THAO THIẾT TRÊN ĐỈNH ĐỒNG - Chương 31: Đất Đỏ Trong Hộp Niêm Phong
Sáng 12 tháng 5, Tôn Khắc Minh không quay lại biệt phủ họ Chu. Ông ngồi trong văn phòng khoa khảo cổ, trước mặt là một khay inox của phòng thí nghiệm.…
Nội dung chương
Sáng 12 tháng 5, Tôn Khắc Minh không quay lại biệt phủ họ Chu.
Ông ngồi trong văn phòng khoa khảo cổ, trước mặt là một khay inox của phòng thí nghiệm. Trên khay có hai mảnh đất khô, to bằng đầu ngón tay cái. Màu của chúng nâu sẫm, lẫn những hạt đỏ sậm như máu khô. Một mảnh còn in vết móng tay. Đó là vết tay của Chu Vĩnh Khang, để lại từ sáng 5 tháng 4.
Tiểu Đồng gửi chúng tới trường từ tối hôm trước. Cô viết trong tờ giấy kẹp kèm: quản gia Trần Phúc Toàn giữ hai mảnh này trong hộp đồ lưu niệm của buổi khánh thành phòng trưng bày. Hôm đó đất vỡ ra từ miệng chiếc đỉnh, rơi xuống khay hứng. Khang cười, bảo đất mộ bám theo đồ cổ là chuyện thường. Phúc Toàn nhặt lại, gói vào khăn giấy, cất vào hộp cùng thực đơn tiệc và tấm ảnh chụp chung.
Không ai trong nhà họ Chu nghĩ hai mảnh đất đó là vật chứng. Trừ cô con gái vừa về nước.
Trước khi gửi, Tiểu Đồng đã chụp ảnh chiếc hộp lưu niệm từ bốn phía. Trong ảnh, hộp nằm cạnh một khay bánh cưới cũ và mấy tấm thiệp mời in tên cha cô. Hai mảnh đất được bọc trong khăn giấy, ép dưới tấm ảnh chụp chung ngày khánh thành. Khắc Minh phóng to tấm ảnh trên máy tính. Ở góc ảnh, chiếc đỉnh đứng giữa phòng trưng bày, miệng thú còn nguyên lớp đất bịt kín. Chưa ai chạm vào nó. Ông lưu tấm ảnh vào thư mục hồ sơ, ghi chú ngày chụp và người giữ vật. Nghề của ông dạy ông một thói quen. Vật chứng không có nguồn gốc rõ ràng thì không còn là vật chứng.
Ông cũng gọi lại cho Phúc Toàn để xác nhận. Quản gia già nói chậm, nhớ rõ từng việc nhỏ trong buổi tiệc hôm đó.
- Đất rơi xuống khay, ông chủ bảo quét bỏ. Tôi thấy phí, vì nó bám trên đồ cổ ba nghìn năm. Tôi nhặt hai mảnh to nhất, gói lại, cất vào hộp. Tôi giữ đồ trong nhà này ba mươi năm, cái gì của buổi đầu tôi cũng giữ.
- Ông làm đúng lắm. Từ giờ, đừng đưa hộp đó cho ai khác. Kể cả người trong nhà.
- Vâng. Tôi hiểu rồi, thưa ông Tôn.
Cuộc gọi ngắn. Nhưng với Khắc Minh, nó khép lại mắt xích cuối của chuỗi giữ gìn. Đất rời miệng đỉnh ngày 5 tháng 4. Nó qua tay quản gia, vào hộp lưu niệm, rồi tới tay Tiểu Đồng, rồi tới phòng thí nghiệm. Không có khoảng trống nào không giải thích được.
Khắc Minh đeo găng, dùng nhíp gắp một mảnh lên ngang mắt. Lớp ngoài xốp, dễ bở. Lõi bên trong lại cứng như bị nung qua lửa. Ông lấy dao mổ cạo một ít bột ở mặt cắt, cho vào ống nghiệm, niêm phong, ghi mã số. Phần còn lại ông chụp ảnh ở ba khoảng cách, rồi mới gọi điện cho đồng nghiệp ở phòng thí nghiệm của bảo tàng tỉnh.
- Tôi cần phân tích thành phần một mẫu đất nung cổ. Không cần nhanh. Cần đúng.
- Đất ở đâu ra thế?
- Từ miệng một chiếc đỉnh đồng. Việc còn lại để tôi lo phần giấy tờ.
Ông nói ngắn gọn, như mọi lần. Nhưng khi đặt máy xuống, tay ông dừng trên ống nghiệm lâu hơn thường lệ. Ba hôm trước, ông bị con trai nhà họ Chu mời ra khỏi cổng biệt phủ, trước mặt bảo vệ. Chu Chí Viễn gọi phần trình bày của ông là màn kịch moi tiền. Ông không cãi. Người làm nghề khảo cổ ba mươi năm hiểu một điều đơn giản. Lời nói không thắng được định kiến. Giấy tờ thì có thể.
Buổi chiều, kết quả sơ bộ được gửi về qua máy của khoa. Khắc Minh đọc chậm, từng dòng một.
Đất sét nung ở nhiệt độ cao. Thành phần phụ gồm bột chu sa với tỉ lệ rõ, không phải lẫn tự nhiên. Còn có tro hữu cơ cháy dở, phân bố đều trong toàn bộ mẫu. Người viết kết luận ghi thêm một câu ở cuối phiếu. Mẫu này có dấu hiệu được trộn theo chủ ý, không phải đất mộ ngẫu nhiên bám vào hiện vật.
Khắc Minh đặt phiếu xuống bàn. Ông mở cuốn sổ tay chép Trấn Sát Lục, tìm tới trang ông chép đêm 10 tháng 5. Trang giấy ghi cách người xưa bịt miệng đồ đồng bị yểm. Đất sét trộn bột chu sa, pha thêm tro của vật tế cháy dở, nặn kín miệng hoa văn, rồi nung cho cứng lại. Lớp đất đó không để chống ẩm. Nó là một cái nút. Nút bằng đất, khóa bằng chu sa.
Công thức trong sách chép tay khớp với phiếu phân tích, gần như từng chữ.
Để chắc chắn, ông làm thêm một việc mà nghề khảo cổ đòi hỏi. Ông mở danh mục các mẫu đất trấn đã được công bố trong các báo cáo khai quật trước đây. Có ba trường hợp tương tự ở Hà Nam và Sơn Tây. Cả ba đều là đất bịt kín miệng hoặc bụng của đồ đồng tế lễ. Cả ba đều có thành phần chu sa và tro hữu cơ. Không có trường hợp nào là đất mộ tự nhiên. Ông ghi số hiệu của ba báo cáo vào lề phiếu phân tích. Nếu người con trai nhà họ Chu hỏi, ông sẽ đưa cả ba báo cáo đó ra. Một mẫu có thể là trùng hợp. Bốn mẫu cùng một công thức, qua ba nghìn năm, là một tập tục.
Ông cũng nhớ lại lời của Đỗ Thiết Trụ, qua lời kể vòng vo trong giới đồ cổ. Kẻ đào trộm đó đã nhận ra lớp đất đỏ ngay trong đêm đào. Hắn biết đó là dấu của đồ bị trấn. Hắn vẫn bán. Đầu mối Hồ Tam Quý cọ rửa thân đỉnh nhưng không dám bóc lớp đất ở miệng, vì sợ làm xước hoa văn mất giá. Cái sợ mất giá của một kẻ buôn lậu, tình cờ, đã giữ cái nút đó nguyên vẹn thêm gần một tháng. Chỉ tới tay Chu Vĩnh Khang, nó mới bị bóc ra, trong một buổi tiệc, trước ống kính và tiếng vỗ tay.
Ông ngồi yên một lúc. Ngoài hành lang, sinh viên tan lớp, tiếng chân và tiếng nói cười xa dần. Trong phòng chỉ còn tiếng quạt trần quay đều. Ông nghĩ tới buổi sáng 5 tháng 4 trong lời kể của Tiểu Đồng. Chu Vĩnh Khang đứng trước khách khứa, tự tay bóc lớp đất bịt miệng đỉnh. Lớp đất vỡ ra trong tay ông ta. Ông ta chạm tay trần vào viên ngọc đen trong miệng thú. Rồi ông ta tuyên bố chiếc đỉnh từ nay là của nhà họ Chu.
Cái nút giữ suốt hơn ba nghìn năm bị chính chủ nhân mới bóc ra. Bằng tay trần. Kèm một câu nhận chủ.
Khắc Minh lật hồ sơ thứ hai trên bàn. Đó là bộ hồ sơ khai quật Ân Khư mà ông xin sao chụp từ đầu tháng. Ông đối chiếu danh mục các khu mộ bị xâm phạm trong quý đầu năm. Tháng 3, một khu mộ quý tộc cuối triều Thương ở ngoại ô An Dương bị đào trộm trong đêm. Hiện trường còn dấu tời tay, dấu bánh xe tải nhỏ và một hố đất mới lấp vội. Trong biên bản, cán bộ hiện trường ghi một dòng mà trước đây ông đọc lướt qua. Gian mộ phụ phía đông bị khuân sạch, chỉ còn vết kéo lê của vật nặng trên nền đất.
Vật nặng. Kéo lê. Tời tay.
Ông lấy thước, đo lại kích thước ước tính ghi trong biên bản. Chiều dài hố đặt vật trong gian mộ phụ khớp với thân một chiếc đỉnh ba chân cao gần một mét. Khối lượng đất bị nén ở rãnh kéo cho thấy vật đó nặng trên hai trăm cân. Ông viết con số 218 kg ra lề giấy. Đó là trọng lượng chiếc đỉnh trong phòng trưng bày nhà họ Chu, theo lời Tiểu Đồng.
Mọi mảnh ghép bắt đầu khớp nhau, theo đúng cách của nghề ông. Một mình phiếu phân tích chưa nói lên điều gì. Một mình biên bản hiện trường cũng chưa nói lên điều gì. Nhưng đặt hai thứ cạnh nhau, thêm tấm ảnh hoa văn mà Tiểu Đồng chụp, thêm bản dập minh văn còn thiếu ba chữ, bức tranh hiện ra trọn vẹn.
Đây là một chiếc đỉnh trấn sát bị đào trộm khỏi mộ. Lớp phong ấn ở miệng đã bị bóc. Người bóc là chủ nhân hiện tại. Và người đó đang ăn cách ba mươi lăm phút một bữa, sụt mười lăm cân, bụng phình to, nửa đêm bụng gầm như thú.
Khắc Minh xếp hồ sơ thành một tập, theo thứ tự thời gian. Trang đầu là biên bản hiện trường ở Ân Khư. Tiếp theo là thông tin rao bán trong giới đồ cổ hồi tháng 3. Rồi bản sao hợp đồng mua bán ghi gian là đồ đồng phục chế thời Dân quốc, do Tiểu Đồng chụp từ két của cha cô. Rồi phiếu phân tích đất trấn. Cuối tập, ông đặt bản dập minh văn và tấm ảnh chụp lòng đỉnh.
Ông kẹp thêm một tờ giấy trắng lên trên cùng. Trên tờ giấy, ông viết bốn dòng ngắn. Nguồn gốc hiện vật: đào trộm. Tính chất: đồ trấn sát. Phong ấn miệng: đã bị phá bởi chủ sở hữu. Hệ quả: khớp toàn bộ bệnh án của chủ sở hữu.
Viết xong, ông đọc lại. Không một chữ nào trong bốn dòng đó cần tới hai chữ ma quỷ. Đó là điều ông cần. Nhà họ Chu, nhất là người con trai, chỉ chịu nghe thứ ngôn ngữ này. Ngôn ngữ của chứng cứ.
Trời tối dần. Khắc Minh thu dọn tập hồ sơ vào cặp, rồi liếc nhìn đồng hồ. Ở biệt phủ, giờ này Chu Vĩnh Khang chắc vừa dứt một bữa và đang chờ bữa tiếp theo. Theo sổ của Ngọc Phân, khoảng cách giờ chỉ còn ba mươi tới bốn mươi phút. Cái đồng hồ trong bụng người đàn ông đó vẫn chạy nhanh dần, không chờ ai.
Ông lấy điện thoại, gọi cho Tiểu Đồng.
Cô bắt máy ngay tiếng chuông đầu tiên. Bên kia có tiếng bát đũa, tiếng người làm đi lại. Giọng cô hạ rất thấp.
- Thầy ạ. Cha cháu vừa ăn xong. Mẹ cháu đang ở cạnh.
- Tôi nghe đây. Cô giữ máy một lát.
Khắc Minh mở lại phiếu phân tích, dù ông đã thuộc lòng nội dung.
- Hai mảnh đất nhà cô gửi tới, phòng thí nghiệm đã có kết quả. Đất nung trộn bột chu sa và tro hữu cơ. Đó là đất trấn yểm đồ đồng thời cổ, đúng công thức trong sách của họ tôi. Lớp đất bịt miệng đỉnh không phải đất mộ thường. Nó là phong ấn.
Đầu dây bên kia im lặng vài giây. Rồi Tiểu Đồng hỏi, giọng run lên:
- Vậy là thầy nói đúng từ đầu ạ?
- Tôi nói đúng hay sai, từ nay không quan trọng nữa. Quan trọng là tôi có giấy tờ.
Ông ngừng một nhịp, nhìn tập hồ sơ trong cặp.
- Tôi có đủ giấy tờ để quay lại nhà cô. Lần này anh trai cô sẽ phải nghe.