Vực Đáy Đập Thủy Điện - Chương 8: Hang Đá Ngầm Cổ
Hơi lạnh từ lòng khối bê tông dày sáu mươi mét phả thẳng vào mặt tôi khi cánh cửa thép áp lực của thang máy kỹ thuật bật mở. Mùi ẩm mốc hòa lẫn hơi dầu…
Nội dung chương
Hơi lạnh từ lòng khối bê tông dày sáu mươi mét phả thẳng vào mặt tôi khi cánh cửa thép áp lực của thang máy kỹ thuật bật mở.
Mùi ẩm mốc hòa lẫn hơi dầu mỡ công nghiệp xộc vào khoang mũi. Ở cao trình đáy đập, không khí bị nén lại đặc quánh, nặng trịch tựa một tấm chăn ướt trùm lên lồng ngực. Dưới này không có ánh sáng tự nhiên. Dãy đèn huỳnh quang chống cháy nổ gắn dọc trần vòm hành lang kiểm tra hắt ra thứ ánh sáng vàng vọt, run rẩy theo từng nhịp chấn động của nền móng công trình.
Tôi bước ra khỏi buồng thang máy, chân dẫm lên tấm lưới thép sàn lót bên trên rãnh tiêu thoát nước rò. Bên dưới, dòng nước ngầm lạnh buốt chảy róc rách, cuốn theo bụi vôi trắng đục từ các mạch bê tông xả ra bể gom.
- Anh Hải, áp lực kế khoang số ba nhảy vọt thêm bốn atmosphere nữa rồi. - Kỹ sư vận hành trẻ tên Tuấn bám sát sau lưng tôi, hai tay ôm khư khư chiếc máy đo gia tốc chấn động cầm tay. Giọng cậu ta lạc đi giữa tiếng ồn trầm đục - Đội cơ điện muốn ngắt bớt tổ máy số hai, nhưng ban chỉ huy xả lũ trên mặt đất không cho phép. Nước lũ thượng nguồn sông Đà dồn về hồ chứa quá nhanh, nếu giảm tải tuabin lúc này, mực nước sẽ vượt ngưỡng tràn sự cố.
- Cứ giữ nguyên công suất sáu tổ máy. - Tôi siết lại quai mũ bảo hộ màu vàng, kiểm tra hộp thiết bị phân tích quang phổ âm thanh xách trên tay - Ngắt tuabin lúc này chưa chắc đã giải quyết được vấn đề. Chúng ta cần tìm ra nguồn gốc chính xác của xung chấn cơ học trước đã.
Vết xăm rồng nước trên ngực trái tôi cọ xát vào lớp áo bảo hộ lao động dày cộp, nhói lên từng chặp. Lớp tro khoáng pha máu tươi mà cụ Cương khắc vào da thịt vẫn âm ỉ tỏa nhiệt, tạo ra cảm giác tê rần chạy dọc bả vai xuống cánh tay. Kỳ lạ thay, thứ cảm giác buốt giá dưới đáy vực sâu sáu mươi mét nước này không làm tôi rùng mình. Ngược lại, các giác quan của tôi sắc bén hơn mức bình thường, đủ để nghe thấy từng biến chuyển nhỏ nhất trong lòng khối bê tông nghìn tấn.
Hành lang kiểm tra đáy đập kéo dài gần một cây số, chạy ngầm dưới đáy sông Đà. Đây là xương sống của công trình thế kỷ, nơi các kỹ sư đặt hàng trăm cảm biến đo ứng suất, độ nghiêng và gia tốc kế để theo dõi từng hơi thở của con đập bê tông trọng lực.
Càng tiến sâu về phía mố số ba - nơi tiếp giáp trực tiếp với cửa van xả đáy - tiếng rền rĩ cơ khí càng trở nên dữ dội.
Đó là một thứ âm thanh ma quái phát sinh từ sự cộng hưởng cơ học. Bánh xe công tác của tuabin phát điện nặng hàng trăm tấn quay với vận tốc hàng trăm vòng mỗi phút, biến áp lực của hàng triệu mét khối nước thành dòng điện cao thế. Toàn bộ vách đá vôi hai bên bờ vực và thân đập bê tông rung bần bật theo một tiết tấu cố định. Nước trong các đường ống đo áp thấm qua khe nứt li ti bắn thành những tia sương mỏng manh trong không khí.
Tôi dừng lại trước cửa trạm quan trắc thủy lực khoang số ba.
- Mở tủ đấu nối cảm biến thủy âm ngầm cho tôi. - Tôi ra lệnh, đặt chiếc máy phân tích quang phổ Brüel & Kjær lên bàn thao tác kỹ thuật bắt vít chặt vào sàn bê tông.
Tuấn vội vã dùng chìa khóa vặn mở cánh tủ điện bọc cao su chống nước. Hàng chục đầu giắc mạ vàng nối từ cụm đầu dò thủy âm đặt sâu dưới đáy hồ hiện ra. Tôi cắm giắc chuyển đổi từ máy phân tích vào cổng thu tín hiệu của cảm biến hydrophone kênh số bốn - đầu dò đặt sát mép cửa nhận nước và giàn chắn rác cửa van đáy.
Màn hình kỹ thuật số lập tức bừng sáng, hiển thị đồ thị sóng âm dao động theo thời gian thực.
Những dải sóng màu xanh lục nhảy múa liên hồi. Tiếng nước gầm rú qua buồng xoắn tuabin tạo nên một dải tần số hỗn loạn trải dài từ 50 Hz đến 20.000 Hz. Đây là âm thanh quen thuộc của một nhà máy thủy điện công suất lớn, kết quả của dòng chảy rối và ma sát giữa kim loại với nước áp lực cao.
Tôi nhấn phím lọc tần số cao, chuyển bộ giải mã sang dải hạ âm - vùng âm thanh có tần số dưới 20 Hz, nằm ngoài ngưỡng nghe thông thường của tai người nhưng sở hữu sức tàn phá cơ học khủng khiếp nhất.
Màn hình nhấp nháy một nhịp rồi vẽ lại một đường cong hoàn toàn khác biệt.
Một đỉnh sóng nhọn hoắt xuất hiện, dao động đều đặn trong khoảng từ 7 Hz đến 12 Hz.
Trái tim tôi đập lỗi một nhịp. Bàn tay đang cầm bút cảm ứng vô thức siết chặt.
- Sao thế anh Hải? - Tuấn ghé mắt nhìn vào đồ thị, trán lấm tấm mồ hôi - Dải hạ âm này là do hiện tượng bọt khí xâm thực ở cánh quạt tuabin gây ra đúng không? Lúc chiều em thấy báo cáo kỹ thuật ghi nhận hiện tượng búa nước cục bộ...
- Bọt khí xâm thực không bao giờ tạo ra dải tần số tuần hoàn chuẩn xác đến mức này. - Tôi cắt ngang, mắt dán chặt vào biểu đồ phổ dao động - Xem chu kỳ đỉnh sóng này đi. Đúng 8,5 Hz. Biên độ dao động cực kỳ ổn định, lặp lại chính xác sau mỗi sáu giây.
Hạ âm trong dải 7 đến 12 Hz là vùng dao động đặc biệt nguy hiểm. Trong kỹ thuật công trình, đây là tần số cộng hưởng nội tạng của động vật có vú, có khả năng gây choáng váng, buồn nôn và phá hủy các mô mềm. Nhưng quan trọng hơn, trong sinh vật học tiến hóa, đây chính là dải tần số phát tín hiệu định vị và nhịp sinh học của các loài bò sát săn mồi khổng lồ thời tiền sử dưới nước sâu.
Khi các tổ máy tuabin phát điện vận hành hết công suất để xả lũ, dòng nước xoáy qua buồng xoắn vô tình tạo ra một buồng cộng hưởng hạ âm khổng lồ.
Cỗ máy hiện đại nặng hàng chục nghìn tấn đang phát đi một tín hiệu liên tục xuống đáy vực. Nó rung lên với nhịp điệu của một sinh vật khổng lồ đang thách thức lãnh địa, gầm rú xuyên qua các khe nứt đá vôi bị chôn vùi suốt ba mươi năm.
Cái hang đá ngầm cổ xưa nằm ngay bên dưới móng đập chính là nơi hội tụ của các luồng sóng hạ âm này. Con thú ngủ vùi trong lòng đất không thức giấc vì sự tò mò. Nó bị đánh thức bởi nhịp đập cơ khí điên cuồng của nền văn minh công nghiệp. Dòng xoáy và tiếng gầm của tuabin đã kích hoạt bản năng săn mồi hung hãn nhất mà tạo hóa từng tạo ra.
RẦM!
Một tiếng va đập khô khốc vọng qua bức tường bê tông cốt thép dày ba mét. Cú va chạm làm bóng đèn huỳnh quang trên đầu chúng tôi chao đảo dữ dội. Bụi xi măng từ trần vòm rụng lả tả xuống mặt bàn máy tính.
- Lại là nó! - Tuấn thất thanh kêu lên, lùi giật lùi về phía cánh cửa sắt - Cú húc vào cửa van xả đáy! Gia tốc kế móng đập nhảy vọt lên ngưỡng cảnh báo đỏ rồi!
Tôi không hoảng loạn. Mười hai năm lăn lộn trên các công trình thủy điện và hàng trăm giờ lặn khảo sát đáy sâu rèn cho tôi khả năng giữ cái đầu lạnh trong những tình huống nguy cấp nhất. Tôi chuyển máy phân tích sang chế độ thu nhận biến dạng vật liệu của giàn chắn rác cửa đáy.
Cửa xả đáy nằm ở độ sâu sáu mươi mét nước được bảo vệ bởi một hệ thống lưới chắn rác khổng lồ đúc bằng thép tôi chịu lực, mỗi thanh thép có đường kính lên tới năm mươi milimét, thiết kế để ngăn thân cây gỗ và đá tảng trôi vào phá hủy cánh quạt tuabin. Nếu có vật thể va đập, cảm biến đo biến dạng gắn trên các thanh giằng sẽ ghi nhận biến thiên tải trọng.
Đồ thị biến dạng trên màn hình không hiển thị một cú va đập diện rộng của dòng nước lũ.
Nó hiển thị hàng chục điểm ứng suất tập trung cực hạn, kéo dài thành những vệt rách sâu hoắm chạy song song.
- Đi theo tôi. Ra khoang quan sát cửa nhận đáy. - Tôi giật lấy chiếc đèn pin công nghiệp chuyên dụng công suất lớn, bước nhanh về phía cuối hành lang.
- Anh Hải! Dưới đó nguy hiểm lắm! Quy trình an toàn cấm tiếp cận khoang đệm khi áp lực đáy vượt quá giới hạn...
- Cậu muốn đứng đây chờ thân đập bị xé toạc ra rồi chết chìm trong khối nước sáu mươi mét à? Đi lấy chìa khóa tời kiểm tra ngay! - Tôi gằn giọng.
Tuấn tái mặt, ngập ngừng một giây rồi lập tức quay người chạy đi lấy chùm chìa khóa cơ khí dự phòng.
Chúng tôi đi xuống thêm hai tầng cầu thang thép xoắn ốc ẩm ướt và trơn trượt, sâu hơn nữa vào lòng móng công trình. Nơi đây nằm ngang với cao trình đáy sông nguyên thủy trước khi đắp đập. Tiếng nước xả qua đáy gầm thét như tiếng sấm nổ rền rĩ dưới địa ngục. Không khí sặc mùi tanh tưởi của bùn đáy và phù sa lắng đọng nghìn năm.
Cửa khoang kiểm tra số ba là một khối thép đúc dày hai mươi phân, trang bị gioăng cao su chịu áp lực cao. Bên trên cánh cửa có một ô kính quan sát bằng thủy tinh thạch anh dày mười phân, nhìn thẳng vào khoang đệm dẫn nước trước giàn chắn rác cửa van đáy.
Nước phía bên kia ô kính đen đặc quầng quẫy. Ánh sáng đèn pin công nghiệp của tôi chiếu qua lớp kính thạch anh chỉ soi tỏ được một vùng nước lờ mờ phù sa trong phạm vi ba mét.
Tôi áp sát mặt vào ô kính lạnh buốt.
Những thanh thép tôi của giàn chắn rác hiện ra dưới luồng sáng vàng của đèn pin.
Khung cảnh trước mắt khiến dây thần kinh trong đầu tôi căng như dây đàn.
Các thanh thép đường kính năm mươi milimét - thứ vật liệu có thể chịu được sức va đập của cả một thân cây gỗ nghiến nghìn năm trôi theo dòng lũ - đang bị uốn cong vặn vẹo như những cọng rơm. Lớp sơn chống ăn mòn bằng epoxy màu xám bị cạo tróc từng mảng lớn, để lộ ra phần kim loại sáng bóng nhưng chi chít những vết khía sâu hoắm.
Đó là những vết cào xé.
Hàng chục vết rãnh hình móng vuốt cắm phập vào thân thép tôi, sâu tới hơn một đốt ngón tay, kéo dài thành những vệt rách toạc kim loại sắc lẹm. Mỗi vết cào cách nhau đúng bốn mươi phân, tạo thành một dấu vết cơ học có quy luật của một bàn chân hoặc chi trước khổng lồ mang cấu trúc giải phẫu vượt xa mọi loài sinh vật hiện đại từng được ghi nhận.
Không có hiện tượng xâm thực bọt khí nào gặm nhấm kim loại theo hình thù như vậy. Dòng xoáy của nước lũ cũng không thể để lại những vết cắn xé sâu đến tận lõi thép.
Sinh vật dưới đáy vực đang chủ động tấn công vào giàn chắn rác. Nó muốn phá nát rào cản bằng kim loại này để lao thẳng vào buồng xoắn tuabin - nơi phát ra tiếng gầm hạ âm đang làm nó phát điên.
- Lạy trời... cái gì có thể bẻ cong được thép tôi thế này? - Tuấn đứng bên cạnh, hai đầu gối run lẩy bẩy, chiếc đèn pin trên tay cậu ta run rẩy lia qua những thanh thép vặn vẹo.
- Một con thú nặng hàng chục tấn, sở hữu hàm răng hoặc móng vuốt bọc khoáng thạch cứng hơn thép tôi. - Tôi lẩm bẩm, mắt vẫn dán chặt vào những vệt cào còn mới nguyên. Mép kim loại bị xé rách chưa hề bị rỉ sét bám vào, chứng tỏ cú tấn công vừa diễn ra cách đây chưa đầy nửa giờ.
Vết xăm trên ngực tôi đột ngột nóng bừng lên như bị dí than hồng.
Một luồng áp lực vô hình từ bên ngoài khối nước đen kịt ép mạnh vào ô kính thạch anh. Nước trong khoang đệm bắt đầu cuộn xoáy dữ dội, cuốn theo những mảng vảy sắt rỉ sét quay cuồng trong luồng sáng đèn pin.
Tôi nhìn thấy một chuyển động ngầm.
Cách ô kính quan sát chừng năm mét, sâu trong làn nước sông Đà đen ngòm như mực tàu, một khối bóng đen khổng lồ lướt ngang qua. Kích thước của nó vượt xa mọi hình dung của tôi về các loài thủy quái trong truyền thuyết. Thân mình nó uốn lượn chậm rãi nhưng mang theo một động lượng kinh hoàng, đẩy một khối nước áp lực khổng lồ ép thẳng vào khung cửa van đáy.
RẮC!
Kính thạch anh chịu lực mười phân phát ra một tiếng răn reo khô khốc. Một đường nứt nhỏ như sợi tóc xuất hiện ngay giữa tâm kính, lan dài ra mép viền kim loại.
- Rút lui! Ngay lập tức! - Tôi túm chặt lấy cổ áo bảo hộ của Tuấn, giật mạnh cậu ta lùi lại phía sau cầu thang sắt.
Chúng tôi vừa lùi lại ba bước thì một cú va chạm khác dội thẳng vào cánh cửa thép khoang kiểm tra. Tiếng kim loại va đập gắt gao rền vang khắp đường hầm bê tông, kèm theo đó là tiếng rít chói tai của thép cọ xát vào vảy cứng. Giàn chắn rác bên ngoài đang oằn mình biến dạng dưới sức mạnh của con quái thú nghìn năm tuổi.
Âm thanh hạ âm trên máy phân tích quang phổ Brüel & Kjær đặt ở trạm quan trắc phía trên gầm lên những tiếng tít tít điên loạn. Đỉnh sóng 8,5 Hz vọt lên chạm trần thang đo, biến thành một vệt màu đỏ thẫm trên màn hình LCD.
Nó đang lượn lờ ngay ngoài cửa van xả đáy. Nhịp đập cơ khí của sáu tổ máy tuabin đã biến đập thủy điện Sơn La thành một mục tiêu không thể xóa bỏ trong nhận thức săn mồi của con quái vật. Nếu cứ tiếp tục để mặc nó tấn công vào giàn chắn rác, khối bê tông móng đập sẽ không chịu nổi ứng suất mỏi cơ học kéo dài. Khi các thanh thép tôi gãy rời, con thú sẽ lao thẳng vào cánh quạt tuabin hoặc cày nát cửa van xả đáy, tạo nên một lỗ thủng áp lực cuốn trôi toàn bộ công trình xuống hạ lưu.
Tôi kéo Tuấn chạy thục mạng lên cầu thang sắt, trở lại hành lang kiểm tra chính.
Hơi thở của tôi dồn dập, lồng ngực bỏng rát vì vết xăm rồng nước đang phản ứng dữ dội với nguồn xung lực dưới đáy sâu. Tôi chộp lấy bộ đàm gắn trên vai, bấm nút gọi khẩn cấp về trung tâm chỉ huy đập:
"Trần Viết Hải báo cáo ban chỉ huy! Tình trạng tại cửa van đáy số ba đã vượt quá khả năng kiểm soát cơ học thông thường! Kết cấu giàn chắn rác đang bị phá hủy nghiêm trọng từ bên ngoài! Không phải do dòng chảy, nhắc lại, không phải do dòng chảy!"
"Anh Hải! Anh vừa thấy cái gì dưới đó?" - Giọng trưởng ca vận hành run rẩy dội qua loa bộ đàm giữa tiếng còi hú inh ỏi.
Tôi nhìn lại vết nứt nhỏ trên ô kính khoang kiểm tra đang rỉ ra những giọt nước đen ngòm, ánh mắt đanh lại:
"Chuẩn bị ngay sàn công tác tại cao trình đỉnh đập! Yêu cầu đội thợ lặn túc trực thiết bị thả ngầm! Chúng ta phải đưa cụm sonar quét đa tia và camera chuyên dụng chịu áp cao xuống tận đáy vực sáu mươi mét! Tôi cần nhìn thấy rõ toàn bộ thân thể con thú trước khi nó xé toạc chân móng bê tông này!"
Tiếng còi báo động khẩn cấp từ trên mặt đất dội ngược xuống hành lang ngầm sâu hun hút, hòa cùng tiếng gầm rống của dòng nước xả đáy đang cuộn xoáy điên cuồng trong lòng đá vôi Tây Bắc.