Vực Đáy Đập Thủy Điện - Chương 5: Dấu Tích Bản Ven Hồ
Chiếc ca nô cao tốc của đội bảo vệ lòng hồ xé toạc màn sương mù đặc quánh đang bao phủ mặt nước sông Đà. Gió đêm Tây Bắc buốt lạnh rát mặt, thổi bạt…
Nội dung chương
Chiếc ca nô cao tốc của đội bảo vệ lòng hồ xé toạc màn sương mù đặc quánh đang bao phủ mặt nước sông Đà. Gió đêm Tây Bắc buốt lạnh rát mặt, thổi bạt những chùm bọt nước trắng xóa bắn lên từ mũi thuyền. Dưới ánh đèn pha công suất lớn quét loang loáng trên mặt hồ sẫm màu, những khối núi đá vôi dựng đứng đôi bờ hiện ra sừng sững, sẫm tối và câm lặng.
Tôi ngồi ở mạn thuyền, các khớp ngón tay vẫn còn run rẩy sau thảm kịch diễn ra ở buồng xả tuabin số ba. Cảnh tượng chiếc lồng thép chịu lực mười tấn bị nghiền nát vụn vỡ cùng tiếng thét tắt nghẽn của Lâm vẫn găm chặt vào thính giác tôi. Mùi tanh lợm của dịch nhầy cùng máu tươi dường như đã bám chặt vào từng thớ vải trên bộ đồ bảo hộ kỹ thuật.
Người lái thuyền giảm ga, mũi ca nô trườn êm vào dải cát bồi ven bờ. Vị trí này nằm cách mố đập chính chừng ba cây số về phía hạ lưu, thuộc địa phận một bản người Mường cổ định cư lâu đời ven sườn núi.
Trên bãi cát ẩm ướt, ánh đuốc dầu hỏa bập bùng hòa lẫn luồng sáng vàng vọt từ những chiếc đèn pin thợ mỏ. Hơn chục người dân bản đứng vây quanh một khoảng đất trống sát mép nước. Không ai nói với ai câu nào, bầu không khí nặng nề, quánh đặc sự sợ hãi.
Tôi nhảy khỏi mạn ca nô, đôi ủng cao su ngập sâu vào lớp bùn cát nhão nhoét. Vị bảo vệ trực ca đêm vội vã chạy lại đón tôi, bàn tay cầm chiếc đèn pin run lên bần bật:
- Anh Hải, thi thể dạt vào bãi cát lúc hai giờ sáng. Chúng tôi chưa dám di chuyển, giữ nguyên hiện trường đợi người của ban quản lý công trình xuống thẩm định.
Tôi gật đầu, tháo đôi găng tay bẩn, rút găng cao su y tế mỏng trong túi áo chuyên dụng đeo vào rồi bước qua hàng rào người bản địa.
Nạn nhân nằm sấp trên lớp phù sa sẫm màu. Quần áo lặn chuyên dụng bằng cao su tổng hợp chịu áp lực cao đã bị xé toạc thành từng mảnh vụn tơi tả. Dưới luồng sáng gom tụ từ chiếc đèn pin kỹ thuật của tôi, toàn bộ phần lưng của thi thể lộ ra hoàn toàn.
Tôi quỳ một chân xuống cát, ghé sát mắt quan sát bề mặt da thịt nạn nhân.
Cơ thể này không hề mang những tổn thương đặc trưng do chân vịt ca nô chém hay do lực xé cơ học của buồng xoắn tuabin. Nếu bị cuốn vào cánh quạt máy phát điện, các mô liên kết sẽ bị băm nát theo những đường cắt thẳng, xương sườn sẽ gãy vụn theo dạng dập nát đa chấn thương. Nhưng thi thể trước mặt tôi hoàn toàn nguyên vẹn về khung xương lớn, ngoại trừ việc toàn bộ lồng ngực đã bị bóp bẹp theo phương ngang.
Điểm bất thường nằm ở lớp biểu bì. Dọc theo hai dải cơ lưng kéo dài từ bả vai xuống tận xương cùng, hàng chục vết bầm dập hình thoi xếp chồng khít lên nhau thành từng lớp đều đặn đến rợn người. Kích thước mỗi vết bầm to bằng chiếc đĩa con, rìa ngoài hằn sâu vào da thịt tạo thành những đường rãnh tím bầm tụ máu, còn phần trung tâm lại trắng bệch do áp lực chèn ép cực lớn đẩy cạn hồng cầu ra khỏi vi mạch.
Tôi đưa ngón tay chạm nhẹ vào một vết siết trên bả vai thi thể.
Lớp da ở vùng tổn thương hoàn toàn mất đi độ đàn hồi sinh học. Khi ấn xuống, một lớp chất dịch nhầy màu đen nhờn bóng, có ánh lân tinh mờ nhạt ứa ra từ các lỗ chân lông, tỏa ra thứ mùi tanh nồng nặc của bùn đáy nghìn năm hòa lẫn lưu huỳnh cháy.
Một lực ép thủy tĩnh khổng lồ kết hợp với cấu trúc giáp vảy dạng tấm kim loại đã cuộn chặt lấy nạn nhân. Sinh vật đó đã dùng toàn bộ thân hình đồ sộ quấn quanh cơ thể thợ lặn, siết nát các khoang khí trong phổi trước khi kéo con mồi xuống hốc tối.
- Bỏ tay ra khỏi chỗ đó đi, chú kỹ sư. Chạm vào chất nhờn của vảy thiêng thì da thịt chú cũng thối rữa theo đấy.
Một giọng nói trầm đục, khô khốc vang lên từ phía sau lưng tôi.
Tôi quay đầu lại. Đám đông người bản địa tự động dạt sang hai bên, nhường lối cho một ông lão bước ra mép nước.
Ông lão trạc sáu mươi bảy tuổi, dáng người quắt queo nhưng gân guốc phi thường. Lưng ông hơi còng, hai ống quần chàm xắn cao để lộ bắp chân cuồn cuộn những đường gân xanh xám. Khuôn mặt ông khắc khổ với những nếp nhăn sâu hoắm như rãnh xói mòn trên vách đá vôi sông Đà, đôi mắt đục mờ nhưng ánh nhìn sắc lẹm chiếu thẳng vào tôi. Trên cổ ông đeo một chuỗi nanh thú cổ màu vàng ố, hai cánh tay để trần chi chít những hình xăm xanh đen kỳ dị chạy dài từ cổ tay khuất sâu vào trong nếp áo chàm.
Vị bảo vệ khẽ giật vạt áo tôi, thì thầm rất nhỏ:
- Cụ Bùi Văn Cương đấy anh Hải. Nghệ nhân xăm mình cổ truyền cuối cùng của đất này, cụ am hiểu lòng sông Đà từ thời chưa có thủy điện.
Tôi đứng thẳng dậy, tháo chiếc găng cao su dính dịch nhầy bỏ vào túi ni lông chuyên dụng bấm kín miệng:
- Cháu chào cụ. Cháu là Trần Viết Hải, kỹ sư thẩm định rủi ro kỹ thuật bên nhà máy thủy điện. Cháu đang kiểm tra hiện trường tai nạn công nhân mất tích ở khu vực cửa van đáy.
Cụ Bùi Văn Cương nhổ một bãi nước trầu đỏ quạch xuống bãi cát ướt, ánh mắt lạnh lùng quét từ gương mặt tôi xuống bộ đồ lặn chuyên dụng vẫn còn vương mùi dầu máy:
- Tai nạn? Dân kỹ thuật các chú lên đây xây đập ngăn sông mấy chục năm trời, học cao hiểu rộng mà mở miệng ra là nói hai chữ tai nạn. Các chú có máy đo, có sắt thép, có bê tông cốt cốt mác cao, thế cái máy tính của chú có đo được con gì vừa ngoi lên từ đáy vực không?
Tôi nhìn thẳng vào mắt ông cụ, không né tránh:
- Cháu vừa tận mắt thấy nó ở buồng xả đáy. Một sinh vật có mào đỏ và vảy cứng màu xám thép to bằng chiếc đĩa. Chiếc lồng thép chịu lực mười tấn bị cắn nát vụn.
Một tiếng xì xào kinh hãi lập tức rộ lên trong đám đông người bản địa. Vài người phụ nữ đứng phía sau vội vã chắp tay vái lạy về phía mặt hồ mịt mùng sương trắng.
Gương mặt cụ Cương không hề biến đổi sắc thái, nhưng khóe mắt giật nhẹ một cái. Ông bước chậm rãi lại gần thi thể, ngồi xổm xuống, đưa hai ngón tay gầy guộc như rễ cây rừng miết nhẹ lên dải vết bầm hình vảy trên lưng người thợ lặn xấu số. Động tác của ông cẩn trọng, mang theo sự tôn kính và nỗi e dè sâu sắc trước một thế lực vô hình.
- Đúng dấu vảy rồng nước rồi. Đã ba mươi năm nay, từ cái ngày tiếng mìn phá đá cuối cùng dứt hẳn, sông Đà mới lại nổi dấu siết này.
Cụ Cương đứng dậy, phủi bùn cát bám trên đầu gối, quay sang nhìn tôi:
- Đi theo tôi về nhà sàn. Đứng ngoài bãi cát này nói chuyện, hơi thở của nó theo dòng nước ngửi thấy được mùi người sống đấy.
Tôi ra hiệu cho đội bảo vệ cử người trông coi hiện trường, liên hệ với bên pháp y công an tỉnh để làm thủ tục tiếp nhận tử thi theo đúng quy trình tố tụng, rồi xách theo chiếc hộp đựng mẫu vật rảo bước đi theo cụ Cương.
Ngôi nhà sàn của cụ Cương nằm chênh vênh trên một mỏm đá nhô ra lòng hồ, cách bờ nước một con dốc dựng đứng lát bằng những phiến đá cuội trơn trượt. Bên trong gian nhà rộng thênh thang, ánh lửa bập bùng từ bếp củi giữa nhà hắt lên những cột gỗ lim đen bóng lên màu thời gian. Mùi khói bếp nồng nặc quyện với mùi lá thuốc rừng phơi khô và mùi mực xăm thảo mộc ngai ngái tạo nên một không khí cổ kính, tách biệt hoàn toàn với vẻ lạnh lẽo của những khối bê tông trên đập thủy điện ngoài kia.
Cụ Cương rót cho tôi một bát nước chè rừng nóng hổi, khói bốc nghi ngút. Tôi đón lấy bát nước, hơi ấm lan tỏa qua lòng bàn tay làm dịu đi cảm giác buốt giá tê dại:
- Cụ Cương, cụ nói ba mươi năm trước... là thời điểm chặn dòng sông Đà để thi công công trình?
Ông cụ gắp một thanh củi khô ném vào bếp, tàn lửa nổ lách tách:
- Năm 1994, các chú đem hàng trăm xe cơ giới, hàng nghìn tấn thuốc nổ về đây. Tiếng mìn rầm trời lở đất xé toạc từng vách đá. Người ta bảo làm thủy điện để đem ánh sáng về xuôi, dân bản tôi phải dời nhà lên lưng chừng núi nhường đất cho lòng hồ tích nước. Chuyện dời bản, nhường đất thì dân Mường tôi thuận theo nhà nước, không oán thán nửa lời. Nhưng các chú kỹ sư thời ấy có nghe lời cảnh báo của các già bản đâu.
Tôi đặt bát nước xuống mặt sàn nứa, lắng nghe từng từ:
- Lời cảnh báo về điều gì hở cụ?
- Về Hang Nước Thiêng.
Cụ Cương chỉ ngón tay khẳng khiu về phía mặt hồ tối om ngoài khung cửa sổ nhà sàn:
- Ngay dưới vị trí cửa van đáy số ba của các chú bây giờ, sâu sáu mươi mét dưới làn nước kia, ba mươi năm trước là một thung lũng đá vôi ngầm. Ở đó có một hang đá cổ sâu hun hút nối thẳng vào hệ thống túi nước ngầm của rặng núi Tây Bắc. Người Mường vùng này gọi con suối chảy qua hang là Suối Rồng, còn cái hang đó là nơi ngủ đông của Chúa Vực. Cứ cách vài chục năm, vào mùa lũ lớn tháng Chín, Chúa Vực mới thức dậy một lần, trườn theo dòng lũ xuôi về hạ lưu săn mồi rồi lại quay về hang ngủ tiếp.
Tôi cau mày, tư duy kỹ thuật của một kỹ sư tốt nghiệp Đại học Bách khoa lập tức đối chiếu với hồ sơ địa chất lòng hồ:
- Trong tài liệu khảo sát địa chất công trình năm 1994, vị trí đó được ghi nhận là một hệ thống caster đá vôi ngầm nguy hiểm. Để đảm bảo an toàn cho chân đập, ban chỉ huy công trường thời bấy giờ đã cho khoan nổ mìn sập vòm hang, sau đó bơm hàng triệu tấn bê tông xi măng đông kết nhanh để phong tỏa hoàn toàn túi rỗng đó.
- Các chú nghĩ bê tông của các chú giữ được nó sao?
Cụ Cương cười gằn, giọng khô khốc:
- Thuốc nổ đánh sập cửa hang, hàng vạn tấn đá tảng và xi măng chôn sống Chúa Vực dưới độ sâu sáu mươi mét nước. Nó không chết, nó chỉ bị phong tỏa trong hang tối, rơi vào giấc ngủ cưỡng bức suốt ba mươi năm ròng. Nhưng các chú không để cho dòng nước được yên. Các chú đặt vào đó những cỗ máy khổng lồ quay suốt ngày đêm.
Lời nói của cụ Cương đánh mạnh vào suy nghĩ của tôi.
- Tiếng rít từ tuabin... - Tôi buột miệng nói ra sự liên kết logic kỹ thuật mà mình vừa nhận ra.
- Đúng thế. - Cụ Cương gật đầu, đôi mắt đục mờ lóe lên ánh nhìn sắc sảo. - Loài quái thú dưới vực sâu không nhìn bằng mắt. Trong bóng tối vĩnh cửu của hang ngầm sáu mươi mét nước, nó cảm nhận thế giới qua những rung động cực nhỏ của dòng chảy và tần số rung giật của đáy sông. Suốt ba mươi năm qua, tổ máy phát điện của các chú gầm rú, dòng nước áp lực cao bị ép qua buồng xoắn tuabin tạo ra những xung lực rung động liên tục truyền thẳng vào lòng khối đá vôi. Tiếng rít cơ khí ấy đối với con người chỉ là tiếng máy móc làm việc, nhưng đối với con thú cổ xưa dưới đáy bùn, đó là tiếng gầm thách thức lãnh địa, là mồi nhử kích hoạt cơn đói khát cuồng loạn bị dồn nén suốt ba thập kỷ.
Tôi rùng mình khi ráp nối toàn bộ dữ liệu hiện trường.
Từ đợt bảo trì xả lũ định kỳ tháng Chín này, lưu lượng nước qua cửa van đáy tăng đột biến kết hợp với tần số rung của bánh xe công tác tuabin tổ máy số ba bị xâm thực bề mặt. Sự trùng hợp ngẫu nhiên về dao động cộng hưởng cơ học đã đánh thức con thú. Nó đã dùng cơ bắp khổng lồ và lớp vảy cứng như thép phá vỡ lớp vỏ bê tông nứt nẻ sau ba mươi năm ngâm nước, mở toạc khe nứt địa chất mà tôi đã nhìn thấy ở độ sâu bốn mươi tám mét.
Nó săn đuổi các thợ lặn không đơn thuần vì bản năng ăn thịt. Sinh vật này bị thu hút bởi nguồn rung động mạnh nhất dưới đáy đập - buồng xoắn tuabin phát điện.
- Nếu nó tiếp tục tấn công vào buồng xoắn và cửa van đáy... - Tôi siết chặt nắm tay, trán toát mồ hôi lạnh dù gió ngoài hồ thổi vào buốt giá. - Với áp lực cột nước sáu mươi mét, nếu kết cấu dầm thép của cửa van số ba bị phá hủy hoàn toàn, lưu lượng xả không kiểm soát sẽ gây ra hiện tượng búa nước cực đại. Thân đập Sơn La có thể bị nứt vỡ từ chân mố, hàng tỷ mét khối nước sẽ tràn xuống đồng bằng Bắc Bộ trong vòng vài giờ.
- Con người các chú luôn tự hào về sức mạnh sắt thép, cho đến khi đối mặt với thứ nằm ngoài tầm hiểu biết của mình. - Cụ Cương đứng dậy, bước lại gần góc nhà sàn, nơi đặt một chiếc hòm gỗ nghiến đã lên nước đen nhánh.
Ông cụ mở nắp hòm, lấy ra một chiếc hộp sắt tây hoen gỉ và một bọc vải chàm đã cũ nát.
- Thuồng Luồng nghìn năm tuổi thức giấc vì tiếng máy móc của các chú, nó sẽ xé toạc tất cả những gì ngăn cản đường bơi của nó ra sông lớn. Muốn cứu cái đập đó, muốn lặn xuống đáy vực sâu sáu mươi mét để hàn gắn cửa van, các chú không thể dùng súng đạn hay lưới thép thông thường.
Cụ Cương đặt bọc vải chàm lên mặt sàn nứa ngay trước mặt tôi, chầm chậm mở từng lớp vải bọc. Bên trong lộ ra những cây kim xăm bằng đồng cổ dài nhọn hoắt và những hũ mực đen sì bằng đất nung bốc lên mùi thơm ngai ngái kỳ lạ của vỏ cây rừng trộn với tro khoáng thạch.
- Người Mường cổ xưa lặn lội dưới dòng sông Đà đầy hang ngầm và thủy quái mà không bị cắn xé, không phải vì họ bơi giỏi hơn con cá, mà vì họ biết cách biến thân mình thành đồng loại của chúng. - Cụ Cương nhìn sâu vào mắt tôi, giọng nói đanh lại như thép nguội. - Chú kỹ sư, chú dám lặn xuống nơi sâu nhất của đáy hồ để bịt cái miệng hang ấy lại không? Nếu muốn sống sót trở lên, chú phải để tôi phủ lên da thịt chú thứ áo giáp của tổ tiên sông Đà.