rõ vì sao bầu rượu đó phải ở đúng chỗ đó và phải giữ nguyên như vậy. Hùng, chủ ghe, thậm chí còn chưa biết bầu rượu đã được cất vào hộc mũi ghe thay vì được uống hết trong chuyến đêm dài như hắn tưởng khi thấy bà chủ quán mang rượu xuống bến. Bầu rượu cứ nằm yên ở đó, chờ những đêm tiếp theo của mùa nước nổi, trong chiếc hộc tối và sạch ở mũi ghe, ngay tầm tay của người thợ già duy nhất trên ghe biết trọn vẹn lệ thả cá lớn về sông sâu.