THẦN NGƯ CÁ HÔ Ở VÀM NAO - Chương 36: Lệ Giữ Sổ Giấy Tờ Ghe
Chiều ngày ba mươi mốt tháng mười, ông Thọ quay lại nhà chị Lệ ở bến trên một lần nữa, lần này không phải vì tiền ứng công. Sáng nay khi ông rời ghe cào…
Nội dung chương
Chiều ngày ba mươi mốt tháng mười, ông Thọ quay lại nhà chị Lệ ở bến trên một lần nữa, lần này không phải vì tiền ứng công. Sáng nay khi ông rời ghe cào sau buổi kiểm tra máy ngắn ở rạch, ông để quên chiếc áo mưa cũ của mình trong khoang nhỏ ở giữa ghe, nơi thợ ghe vẫn treo áo khi ra sông. Chiều nay trời đổ mưa rải rác vì nước lớn và gió chướng, Hùng gọi điện cho nhà nói áo mưa của bác Thọ còn ở ghe, bác qua nhà lấy luôn vì ghe đang đậu kín trong rạch, người ngoài vào rạch lúc này không tiện. Chị Lệ nghe vậy, chị nói ông cứ qua nhà chị, chị đã kêu Tân mang áo mưa từ ghe về để ở sân nhà chị từ đầu giờ chiều.
Ông Thọ tới nhà chị Lệ khi mưa vừa tạnh một đợt ngắn. Chị Lệ đang ngồi ở bàn trong nhà sắp xếp lại một chồng giấy tờ trên một tấm khăn khô. Thấy ông vào, chị không giấu chồng giấy tờ đó đi. Chị nói chiều nay chị kiểm tra lại toàn bộ giấy tờ ghe trước đêm lớn ngày mai, vì lệ nhà chị là trước chuyến đi quan trọng nào của ghe, giấy tờ phải được kiểm một lượt và cất vào chỗ khô ráo nhất trong nhà. Ông Thọ ngồi ở phía bên kia bàn, áo mưa của ông gấp gọn đặt trên ghế bên cạnh, và ông nhìn rõ từng món giấy tờ chị Lệ đang kiểm trước mặt mình.
Món thứ nhất là giấy đăng ký ghe, giấy tờ chính của chiếc ghe cào sắt hai mươi tấn, ghi rõ tên chủ ghe là Lê Văn Hùng và người đồng sở hữu là Lê Thị Lệ, tải trọng hai mươi tấn, số hiệu ghe và năm đóng ghe. Món thứ hai là một bản giấy đặt cọc của thương lái Trương Văn Minh, chính là một trong hai bản giấy tay đã ký hôm mười chín tháng mười ở quán cà phê chợ Vàm Nao. Ghi rõ giao cá hô lớn ở vực Vàm Nao trước khi nước rút, giá theo cân ký, con gần ba trăm ký là tiền tỷ, không giao được phải hoàn cọc gấp đôi. Chị Lệ nói bản của Minh giữ một bản, bản này chị giữ từ hôm đó tới nay, kẹp chung với giấy tờ ghe chớ không để riêng ở chỗ khác. Món thứ ba là cuốn sổ ghe mà sáng nay chị đã mở cho ông xem dòng ký hoa tiêu của ông, bìa sổ đã cũ, các trang ghi tên thợ, tiền ứng công, tiền công còn lại và lệ ghe của từng mùa nước.
Chị Lệ kiểm xong từng món, chị xếp giấy đăng ký ghe xuống dưới cùng, giấy cọc của Minh ở giữa, sổ ghe lên trên cùng. Rồi chị cho cả chồng giấy tờ vào một túi ni lông dày, miệng túi có khóa kéo chống nước, loại túi dân ghe vẫn dùng để giữ giấy tờ khô trong mùa nước nổi. Chị kéo khóa túi lại cẩn thận, thử lắc nhẹ cho chắc nước mưa không lọt vào được, rồi chị cất túi vào ngăn trên của tủ gỗ trong nhà, khóa tủ lại và cất chìa khóa vào túi áo của mình. Toàn bộ việc đó chị làm chậm rãi và rõ ràng trước mặt ông Thọ, không vội vàng, không che giấu, như một người giữ giấy tờ đã quen tay qua nhiều mùa nước của chiếc ghe này.
Trong lúc chị Lệ kiểm giấy tờ, bà giúp việc trong nhà mang lên một mâm cơm chiều sớm, vì nhà chủ ghe lệ thường ăn sớm trước những ngày ghe chuẩn bị ra sông lớn. Chị Lệ mời ông Thọ ở lại ăn một chén cơm cho ấm bụng trước khi về trong mưa, ông từ chối khéo, nói bà Năm ở nhà đang chờ cơm chiều. Chị không ép, chị chỉ gắp cho ông một miếng cá kho bỏ vào hộp nhỏ, nói ông mang về cho bà Năm ăn lấy thảo, nhà chị chiều nay kho nhiều. Ông Thọ nhận hộp cá, lòng ông hơi chùng xuống. Người phụ nữ giữ sổ giấy tờ ghe này, người sáng nay vừa đóng lối thoát của ông bằng một dòng ký, chiều nay lại ngồi kiểm giấy tờ ghe một cách ngay ngắn, mời ông ăn cơm, gửi cá kho cho vợ ông ở nhà. Không có ai trong nhà này là người ác theo kiểu lớn tiếng ngoài chợ. Họ giữ giấy tờ kỹ, giữ lệ ghe chặt, giữ tiền cọc rõ ràng, và chính sự ngay ngắn đó mới làm mọi sợi dây trên chiếc ghe này chặt tới mức một ông thợ già mang tiền tới trả cũng không tháo ra được.
Chị Lệ kể thêm, trong lúc xếp giấy tờ, rằng giấy đăng ký ghe này chị đã giữ từ ngày hai vợ chồng mua ghe, qua hai lần sửa lớn ở xưởng dưới Châu Đốc, chưa từng để thất lạc một lần nào. Giấy cọc của Minh thì mới vào túi giấy tờ từ hôm mười chín tháng mười, là món giấy mới nhất trong túi, và cũng là món giấy làm chị lo nhất, vì nó ghi rõ tiền cọc và điều kiện hoàn cọc gấp đôi nếu không giao được cá. Chị nói chị đã đọc kỹ giấy cọc đó nhiều lần, chị biết chồng chị đang bị món giấy đó thúc vào lưng mỗi ngày khi nước sắp rút, nhưng chị là người giữ giấy tờ, không phải người quyết chuyện ra sông. Thành ra chị chỉ làm đúng phần của mình là giữ túi giấy này cho khô, cho đủ, cho tới ngày nào cần mở ra để làm việc gì đó thì mọi món trong túi vẫn còn nguyên vẹn và rõ ràng.
Ông Thọ hỏi chị sao giấy tờ quan trọng như vậy không để trên ghe cho tiện khi cán bộ kiểm tra ở bến. Chị Lệ nói giấy tờ gốc không bao giờ để trên ghe trong mùa nước, ghe ra sông gặp nước lớn hay chuyện gì thì giấy tờ mất là mất cả chiếc ghe trên giấy. Thành ra lệ nhà chị là giấy tờ gốc giữ ở nhà trong túi chống nước, trên ghe chỉ mang bản sao khi cần trình ở bến. Chị nói thêm một điều mà ông Thọ nghe rất kỹ và ghi nhớ rõ ràng ngay lúc đó ở bàn nhà chị.
- Ghe này là tài sản chung của hai vợ chồng tôi, giấy đăng ký ghi rõ cả hai tên. - Chị Lệ nói. - Thành ra bán hay giữ ghe này đều phải có đủ hai chữ ký, chữ của chồng tôi và chữ của tôi, thiếu một chữ là giấy bán không có giá trị gì hết. Tôi giữ túi giấy tờ này là giữ phần chữ ký của tôi trong chuyện chiếc ghe. Chồng tôi có quyết chuyện ra sông thế nào là chuyện trên ghe, còn chuyện bán ghe là chuyện giấy tờ trong nhà này, phải qua tay tôi và phải đủ hai chữ ký mới xong.
Ông Thọ gật đầu, cầm áo mưa của mình lên, đứng dậy chuẩn bị ra về. Ông hiểu điều chị vừa nói không phải nói cho vui trong một buổi chiều kiểm giấy tờ. Nó là một quy tắc pháp lý rõ ràng của chiếc ghe này, được nói ra bởi chính người giữ túi giấy tờ ghe, trước mặt một người thợ trên ghe, vào chiều ngày trước đêm triều cường. Nếu sau này chiếc ghe này có được bán đi vì bất cứ lý do gì, việc bán đó phải đi qua túi giấy tờ này, qua ngăn tủ khóa này, và qua đủ hai chữ ký của hai vợ chồng đồng sở hữu. Ông Thọ ghi nhớ điều đó hệt như ông ghi nhớ đường nước ở miệng vực: rõ ràng, thứ tự, không thêm bớt.
Trước khi ra về, ông Thọ đứng ở cửa nhà chị Lệ nhìn lại ngăn tủ gỗ đã khóa. Ông nói một câu ngắn, rằng chị giữ giấy tờ kỹ như vậy là ghe này sau này làm việc gì trên giấy cũng rõ ràng, không tranh cãi được. Chị Lệ cười nhẹ, nói dân làm ghe lớn mà giấy tờ không rõ ràng thì tới lúc có chuyện, người thiệt đầu tiên là thợ trên ghe, vì thợ không có giấy tờ gì trong tay để nói lại. Ông Thọ nghe câu đó, ông nghĩ tới cuốn sổ tay nghề của chính mình, cuốn sổ duy nhất ông có trong tay để ghi lại những gì đã xảy ra trên sông trong mùa nước này. Và ông thấy hai người giữ sổ ở hai đầu của chiếc ghe này đang giữ hai thứ giấy khác nhau mà quan trọng như nhau: chị giữ sổ giấy tờ ghe ở nhà bến trên. Ông giữ sổ tay nghề ghi đường nước và các đêm cào trộm trong túi áo mình.
Trên đường về nhà trong mưa lâm râm chiều ba mươi mốt tháng mười, ông Thọ ghé qua bến một vòng. Nước sông vẫn dâng cao, tờ thông báo cấm cào vực đêm triều vẫn dán ở trụ bến, và ở cuối rạch nhỏ chiếc ghe cào nằm im dưới bạt trong bóng chiều tối dần. Ông nghĩ về ba món giấy tờ vừa thấy trong túi ni lông chống nước ở nhà chị Lệ: giấy đăng ký ghe ghi hai tên đồng sở hữu. Giấy cọc tiền tỷ của Minh kẹp ở giữa, và sổ ghe có dòng ký của chính ông ở trang hoa tiêu mùa nước. Ba món giấy đó, cộng với túi chống nước và ngăn tủ khóa ở nhà bến trên, là toàn bộ sợi dây giấy tờ đang buộc chiếc ghe này, chủ ghe này và cả ông vào đêm mai ở miệng vực. Ông về tới nhà, treo áo mưa lên móc ở hiên, kể lại cho bà Năm nghe việc ông đã lấy lại áo mưa. Không kể chuyện giấy tờ ghe, rồi ông mở sổ tay nghề ghi lại chiều nay: túi giấy tờ ghe gồm giấy đăng ký ghe. Giấy cọc của Minh và sổ ghe được cất vào túi ni lông chống nước ở nhà chị Lệ, và quy tắc bán ghe phải đủ hai chữ ký của Hùng và Lệ đã được chính chị Lệ nói rõ trước mặt ông. Túi giấy tờ ghe và quy tắc hai chữ ký khi bán ghe được khóa từ chiều nay, là điều kiện pháp lý của bất cứ việc bán ghe nào về sau của chiếc ghe cào sắt hai mươi tấn ở Vàm Nao.