Vực Đáy Đập Thủy Điện - Chương 10: Văn Thân Cổ Đại Và Kim Xăm Đồng
Tiếng còi hú khẩn cấp vang dội qua hệ thống loa phát thanh gắn dọc thân đập, xé toạc màn đêm đặc quánh phù sa của vùng lòng hồ Sơn La. Chúng tôi rút về…
Nội dung chương
Tiếng còi hú khẩn cấp vang dội qua hệ thống loa phát thanh gắn dọc thân đập, xé toạc màn đêm đặc quánh phù sa của vùng lòng hồ Sơn La.
Chúng tôi rút về phòng giao ban kỹ thuật nằm sâu ở cao trình 120, bên trong khối bê tông cốt thép dày hàng chục mét. Căn phòng ngập trong ánh đèn neon màu trắng lạnh, không khí tanh nồng mùi ozone từ các tủ điện biến áp và mùi dầu máy bốc lên từ các trục tuabin bên dưới. Trên vách tường, màn hình trung tâm liên tục nhấp nháy những vệt cảnh báo đỏ rực. Các chỉ số áp lực kẽ hở tại mố số ba đã nhảy vọt lên ngưỡng nguy hiểm, vượt xa mức chịu đựng thiết kế của lớp bê tông chèn cửa van xả đáy.
Trưởng ca Trịnh đập mạnh hai bàn tay ướt đẫm mồ hôi xuống mặt bàn kim loại, giọng khàn đặc:
- Lưu lượng nước rò rỉ qua hành lang kiểm tra đáy đã chạm mốc chín mươi lít mỗi giây. Các tấm ốp chống xói lở bên ngoài cửa van số ba đang bung dần. Nếu áp lực này duy trì thêm sáu tiếng nữa, hiện tượng xói ngầm sẽ khoét rỗng chân móng đập, kéo theo sự sụp đổ dây chuyền của toàn bộ cụm cửa xả!
Tuấn ngồi sụp xuống ghế điều khiển, hai tay run rẩy gõ phím để gọi lại dữ liệu đo đạc vừa thu thập trước khi cụm sonar bị nghiền nát:
- Cú va chạm ban nãy tạo ra một búa nước thủy động lên tới hơn hai nghìn tấn lực. Cảm biến gia tốc rung chấn ghi nhận tần số chấn động trùng khớp hoàn toàn với xung nhịp 8,5 Hz. Sinh vật đó không dùng sức mạnh cơ bắp đơn thuần, nó đang lợi dụng chính quán tính của cột nước sáu mươi mét để dập nát khối bê tông gia cố ngoài cửa van.
Tôi không trả lời ngay. Tôi tiến lại gần bàn làm việc, trải tấm bản đồ trắc dọc của tuyến công trình thủy điện ra mặt phẳng thép. Từng đường đồng mức, từng khoang giảm áp, từng đường hầm kỹ thuật dẫn xuống đáy vực sông Đà hiện rõ dưới ánh đèn bảo hộ.
Cụ Cương bước theo sau tôi. Cụ không nhìn vào những con số áp suất hay đồ thị gia tốc đang nhảy múa điên cuồng trên màn hình điện tử. Bàn tay gầy guộc, chai sần của cụ đặt một tấm vải vỏ cây dâu rừng đã ngả màu nâu sẫm lên mép bản đồ kỹ thuật của tôi. Tấm vải cũ kỹ, sực nùi khói bếp và nhựa cây thuốc, trên mặt vẽ chi tiết một đồ hình bằng mực đen pha chu sa đỏ thẫm.
- Người Mường cổ ở vùng Mường Bi, Mường Vang gọi đây là Trận đồ Khóa Thủy Long - Cụ Cương chỉ ngón tay khẳng khiu vào giữa tấm da. - Ba trăm năm trước, khi con thác Bờ chưa bị ngăn lại, khúc sông này vốn là vực tử địa. Thuồng Luồng dữ chiếm giữ các hang ngầm dưới lòng đá vôi, mỗi mùa nước đỏ lại cuộn sóng nuốt chửng bè mảng. Cụ tổ nhà tôi truyền lại bức vẽ này để răn dạy con cháu: muốn trị được giống rồng nước, không bao giờ được dùng sức chọi sức. Phải mượn đường nước của nó để dẫn nó vào thế kẹp đá, ép nó gập đuôi lại thì móng vuốt mới hết hung tàn.
Tôi cúi sát mặt xuống tấm vải vỏ cây, nheo mắt soi xét từng đường vẽ cổ truyền.
Thoạt nhìn, đồ hình chỉ gồm những vòng cung uốn lượn đan xen chằng chịt, trông giống như vảy rồng cách điệu hoặc các ký tự bùa chú trừ tà trong những bài cúng mo cổ bản địa. Những đường mực màu chàm uốn cong theo hình trôn ốc ngược chiều kim đồng hồ, hội tụ về một điểm thắt nút hình bầu dục, bao quanh một vòng tròn rỗng mang ký hiệu đuôi cá.
Tôi giật mình. Những đường cong này đánh thức toàn bộ kiến thức chuyên ngành thủy lực công trình mà tôi từng dùi mài nhiều năm tại Đại học Bách khoa Hà Nội.
- Đây không đơn thuần là bùa chú - Tôi thốt lên, ngón tay bất giác miết theo những đường xoắn ốc trên mặt vải vỏ cây. - Nhìn vào quỹ đạo phân tách này đi. Đây chính là sơ đồ phân tán dòng chảy rối, triệt tiêu áp lực xoáy thủy động theo nguyên lý ống Venturi.
Tuấn ngẩng đầu lên, vẻ mặt đầy hoài nghi:
- Anh Hải, cụ Cương vẽ đồ hình cổ xưa, làm sao liên quan đến nguyên lý cơ học chất lỏng được?
- Cậu nhìn kỹ đi! - Tôi kéo tấm bản vẽ mặt cắt cửa van xả đáy đặt đè lên tấm vải của cụ Cương, bật chiếc đèn bàn công suất lớn rọi xuyên qua hai lớp tài liệu. - Hãy nhìn vào hướng mũi tên của các rãnh dẫn dòng mà tổ tiên cụ Cương đã vẽ. Vòng xoáy ngoài cùng này tương ứng chính xác với miệng phễu hút nước của hành lang tiêu năng đáy đập. Còn nút thắt hình bầu dục này, vị trí của nó trùng khớp hoàn toàn với buồng khóa áp suất sửa chữa sự cố nằm ngay sau cánh van phẳng số ba.
Cụ Cương khẽ gật đầu, ánh mắt ánh lên vẻ sắc lạnh:
- Người xưa gọi vòng ngoài là 'Vòng Cuộn Thân', vòng trong là 'Huyệt Khóa Miệng'. Khi con thú lao theo dòng nước đỏ để săn mồi, nó thuận theo thế nước xoáy mà bơi vào. Người đứng trên bờ không chặn đầu nó, mà mở cửa ngách cho nước rút ngược lại. Dòng nước rút sẽ kéo ngược thân rồng, ghim chặt cái đầu của nó vào hang đá hẹp. Khi thân nó đã bị kẹt trong khe hẹp, dù móng vuốt có sắc như dao thép cũng không còn đà để quẫy đạp.
Tôi cảm thấy từng tế bào thần kinh trong đầu mình căng ra như dây đàn. Khoa học thủy lực hiện đại và tri thức tích lũy ngàn năm của cư dân bản địa ven sông Đà đang gặp nhau tại một điểm giao duy nhất.
- Đúng là như vậy - Tôi cầm cây bút chì kỹ thuật vạch một đường dứt khoát lên bản đồ công trình. - Cửa van xả đáy số ba được thiết kế kèm theo một buồng van sự cố dự phòng. Buồng van này là một khoang áp lực bằng bê tông bọc thép dày ba mét, có hai cửa van trượt độc lập hoạt động bằng piston thủy lực sáu trăm tấn. Hiện tại, cánh van chính bên ngoài đã bị kẹt do dị vật và vảy cứng của con quái vật chèn vào khe trượt. Cánh van sự cố bên trong vẫn còn nguyên vẹn.
Tôi quay sang Trưởng ca Trịnh:
- Anh Trịnh, hệ thống van xả khí phụ và đường ống xả cặn đáy của buồng số ba có còn hoạt động không?
- Vẫn mở được bằng van tay cơ học từ hành lang thoát nước - Trưởng ca Trịnh đáp nhanh, mắt dán vào bản vẽ. - Nhưng anh định làm gì với khoang đó? Nó chỉ rộng bốn mét, dài mười hai mét, thể tích quá nhỏ!
- Chúng ta sẽ biến buồng sửa chữa sự cố thành một cái bẫy thủy lực khổng lồ - Tôi gõ mạnh đầu bút chì xuống vị trí buồng khóa. - Chúng ta không thể đánh bại con thú này ở ngoài không gian mở của lòng hồ. Sức mạnh của nó ở độ sâu sáu mươi mét tương đương với một cỗ máy nghiền hàng chục nghìn mã lực. Biện pháp duy nhất là dụ nó chui đầu vào buồng van sự cố. Khi đầu nó lọt vào khoang, chúng ta sẽ mở toàn bộ van xả cặn phụ để tạo ra một vùng tụt áp đột ngột theo định luật Bernoulli. Áp lực âm cực lớn từ đường ống xả cặn sẽ hút chặt đầu nó xuống đáy sàn bê tông, tước bỏ khả năng đổi hướng. Ngay lúc đó, chúng ta kích hoạt kích thủy lực xả cánh van sự cố từ trên đỉnh xuống, khóa chặt thân nó lại!
Tuấn nuốt nước bọt ực một tiếng, trán rịn mồ hôi:
- Muốn tạo ra vùng tụt áp đó, ai sẽ là người lặn xuống buồng van sự cố ở độ sâu sáu mươi mét để tháo chốt khóa cơ học bị kẹt của đường xả cặn? Thiết bị điều khiển từ xa đã hỏng toàn bộ rồi!
- Tôi sẽ xuống - Tôi trả lời bằng giọng lạnh tanh. - Tôi có chứng chỉ lặn sâu PADI Divemaster, đã quen với thao tác cứu nạn dưới áp lực cao. Chúng ta sẽ dùng hỗn hợp khí thở Trimix pha heli để tránh hiện tượng say nitơ. Tôi sẽ mang theo kích thủy lực mini cầm tay và thiết bị hàn cắt ngầm để giải phóng chốt xả cặn.
- Chú không xuống được đâu - Giọng nói khô khốc của cụ Cương vang lên, cắt ngang kế hoạch của tôi.
Cụ già người Mường đứng thẳng dậy, đôi mắt đục mờ nhìn chằm chằm vào ngực áo tôi, nơi vết xăm rồng nước đang nóng ran lên sau lớp vải bảo hộ.
- Chú kỹ sư tính toán việc nước, việc thép rất giỏi. Nhưng chú chưa tính đến cái oán khí ngàn năm của giống thủy quái dưới đáy vực. Chú nghĩ chỉ cần một bộ đồ lặn bằng cao su và bình khí nén là sống sót được trước mặt nó sao?
Tôi nhíu mày, giữ thái độ chừng mực của một chuyên viên kỹ thuật:
- Cụ Cương, tôi hiểu sự nguy hiểm của sinh vật đó. Nhưng dưới nước, con người sống sót nhờ thiết bị và áp suất khí thở. Bộ đồ lặn khô chuyên dụng của chúng tôi chịu được áp lực nước ở độ sâu một trăm mét, hệ thống thông tin liên lạc bằng sóng âm gắn trong mũ lặn sẽ giữ kết nối liên tục với trạm điều hành.
- Bộ đồ cao su của các chú ngăn được nước ép, nhưng không ngăn được tiếng gầm của rồng đáy sâu - Cụ Cương lắc đầu, ngón tay cụ gõ cồm cộp lên cán thanh kim xăm bằng đồng thau dắt bên hông. - Khi con quái vật đó phẫn nộ, nó không cắn xé bằng răng ngay lập tức. Nó phát ra tiếng rền rúng động lòng đá vôi, cái thứ âm thanh mà tai trần không nghe thấy, chỉ có tủy sống và mạch máu trong đầu chú cảm nhận được.
Cụ Cương bước lại gần tôi, khoảng cách chỉ còn một sải tay. Đôi mắt cụ sâu hoắm, phản chiếu ánh đèn neon lạnh lẽo:
- Chú vừa thấy màn hình nổ tung, cáp thép đứt lìa rồi đấy. Đó là do tiếng thét dưới nước của nó làm vỡ nát mọi thứ. Thân thể người phàm chạm vào vùng nước có hơi thở của nó ở độ sâu sáu mươi mét, nếu không có ấn tích của Giao Long che chở, sóng hạ âm và luồng oán khí tích tụ từ thời hồng hoang sẽ ép vỡ tung toàn bộ mạch máu não của chú trong vài giây. Chú chưa kịp vặn ốc vít hay chạm tay vào cánh van, mắt và tai chú đã trào máu đỏ ra ngoài chụp lặn. Khi đó, chú chỉ là một cái xác không hồn trôi nổi trong khoang nước.
Lời cảnh báo của cụ Cương rơi vào gian phòng tĩnh mịch, nặng nề như một tảng đá ngàn cân đè nén không khí.
Tôi nhìn sang Tuấn, rồi nhìn sang Trưởng ca Trịnh. Cả hai người đều im lặng, sắc mặt tái mét. Là kỹ sư, tôi thừa hiểu hiện tượng cộng hưởng hạ âm. Khi một nguồn phát sóng hạ âm ở tần số 7 đến 9 Hz đạt biên độ cực đại trong môi trường nước đặc, nó sẽ gây ra hiện tượng cộng hưởng với các cơ quan nội tạng của con người, đặc biệt là hệ tuần hoàn não và cơ tim. Kết quả là các mao mạch bị xé toạc do rung chấn nội tại, dẫn đến đột quỵ và tử vong ngay tức khắc mà không cần bất kỳ tác động va chạm cơ học nào. Dữ liệu từ máy Brüel & Kjær đã chỉ rõ: sinh vật dưới đáy vực phát ra đúng dải tần 8,5 Hz.
Thiết bị lặn hiện đại bảo vệ được thợ lặn trước áp lực thủy tĩnh của cột nước sáu mươi mét, nhưng hoàn toàn bất lực trước những xung động sóng hạ âm xuyên thấu qua lớp cao su và titan. Đó là giới hạn sinh học không thể chối cãi của con người trước một thực thể cổ đại đã tiến hóa hàng triệu năm để thống trị vực sâu.
- Cụ Cương - Tôi nhìn thẳng vào mắt ông cụ, giọng đanh lại. - Cụ nói ấn tích Giao Long có thể cản được thứ sóng đó?
Cụ Cương rút thanh kim xăm bằng đồng thau ra khỏi bao vải, đặt lên mặt bàn. Mũi kim ba cạnh sáng quắc, lấp lánh thứ ánh kim cổ xưa đã nhuốm màu thời gian:
- Không phải tự nhiên mà từ ngàn xưa, tổ tiên người Việt cổ và người Mường chúng tôi phải xăm hình rồng nước, thủy quái lên khắp ngực, lưng và đùi. Những nét văn thân này dùng mực chàm pha từ tro của các loài cây thuốc mọc trên đỉnh đá vôi ngàn năm, nghiền cùng bột xương cá thiêng dưới đáy vực và chu sa trấn trạch. Từng mũi kim đâm vào da thịt không đơn thuần là vẽ hình, mà là dùng khí huyết của chú để đánh thức sợi dây liên kết với dòng nước. Khi hoa văn Giao Long khép kín trên thân thể chú, da thịt chú sẽ mang cùng tần số thở với con thủy quái. Nó nhìn chú là đồng loại của vực sâu, và tiếng thét hạ âm của nó sẽ trượt qua thân thể chú như nước chảy qua mai rùa, không thể làm vỡ mạch máu của chú.
Cụ ngừng lại một nhịp, ánh nhìn trở nên sắc lẹm:
- Nhưng xăm ấn hộ mệnh này không phải trò đùa. Mũi kim gai bưởi và kim đồng thau sẽ xé rách da thịt chú suốt hàng giờ đồng hồ. Nọc thuốc ngấm vào máu sẽ làm chú đau đớn như bị thiêu sống trong chảo lửa. Nếu ý chí chú không đủ vững, tim chú sẽ ngừng đập trước khi mũi kim cuối cùng kịp rút ra. Chú có dám đánh cược tính mạng của một kỹ sư bằng xương bằng thịt vào mũi kim của người Mường chúng tôi không?
Một cơn rung chấn mới lại dội lên từ lòng đất.
Khối bê tông khổng lồ của nhà máy thủy điện Sơn La khẽ rùng mình. Trên trần phòng giao ban, những mảng bụi vôi li ti rơi lả tả xuống mặt bản vẽ kỹ thuật. Tiếng còi báo động chuyển sang hồi còi ngắt quãng, âm thanh của cấp độ nguy hiểm tột cùng. Màn hình giám sát hiển thị lưu lượng rò rỉ đáy đã vượt qua ngưỡng một trăm lít mỗi giây. Các khe nứt quanh cửa van số ba đang mở rộng thêm hai milimét.
Thời gian không còn nhiều. Nước lũ thượng nguồn sông Đà đang cuồn cuộn đổ về lòng hồ với lưu lượng hàng nghìn mét khối mỗi giây. Đập Sơn La không thể gánh chịu thêm những cú húc búa nước từ con thú nghìn năm tuổi thêm một ngày nào nữa. Nếu công trình này sụp đổ, hàng chục triệu người ở đồng bằng hạ lưu sẽ chìm trong biển nước.
Là một kỹ sư thẩm định rủi ro kỹ thuật, tôi luôn dựa vào những con số tính toán chính xác, các hệ số an toàn và quy chuẩn cơ học nghiêm ngặt. Nhưng đứng trước vực thẳm đen ngòm sâu sáu mươi mét của dòng sông Đà, ranh giới giữa tri thức khoa học hiện đại và truyền thuyết thượng cổ đã bị xóa nhòa. Muốn đưa được chiếc kích thủy lực xuống khóa miệng cánh van đáy, tôi buộc phải vượt qua được rào cản sinh học chết người kia.
Tôi hít một hơi thật sâu, cảm nhận mùi ngải cứu khô và hơi ẩm mốc của bùn đáy vực đang phảng phất trong căn phòng.
Tôi đưa tay cởi phăng chiếc áo bảo hộ chống cháy của Tập đoàn Điện lực Việt Nam, để lộ lồng ngực vạm vỡ mang vệt xăm rồng nước đang đập từng nhịp dồn dập.
- Làm đi, cụ Cương - Tôi nhìn thẳng vào đôi mắt già nua của người nghệ nhân Mường, giọng dứt khoát không một chút do dự. - Dùng mực của cụ, dùng kim của cụ. Khắc toàn bộ ấn tích Giao Long lên người tôi. Trước khi trời sáng, tôi phải xuống đáy vực sáu mươi mét đó.