Vực Đáy Đập Thủy Điện - Chương 12: Xả Lũ Thứ Hai Đổ Về
Hệ thống loa phát thanh gắn dọc vách hầm áp lực rú lên từng hồi chói tai, đè bẹp tiếng ầm ì vốn có của khối máy phát tổ hợp số một. Đèn tín hiệu khẩn cấp…
Nội dung chương
Hệ thống loa phát thanh gắn dọc vách hầm áp lực rú lên từng hồi chói tai, đè bẹp tiếng ầm ì vốn có của khối máy phát tổ hợp số một. Đèn tín hiệu khẩn cấp chuyển hẳn sang màu đỏ rực, quét từng vệt máu qua những tấm pano kim loại và vách bê tông cốt thép dày bốn mét. Tiếng còi hú không còn ngắt quãng theo nhịp diễn tập định kỳ mà rít liên tục, kéo dài một âm vực khô khốc báo hiệu cấp độ rủi ro thảm họa công trình loại đặc biệt.
Tuấn giật mạnh chốt cửa thép phòng điều hành phụ, kéo tôi lao dọc theo hành lang kỹ thuật tầng âm ba. Sau lưng chúng tôi, cụ Bùi Văn Cương bước từng bước vững chãi dù manh áo chàm rách tả tơi vì vệt mực và thuốc ngải. Trên ngực và lưng tôi, những đường mực chàm pha chu sa vừa khô miệng vẫn tỏa ra hơi lạnh thấu xương, tương phản hoàn toàn với bầu không khí ngột ngạt nồng nặc mùi ozon và dầu thủy lực cháy khét trong lòng đập.
- Mực nước thượng lưu đã vượt ngưỡng đỉnh lũ lịch sử năm 1996! - Trưởng ca trực hét lớn qua tiếng ồn đinh tai nhức óc khi thấy chúng tôi xô cửa bước vào trung tâm chỉ huy số ba.
Toàn bộ các kỹ sư trong ca trực đều đứng bật dậy trước dãy bảng điều khiển SCADA. Màn hình giám sát trung tâm nhấp nháy liên hồi những ô cảnh báo màu cam và đỏ thẫm. Đồ thị thủy văn hiển thị một đường dốc đứng kinh hoàng. Lưu lượng nước đổ về hồ chứa từ lưu vực sông Đà phía Mường La và Nậm Mu đã cán mốc mười bốn nghìn mét khối một giây. Và theo số liệu vệ tinh khí tượng vừa truyền về, đợt xả lũ thứ hai từ các đập bậc thang phía trên đang tràn xuống, đe dọa đẩy lưu lượng lên tới mười sáu nghìn mét khối chỉ trong vòng chín mươi phút nữa.
- Mười sáu nghìn? - Tôi nhìn vào biểu đồ áp lực nước tác động lên mặt thượng lưu đập. Con số hiển thị đã áp sát giới hạn chịu tải an toàn thiết kế. - Nếu không mở được toàn bộ các cửa van đáy để chia sẻ bớt cột nước trước khi đỉnh lũ tràn về, áp lực thủy tĩnh cộng với rung chấn búa nước sẽ vượt quá sức chịu đựng của vòm cuốn bê tông.
- Chúng tôi đã thử kích hoạt van xả đáy số ba ba lần bằng hệ thống tự động từ máy chủ - Kỹ sư phụ trách thủy lực lau vệt dầu loang trên trán, giọng run lẩy bẩy. - Xilanh thủy lực lực đẩy tám trăm tấn hoàn toàn tê liệt. Đồng hồ báo áp suất nhớt vọt lên kịch kim ở mức bốn trăm hai mươi bar rồi rơ-le an toàn tự động ngắt mạch để chống nổ đường ống dẫn. Cánh cửa thép nặng sáu mươi tấn mắc kẹt ở vị trí mở được đúng mười lăm phần trăm.
- Có rác hay thân gỗ lớn trôi vào chèn khe van không? - Tôi tiến lại gần bảng đồng hồ kỹ thuật số, mắt rà soát từng thông số ứng suất tại gối tựa cánh van.
- Kỹ sư bên trạm quan trắc âm học báo về là không có mảnh vụn gỗ nào lớn đến mức chặn đứng nổi lực kích tám trăm tấn - Tuấn chỉ tay vào đồ thị tải trọng bốn góc của khung van. - Anh nhìn góc chịu lực phía bên phải đi. Biến dạng không đều. Lực ép không tác động cục bộ tại một điểm theo kiểu kẹt đá ngầm, mà phân ba xoắn vặn đều quanh bốn trụ trượt. Giống như có thứ gì đó đang dùng lực cơ học từ bên ngoài bóp nghẹt toàn bộ khung thép hộp lại.
Màn hình camera chuyên dụng gắn tại giếng bảo trì số ba - vị trí cách mặt nước sáu mươi mét bên trong khối bê tông ngầm - hiện lên mờ đục qua lớp nước cuộn xoáy. Ống kính hồng ngoại quét qua rãnh trượt của cánh cửa van đáy bằng hợp kim mangan.
Tôi nín thở, ghé sát mắt vào màn hình độ phân giải cao.
Những gì đang hiển thị trên kính quan sát không phải là sự cố cơ khí thông thường.
Một khúc thân khổng lồ to bằng cả toa xe lửa, bao phủ bởi những tầng vảy sừng xếp lớp màu đen bóng pha ánh kim loại, đang quấn chặt quanh khung dẫn hướng của cửa xả. Những chiếc vảy cọ xát vào lớp thép tôi cứng của rãnh trượt, tạo ra những chùm tia lửa ngầm xanh lè rồi tắt lịm trong nước đục. Khối sinh vật ấy không bị cuốn theo dòng chảy hung hãn, ngược lại, nó đang ghì chặt lấy khung kết cấu, dùng chính cơ bắp nghìn năm tuổi cuộn siết từng vòng quanh cánh cửa van số ba.
Càng có áp lực dòng chảy ép xuống, cơ thể con quái vật càng thắt chặt lại. Nó đang dùng chính trọng lượng và sức mạnh cơ học nguyên thủy để nghiền nát hệ thống trượt thủy lực của công trình hiện đại. Âm thanh kim loại oằn mình truyền qua cảm biến âm thanh rung bần bật trên loa: tiếng thép chịu lực rên rỉ, tiếng các mối hàn dày bốn mươi milimét bị giằng xé kêu răng rắc.
- Nó... nó không cho chúng ta xả lũ - Tuấn lùi lại nửa bước, mặt trắng bệch, chiếc bút đo điện trong tay anh rơi cạch xuống sàn bê tông. - Nó muốn nước hồ dâng cao để phá tung mặt đập...
- Nó không muốn phá đập vì thù ghét con người - Giọng cụ Cương cất lên đều đều, lạnh ngắt từ phía sau. Cụ đứng tựa vào khung cửa sắt, hai mắt găm chặt vào khối vảy đen bóng trên màn hình. - Con thú này ngủ dưới hang sâu ba mươi năm qua. Dòng nước chảy xiết qua khe hẹp cửa xả đáy chính là cửa hang cũ của nó. Khi nước rút hoặc chảy quá mạnh, dòng chảy xé rách hang ngầm nơi nó tích tụ long khí. Nó đang dùng thân mình bịt kín miệng vực để bảo vệ tổ. Chừng nào thân xác nó còn quấn quanh cánh thép, không một cỗ máy nào của các chú nhấc nổi cánh cửa ấy lên.
- Nếu dùng thuốc nổ định hình phá chốt khóa thì sao? - Kỹ sư trưởng ca hỏi gấp, trán đẫm mồ hôi. - Tôi cho đội thợ nổ mìn chuẩn bị khối nổ C4 thả dây cáp xuống...
- Tuyệt đối không được - Tôi cắt ngang dứt khoát. - Ở độ sâu sáu mươi mét, áp suất thủy tĩnh cộng với sóng xung kích từ vụ nổ sẽ biến buồng xả thành một ống pháo. Bê tông đúc xung quanh cửa van sẽ bị nứt toác theo hiệu ứng domino. Đập Sơn La sẽ vỡ ngay từ chân móng trước khi kịp cứu cánh van. Giải pháp khả thi duy nhất lúc này là xuống tận hốc van phụ, tiếp cận hệ thống van xả áp thủy lực khẩn cấp và kích hoạt chốt khóa dự phòng bằng tay.
- Nhưng vị trí đó nằm ở đáy giếng ngập, sâu đúng sáu mươi mét sát miệng vực! - Tuấn chụp lấy cánh tay tôi. - Dòng nước ngầm đang chảy xiết, cộng thêm con quái vật đang nằm ngay trên khung trượt. Thợ lặn của lữ đoàn hải quân còn chưa kịp tới chi viện, anh xuống đó một mình là đi vào chỗ chết!
- Tôi có chứng chỉ PADI Divemaster, từng xử lý sự cố kẹt van ở đập Hòa Bình và đập Yaly - Tôi nhìn thẳng vào mắt Tuấn, rồi nhìn sang bảng thông số thủy văn đang nhảy số đỏ lòm. - Mực nước chỉ còn cách ngưỡng tràn khẩn cấp chưa đầy hai mét. Chúng ta có chưa đầy sáu mươi phút trước khi lũ quét từ Mường La tràn tới. Không còn thời gian để chờ bất kỳ đội cứu hộ nào từ Hà Nội lên.
Tôi quay sang cụ Cương:
- Cụ chắc chắn lớp văn thân này có thể bảo vệ tôi trước dải sóng hạ âm của nó chứ?
Cụ Cương đưa tay chạm nhẹ vào hõm ức tôi, nơi vết mực chàm mang hình mắt rồng vẫn còn phập phồng theo nhịp tim:
- Vảy rồng đã ăn vào da thịt chú. Dưới nước sâu, máu chú chảy cùng một dòng với hơi thở của vực thẳm. Nhưng nhớ lấy, nó là chúa tể vùng nước này từ vạn năm trước. Thần tích chỉ giúp chú không bị vỡ mạch máu trước tiếng gầm của nó, chứ hàm răng và móng vuốt của nó vẫn xé nát được thịt xương phàm trần. Xuống đến nơi, phải giữ cho tâm không loạn. Một nhịp thở sợ hãi sẽ làm tan biến uy lực của bùa chàm.
Tôi gật đầu, không nói thêm một lời thừa thãi nào nữa.
Tôi bước nhanh vào khoang thay đồ kỹ thuật của trạm lặn sâu. Đã mười hai năm kể từ ngày tôi tham gia đợt lặn giám sát móng cọc ở độ sâu tám mươi mét ngoài khơi, nhưng cảm giác lạnh lẽo của bộ đồ lặn cao su lưu hóa vẫn quen thuộc đến từng thớ thịt. Tôi tròng bộ đồ lặn khô chuyên dụng ba lớp chống xé rách vào người. Lớp cao su tổng hợp ôm sát lấy thân thể, đè chặt lên những mảng da thịt vừa được cụ Cương châm kim buốt nhói. Kỳ lạ thay, khi lớp vải cao su trùm kín những hoa văn rồng nước, cảm giác đau rát hoàn toàn biến mất, thay vào đó là một luồng nhiệt năng âm ỉ chạy dọc sống lưng, làm các khớp xương của tôi dẻo dai lạ thường.
Tôi với lấy cụm bình đôi chứa hỗn hợp khí nitrox giàu oxy được chuẩn bị sẵn cho công tác bảo trì định kỳ. Tôi kiểm tra áp suất hiển thị trên đồng hồ áp kế: hai trăm bar, kim định vị đứng im vững chắc. Tôi cẩn thận gắn cụm van thở hai cấp Apeks vào cổng xả, hít thử hai hơi thật sâu. Khí thở mát lạnh, khô khốc tràn vào cuống họng, mang theo vị kim loại đặc trưng của khí nén kỹ thuật.
Trên cổ tay trái, tôi siết chặt dây đeo của chiếc đồng hồ lặn PADI Divemaster vỏ titan chuyên dụng. Màn hình kỹ thuật số hiển thị rõ ràng các thông số: độ sâu giới hạn, thời gian giảm áp dự kiến và la bàn từ tính tích hợp. Dưới độ sâu sáu mươi mét của lòng hồ thủy điện, bùn đất phù sa cuộn đặc sẽ cướp đi toàn bộ tầm nhìn quang học, biến chiếc đồng hồ này và cảm giác cơ học của đôi tay thành cứu cánh sinh tồn duy nhất.
Tôi giắt thanh xà beng bằng hợp kim titan dài tám mươi phân vào bao bên hông đùi, kiểm tra chiếc kích nêm thủy lực cầm tay và đèn chiếu chuyên dụng công suất mười nghìn lumen gắn trên mũ lặn composite.
- Anh Hải - Tuấn đứng bên cửa khoang giảm áp, hai tay giữ chặt dây cáp tín hiệu cứu hộ. - Tôi sẽ trực trên bàn điều khiển tời cáp và đường truyền liên lạc. Nếu dây tín hiệu giật ba lần liên tiếp, tôi sẽ kéo tời khẩn cấp bằng động cơ điện phụ, bất chấp anh có bị giảm áp hay không.
- Nhớ kỹ - Tôi nhìn Tuấn qua lớp kính phẳng của mặt nạ dưỡng khí. - Dù có bất kỳ chuyện gì xảy ra dưới đó, không được đóng cửa xả phụ. Phải duy trì áp lực đường ống để tôi có điểm tựa tiếp cận buồng máy. Chuẩn bị xả nước vào khoang đệm.
Tôi bước vào buồng trung chuyển áp lực nước nối thẳng xuống giếng đứng của van số ba.
Cánh cửa thép nặng nề đóng sập lại phía sau lưng tôi bằng một tiếng va đập khô khốc của ngàm khóa cơ khí. Bốn chốt ren tự động quay tròn, khóa chặt tôi trong không gian chật hẹp hình trụ tròn bằng kim loại dày năm mươi milimét. Ánh sáng duy nhất bên trong khoang lúc này là ngọn đèn màu đỏ ối gắn trên trần vòm và luồng sáng trắng lạnh lẽo từ chiếc đèn thợ lặn gắn trên trán tôi.
XÌ... XOẠT!
Tiếng van cân bằng áp suất mở tung. Nước sông Đà lạnh buốt và đục ngầu phù sa ùa vào khoang đệm với tốc độ khủng khiếp. Dòng nước ngập qua mắt cá chân, dâng lên đầu gối, rồi nhanh chóng nhấn chìm lồng ngực tôi. Cái lạnh buốt giá của dòng nước thượng nguồn vùng núi Tây Bắc vào tháng Chín xuyên qua lớp vải cách nhiệt của bộ đồ lặn khô, ép chặt vào từng lỗ chân lông.
Áp lực trong khoang tăng dần đều theo từng mét khối nước tràn vào. Đồng hồ lặn trên tay tôi bắt đầu nhảy số đo áp suất môi trường: một bar, hai bar, ba bar... Màng nhĩ tôi căng tức buốt nhói. Tôi thực hiện động tác cân bằng áp suất khoang tai qua van thở, tiếng thở ra kêu sùng sục thành từng chùm bong bóng lớn đập vào thành kính mặt nạ.
Khi nước ngập hoàn toàn đỉnh đầu, cánh cửa đáy của khoang đệm bắt đầu mở ra chầm chậm.
Bên dưới chân tôi không còn là sàn sắt hay bậc thang kỹ thuật. Đó là một khoảng không gian đen ngòm vô tận, sâu thẳm và cuồn cuộn nước xiết. Vực đáy sáu mươi mét của đập Sơn La đang há toang miệng đón nhận kẻ liều lĩnh xâm phạm lãnh địa ngầm.
Tiếng gầm rú của dòng nước lũ lọt qua khe cửa van bị kẹt dội ngược vào trong lòng giếng đứng. Khối bê tông khổng lồ xung quanh tôi rung lên bần bật theo từng nhịp đập của tự nhiên và cỗ máy. Giữa cái lạnh tê tái và bóng tối đặc quánh của phù sa, tôi cảm nhận rõ ràng những đường văn thân Giao Long trên cơ thể mình đang siết lại, phát ra một luồng xung điện kỳ lạ chạy dọc hệ thần kinh. Mắt tôi dường như xuyên thấu qua được lớp nước đục ngầu, nhìn thấy được hướng xoáy của những dòng hải lưu ngầm đang chực chờ nuốt chửng mọi sinh vật sống.
Tôi đưa tay bám vào sợi cáp thép dẫn hướng, gạt chốt khóa an toàn của móc treo cáp.
Không chần chừ, tôi buông tay, để toàn bộ sức nặng cơ thể và cụm thiết bị lặn kéo mình chìm sâu vào dòng nước lũ đen ngòm đầy tử khí của sông Đà.