Vực Đáy Đập Thủy Điện - Chương 7: Ký Ức Ba Mươi Năm
Tiếng còi báo động xé toạc màn đêm trên lòng hồ Sơn La chưa dứt thì màn hình máy tính dã chiến của tôi đã nhấp nháy một chuỗi cảnh báo đỏ rực. Cơn địa…
Nội dung chương
Tiếng còi báo động xé toạc màn đêm trên lòng hồ Sơn La chưa dứt thì màn hình máy tính dã chiến của tôi đã nhấp nháy một chuỗi cảnh báo đỏ rực.
Cơn địa chấn cục bộ khiến căn nhà sàn của cụ Cương nghiêng ngả. Mùi bùn tanh nồng từ dưới lòng hồ bốc lên theo từng đợt sóng dềnh đập vào bờ đá vôi. Trên lồng ngực tôi, vết xăm ba vòng rồng nước vừa ráo mực vẫn còn râm ran buốt rát, nhưng cảm giác cay xè của da thịt lúc này bị lấn át hoàn toàn bởi tiếng rít rè rè từ bộ đàm chuyên dụng.
"Đội kỹ thuật nghe rõ không? Toàn bộ cảm biến áp suất thấm tại khối mố số ba vừa dao động mất kiểm soát. Cửa xả đáy đang chịu lực chấn ngược từ bên dưới lòng đất!"
Tôi bấm nút đàm, giọng đanh lại:
"Hải đây. Tôi đang ở khu vực bến thuyền phụ phía thượng lưu. Giữ nguyên trạng thái xả tràn số một, không được tự ý đóng cửa van đáy số ba trước khi có số liệu trắc địa. Đóng đột ngột lúc này sẽ gây hiện tượng búa nước giật sập toàn bộ dầm dẫn dòng."
Tôi hạ bộ đàm xuống, với tay lấy chiếc hộp kim loại chống sốc đặt ở góc phản. Bên trong là chiếc máy tính chuyên dụng Panasonic Toughbook dày cộp cùng tập tài liệu giấy can ố vàng được niêm phong kỹ trong ống nhựa PVC. Đó là hồ sơ khảo sát địa chất công trình đợt ngăn sông năm 1994 do chính các chuyên gia đầu ngành Đại học Bách Khoa và đoàn khảo sát Liên bang Nga lập ra trước khi dòng sông Đà bị chặn dòng.
Cụ Cương châm lại ngọn đèn dầu bị gió tạt tắt ban nãy. Ánh lửa vàng vọt hắt lên khuôn mặt già nua chằng chịt nếp nhăn của cụ. Cụ không nhìn ra ngoài trời đêm đang hỗn loạn tiếng người gọi nhau, mà bước thẳng tới mép chiếu, chăm chú nhìn vào tập bản đồ tôi vừa trải rộng ra sàn nứa.
- Các chú có máy đo hiện đại đến mấy, cũng chỉ nhìn thấy mặt ngoài của khối bê tông. - Cụ Cương đặt ngón tay khẳng khiu, móng tay đóng phèn đen sẫm lên mép tờ giấy can. - Muốn biết cái gì đang cựa quậy dưới móng đập, phải nhìn vào ruột đất trước khi các chú đổ xi măng xuống dìm chết dòng sông.
Tôi bật máy tính, kết nối với dữ liệu siêu âm đa tia quét ba chiều đáy hồ mà đội thợ lặn kỹ thuật thu thập được cách đây hai ngày. Màn hình chia làm hai nửa rõ rệt. Nửa bên trái là mô hình mạng lưới điểm đo kỹ thuật số năm 2024 biểu thị đáy hồ hiện tại, một bình nguyên bùn đất mịn màng nằm dưới sáu mươi mét nước, phẳng lặng và nhân tạo. Nửa bên phải là bản đồ trắc địa tỷ lệ một phần năm nghìn năm 1994, ghi lại từng đường bình độ, từng mỏm đá tai mèo lởm chởm và những vực xoáy chết người của đoạn sông hoang dại ngày trước.
Bằng kiến thức của một kỹ sư mười hai năm giám sát công trình ngầm, tôi bắt đầu căn chỉnh tọa độ mốc trắc địa quốc gia. Hai ngón tay tôi lướt trên bàn phím, phóng to phân vùng đáy đập nơi mố bê tông số ba cắm sâu vào tầng đá gốc.
Một đường đứt gãy địa chất cổ mang ký hiệu F3 hiện lên rõ mồn một trên bản đồ năm 1994.
- Nhìn vào đây. - Tôi chỉ đầu bút chì kỹ thuật vào một dải ký hiệu tam giác đen chạy dọc theo lòng sông cũ. - Đây là đới vỡ vụn kiến tạo đá vôi kỷ Trias. Ba mươi năm trước, tài liệu địa chất ghi nhận tại cao trình âm bốn mươi mét có một hốc caster rỗng. Để xử lý điểm rỗng này, tổ thi công đã khoan ba mươi sáu lỗ khoan đường kính lớn, nhồi xuống đó hơn bốn nghìn tấn vữa xi măng đông kết nhanh kết hợp phụ gia silicat để tạo màng ngăn chống thấm.
Cụ Cương cúi sát mặt vào lớp giấy can mỏng, ngửi thấy mùi mực in từ ba thập kỷ trước. Ngón tay cụ trượt dài dọc theo vết đứt gãy F3 rồi dừng phắt lại ở một vòng tròn đồng tâm vẽ tay bằng mực đỏ mờ nhạt.
- Hốc rỗng cái gì. - Giọng cụ Cương khàn đặc, rung lên giận dữ. - Chỗ này người Mường chúng tôi gọi là Vực Đăm. Đăm là sâu, là vực không đáy. Đáy của Vực Đăm không có cát sỏi, chỉ có những cửa hang hút nước thông thẳng vào bụng dãy núi đá kéo dài sang tận mỏ đá Pá Vát. Thời tôi còn chèo thuyền độc mộc chở hàng qua đây, hễ thuyền nào trôi vào đúng cái xoáy nước trên mặt Vực Đăm là coi như mất xác, không bao giờ nổi lên. Người già trong bản bảo, nước sông Đà chảy xiết bên trên, nhưng dưới đáy vực có một con sông ngầm chảy ngược vào ruột núi. Nơi đó chính là miệng hang Chúa Vực nằm ngủ.
Tôi khựng lại, mắt dán chặt vào các thông số kỹ thuật hiển thị trên màn hình máy tính. Những lời truyền khẩu dân gian của cụ Cương đang bắt đầu khớp đến rợn người với các biểu đồ cơ học đất đá mà tôi từng học tại khoa Công trình Thủy.
Tôi kích hoạt thuật toán lồng ghép mô hình đám mây điểm ba chiều mới nhất lên bản vẽ năm 1994.
Một sự bất thường chấn động hiện ra trước mắt.
Theo báo cáo hoàn công năm 1994, bốn nghìn tấn vữa xi măng đã lấp đầy hoàn toàn túi rỗng địa chất. Nhưng trên dữ liệu quét siêu âm xuyên đáy vừa được nạp vào, lớp bê tông chèn ấy không hề tạo thành một khối đặc. Nó chỉ tạo ra một cái nắp vòm nhân tạo dày khoảng tám mét, bịt kín phần nóc của hang đá.
Bên dưới cái nắp bê tông đó, ở độ sâu sáu mươi mét nước, không hề có đá đặc.
Một khoảng không gian rỗng khổng lồ hiện hình trên không gian ba chiều. Nó uốn lượn như một đường hầm xoắn ốc khổng lồ khoét sâu vào lòng khối đá vôi, cắm xiên một góc bốn mươi lăm độ xuống đáy móng công trình và kéo dài hơn sáu trăm mét về phía thượng lưu.
Đó là một hệ thống hang karst ngập nước khổng lồ chưa từng được ghi nhận trong bất kỳ tài liệu quy hoạch chính thức nào.
- Chúa ơi... - Tôi buột miệng thì thào, lòng bàn tay ướt đẫm mồ hôi lạnh.
Khối hang ngầm này có thể tích ước tính lên đến hàng trăm nghìn mét khối. Ba mươi năm trước, khi nổ mìn đắp đập, người ta chỉ bịt được cửa hang lộ thiên ngoài lòng sông. Hàng triệu tấn nước tích tụ sau khi đóng đập đã dâng cao, tạo ra một áp suất thủy tĩnh khổng lồ nén thẳng xuống cái nắp hang bằng bê tông đó. Và quan trọng nhất, hang ngầm này ngập hoàn toàn trong nước tù, một vùng tối tăm tuyệt đối nằm biệt lập dưới nền móng đập thủy điện lớn nhất Đông Nam Á.
Nơi ngủ đông của sinh vật cổ đại chưa bao giờ bị phá hủy. Nó chỉ bị giam cầm lại sau một cánh cửa nhân tạo mỏng manh.
- Chú nhìn ra rồi chứ? - Cụ Cương gõ gõ ngón tay khô đét xuống mặt sàn. - Bốn nghìn tấn xi măng của các chú chỉ giống như một cái nắp vung đậy lên miệng nồi nước sôi. Ba mươi năm qua, nó nằm im dưới đáy sâu vì nước lạnh và không có lối ra. Nhưng cái nắp đó đang nứt rồi.
Tôi vội vã đối chiếu các tọa độ kiểm tra biến dạng thân đập.
Bảng số liệu nhật ký công tác của đội lặn xuất hiện trên góc màn hình. Ba ngày trước, tổ ba người gồm Tuấn, Nam và thợ lặn phụ trách kỹ thuật đã lặn xuống kiểm tra rãnh trượt cửa van đáy số ba, ngay sát mép bê tông của móng đập. Vị trí tín hiệu định vị cá nhân của họ tắt ngúm trên máy quét định vị thủy âm được đánh dấu bằng ba dấu chấm đỏ nhấp nháy.
Tim tôi đập thình thịch như muốn nhảy khỏi lồng ngực.
Tọa độ mất tích của ba người thợ lặn trùng khít một trăm phần trăm với tọa độ mép ngoài của nắp vòm bê tông năm 1994, nơi đứt gãy F3 giao nhau với vòm hang karst cổ.
Ba người họ không hề bị cuốn trôi vào buồng xoắn tuabin như nhận định ban đầu của ban điều hành nhà máy. Họ đã tiếp cận trúng vị trí miệng hang ngầm bị nhấn chìm.
Cùng lúc đó, màn hình máy tính của tôi phát ra một tiếng bíp dài lạnh lẽo.
Hệ thống giám sát áp lực khe hở tự động truyền về từ cảm biến P-03 đặt tại chân cửa van đáy số ba. Đồ thị áp suất đang duy trì ổn định ở mức sáu phẩy hai bar bỗng nhiên cắm đầu dốc đứng xuống còn hai phẩy bốn bar.
Hiện tượng sụt áp đột ngột trong môi trường nước sâu sáu mươi mét chỉ xảy ra khi có một sự dịch chuyển thể tích cực lớn, hoặc một cấu trúc kín vừa bị phá toang, kéo theo một khối lượng nước khổng lồ tràn vào một khoảng rỗng mới mở ra.
Nắp vòm bê tông ba mươi năm trước đã vỡ vụn.
- Chú Hải! - Tiếng gầm trong bộ đàm vang lên giật cục, tiếng quạt gió và tiếng máy móc hú còi inh ỏi ở trung tâm điều khiển đập Sơn La lọt qua micro. - Áp suất đáy tụt rồi! Nhưng lưu lượng qua cửa xả không tăng! Nước đang bị hút ngược vào chân móng đập! Có một hố sụt ngầm vừa mở ra ngay dưới chân cửa van đáy!
Tôi chộp lấy bộ đàm, hét lớn:
"Tuyệt đối không cử thêm bất kỳ thợ lặn nào xuống khu vực mố số ba! Lập tức đóng điện hệ thống chiếu sáng công suất cao quanh vùng nước cửa nhận! Rút toàn bộ ca trực tại hành lang kiểm tra đáy đập lên cao trình an toàn ngay lập tức!"
"Tại sao phải rút? Chúng tôi cần kiểm tra vết rò..."
"Không có vết rò nào cả!" - Tôi cắt ngang lời trưởng ca bằng giọng đanh thép của một chuyên viên thẩm định rủi ro. - "Đó là một hang ngầm tự nhiên thông thẳng vào móng công trình. Toàn bộ khối nắp bê tông năm 1994 đã sụp đổ hoàn toàn. Bất cứ thứ gì tiếp cận khu vực đó lúc này đều sẽ bị lực hút chân không nghiền nát."
Tôi buông bộ đàm, quay sang nhìn cụ Cương. Ngọn đèn dầu le lói phản chiếu hình ảnh con rồng nước trên ngực tôi trong tấm gương vỡ gắn trên vách nứa. Những đường mực đen hòa lẫn máu tươi đã bắt đầu se lại, tạo thành một lớp vảy sần sùi bám chặt vào thớ thịt. Cảm giác tê lạnh từ ngực lan truyền khắp cơ thể kỳ lạ thay lại giúp đầu óc tôi tỉnh táo một cách lạ thường.
- Nó đã phá vỡ cái nắp vung rồi. - Cụ Cương nói, ánh mắt cụ nhìn xoáy vào màn hình máy tính đang biểu thị hốc rỗng sâu hoắm màu đen kịt dưới đáy hồ. - Ba mươi năm chịu cảnh tù đày trong bóng tối, cái đói và tiếng gầm rú của máy móc đã làm nó phát điên. Ba người thợ lặn của chú... họ vô tình gõ cửa đúng vào lúc con thú đang tỉnh giấc.
Tôi nhìn vào mô hình ba chiều của hang ngầm. Không gian rỗng đó không đơn thuần là một cái hang cụt. Những nhánh rẽ của hệ thống karst đá vôi ăn sâu vào lòng núi, tạo thành một mạng lưới thủy lực tự nhiên phức tạp. Khi tuabin phát điện hoạt động, sự chênh lệch áp suất giữa thượng lưu và hạ lưu đã biến cái hang ngầm này thành một buồng cộng hưởng khổng lồ.
Mỗi vòng quay của bánh xe công tác tuabin nặng hàng trăm tấn, mỗi dao động hạ âm phát ra từ dòng nước cuộn xoáy trong buồng xoắn, tất cả đều bị dồn nén và khuếch đại qua các hốc đá ngầm rồi dội thẳng vào nơi con quái vật đang ngủ vùi.
Nó không tự nhiên thức dậy. Chính công trình cơ khí khổng lồ của con người đã dựng nó dậy sau giấc ngủ ba mươi năm.
- Chúng ta không còn nhiều thời gian. - Tôi vừa nói vừa gập mạnh chiếc máy tính xách tay, nhét vội tập tài liệu can năm 1994 vào ống bảo quản chống nước. - Nếu con thú tiếp tục quẫy đạp trong hang ngầm ngay dưới chân móng đập, nó sẽ làm sập toàn bộ hệ thống vòm đá vôi chịu lực. Khi chân móng mất ổn định, sáu mươi mét nước áp lực cao sẽ xé toạc thân đập bê tông trọng lực từ dưới lên.
Cụ Cương với tay lấy chiếc túi vải chàm đựng kim đồng và các hũ mực khoáng thạch, khoác lên vai:
- Chú định làm gì? Dùng thuốc nổ đánh sập lại cái hang đó một lần nữa à?
- Đánh sập nó lúc này đồng nghĩa với việc tự kích nổ một quả bom dưới chân đập Sơn La. Thân đập đang bị ứng suất kéo cực đại, một rung chấn nhỏ cũng đủ làm nứt gãy các khối đổ bê tông. - Tôi khóa chặt chốt dây an toàn của bộ đàm, mắt nhìn thẳng vào cụ già người Mường. - Chúng ta phải xuống đó. Phải xác định chính xác nguồn xung lực cơ học đang kích thích nó, tìm cách phân tán sự chú ý của nó khỏi cửa van đáy trước khi tính đến việc phong ấn vĩnh viễn cái miệng hang ấy lại.
Gió từ lòng hồ thốc qua khe cửa nứa mang theo hơi nước lạnh buốt xộc thẳng vào buồng phổi. Tiếng còi báo động trên đỉnh đập vẫn hú lên từng hồi thê thiết, hòa lẫn vào tiếng sóng đập ầm ầm vào chân vách đá. Đáy vực sâu sáu mươi mét nước đã mở toang cánh cửa địa ngục bị lãng quên suốt ba mươi năm, và bóng tối nghìn tuổi dưới lòng sông Đà đang chuẩn bị trồi lên đòi lại món nợ của dòng chảy.