Vực Đáy Đập Thủy Điện - Chương 13: Trận Chiến Cửa Xả
Luồng nước lạnh buốt của sông Đà lập tức nuốt chửng cơ thể tôi khi tôi rời khỏi khoang đệm. Xung quanh tôi là một màn đen tuyệt đối. Ánh đèn halogen mười…
Nội dung chương
Luồng nước lạnh buốt của sông Đà lập tức nuốt chửng cơ thể tôi khi tôi rời khỏi khoang đệm.
Xung quanh tôi là một màn đen tuyệt đối. Ánh đèn halogen mười nghìn lumen gắn trên mũ lặn composite rọi ra phía trước chỉ tạo thành một vệt sáng hình nón ngắn ngủi, mờ đục do bị tầng tầng lớp lớp hạt phù sa tháng Chín cản trở. Dưới họng vực này, nước sông không có màu xanh thẫm thông thường mà mang sắc nâu đỏ quánh đặc, cuộn tròn thành từng xoáy nhỏ quanh lớp kính mặt nạ.
Tôi nắm chặt sợi cáp thép dẫn hướng bằng bàn tay đeo găng cao su neoprene dày năm milimét. Cảm giác kim loại lạnh ngắt truyền qua lớp vật liệu tổng hợp, nhắc nhở tôi về vị trí hiện tại giữa khoảng không vô tận.
Đồng hồ lặn Suunto chuyên dụng vỏ titan trên cổ tay trái phát ra tiếng bíp ngắn đều đặn. Màn hình dạ quang hiển thị thông số tăng dần theo từng giây: mười lăm mét, hai mươi mét, ba mươi mét.
Ở độ sâu ba mươi mét, áp suất môi trường đã đạt mức bốn atmosphere. Áp lực của hàng triệu khối nước đè nặng lên màng nhĩ tôi tạo thành từng cơn buốt nhói buốt óc. Tôi liên tục vận dụng kỹ năng cân bằng áp lực khoang tai mà bản thân đã rèn giũa suốt hàng trăm giờ lặn kỹ thuật của PADI Divemaster. Tôi nuốt nước bọt, đẩy luồng khí thở nhẹ qua thành mũi đóng kín để khai thông vòi Eustache. Tiếng kêu lục cục khô khốc vang lên bên trong xương thái dương, giải tỏa bớt cơn tức nghẹn đang chực xé rách màng tai.
Càng xuống sâu, nhiệt độ nước càng tụt giảm đột ngột theo từng lớp nghịch nhiệt. Từ mười tám độ C ở bề mặt, nhiệt độ đáy hồ tụt xuống chỉ còn hơn bảy độ C. Cái lạnh xuyên thấu qua lớp vải ép kín ba lớp của bộ đồ lặn khô, ép chặt vào từng lỗ chân lông trên da thịt tôi. Bình thường, với độ lạnh và áp lực này, các thợ lặn thương phẩm sẽ bắt đầu xuất hiện triệu chứng run rẩy cơ bắp ngoài tầm kiểm soát, dẫn đến tiêu hao dưỡng khí nhanh gấp ba lần tốc độ tính toán.
Nhưng ngay lúc này, dưới lớp áo cao su dày cộm, da thịt tôi bắt đầu có phản ứng lạ lùng.
Toàn bộ những vệt mực chàm pha chu sa mà cụ Bùi Văn Cương khắc lên ngực, vai và dọc sống lưng tôi đang râm ran tỏa nhiệt. Từng thớ cơ nóng ran lên theo từng nhịp đập của quả tim. Hơi ấm lan dọc theo các rãnh xương sườn, chạy thẳng vào lồng ngực, đánh bạt hoàn toàn sự xâm lấn của hàn khí lòng hồ. Những cơn ảo giác ngạt thở do hàm lượng nitơ bắt đầu tích tụ trong máu cũng bị luồng xung nhiệt từ các nét văn thân gạt phăng ra ngoài rìa ý thức. Đầu óc tôi duy trì trạng thái tỉnh táo một cách kỳ dị, mắt nhìn thấu qua lớp nước đục mà không hề bị rối loạn thị giác bởi các luồng xoáy phù sa.
Bốn mươi lăm mét. Năm mươi mét.
Tiếng rít trầm đục của dòng nước chảy qua cửa xả đáy số ba dội vào màng nhĩ tôi mỗi lúc một rõ ràng hơn. Đó không phải là âm thanh cơ học êm ái của một công trình vận hành trơn tru, mà là tiếng gầm giận dữ của một con mãnh thú bị nghẹt họng. Dòng nước lũ từ thượng nguồn Mường La tràn về với lưu lượng khổng lồ đang dồn toàn bộ sức nặng của nó vào khoảng hở bị kẹt ở chân đập.
Tôi kiểm tra van cấp khí của cụm van thở Apeks. Hỗn hợp Nitrox chuyên dụng giàu oxy tràn vào phổi theo từng nhịp hít sâu, đều đặn và có kiểm soát. Tôi không được phép thở gấp. Ở độ sâu này, mỗi lần hít thở hoảng loạn sẽ làm tăng lượng thán khí tồn đọng, dễ dẫn đến hiện tượng trúng độc khí sâu cực kỳ nguy hiểm.
Sáu mươi mét.
Đồng hồ rung mạnh trên cổ tay, báo hiệu tôi đã chạm tới giới hạn độ sâu công tác. Mũi chân vịt cao su của tôi chạm vào một mặt phẳng thô ráp bằng bê tông.
Tôi đã đáp xuống bệ móng của vòm gia cố cửa van xả đáy.
Áp suất xung quanh lúc này chạm ngưỡng bảy bar. Bảy mươi tấn nước đang đè nén lên từng mét vuông diện tích bề mặt cơ thể tôi. Khối áp lực khủng khiếp nghiền chặt bộ đồ lặn khô dính sát vào từng đường gân thớ thịt, biến mỗi chuyển động của khớp gối, khớp vai thành một nỗ lực vận sức phi thường.
Tôi quỳ một chân xuống nền bê tông móng, với tay ra sau lưng kiểm tra cụm kích nêm thủy lực áp lực cao và thanh xà beng titan. Thiết bị vẫn nguyên vẹn, các chốt xả khí nén dự phòng được khóa chặt. Tôi xoay núm điều khiển trên mũ lặn, tăng công suất đèn chiếu lên mức tối đa.
Chùm sáng trắng mười nghìn lumen xuyên thủng màn đêm phù sa, quét ngang qua mặt trước của cửa van số ba.
Khung cảnh hiện ra trước mắt khiến lồng ngực tôi thắt nghẽn lại.
Cửa van đáy số ba là một khối kết cấu thép hợp kim khổng lồ nặng hơn một trăm tấn, trượt trên hai rãnh ray dẫn hướng bằng thép không gỉ được chôn chặt vào lòng khối bê tông đập Sơn La. Theo nguyên lý vận hành, cánh cửa này phải trượt phẳng hoàn toàn để điều tiết lưu lượng xả cát và bùn đáy hồ. Nhưng trước mặt tôi, toàn bộ mảng cửa thép đang bị lệch góc mười lăm độ, kẹt cứng giữa hai trụ bê tông gia cố. Nước lũ với áp lực hàng trăm tấn đang xé rách các mép gioăng cao su làm kín, tạo ra những luồng phụt áp lực cao màu trắng xóa, rít lên chói tai như tiếng còi hơi tàu hỏa.
Tôi nhích từng bước lại gần, hai tay bám chặt vào các tai móc kỹ thuật bằng đồng gắn trên móng bê tông để chống lại lực hút kinh hoàng của dòng xả.
Nếu bị dòng nước này cuốn vào khe kẹt cửa van, cơ thể con người sẽ bị xé vụn thành từng mảnh trong chưa đầy nửa giây. Tôi hiểu rõ quy luật của thủy lực công trình: áp suất chênh lệch giữa hai phía mặt đập ở độ sâu này đủ sức nghiền nát cả những khối thép ống dày vài phân.
Tôi chiếu đèn vào hệ thống khung thép của lưới chắn rác phía trước họng van. Đây là kết cấu giàn thép đan chéo dùng để ngăn chặn thân cây gỗ mục hoặc đá tảng từ thượng nguồn trôi dạt vào làm hỏng cánh van xả đáy.
Tấm lưới thép chịu lực dày dặn ấy đã biến dạng hoàn toàn.
Những thanh dầm giằng bằng thép đặc phi 32 - loại thép cường độ cao chuyên dùng cho các công trình siêu trường siêu trọng - bị uốn cong gãy gập, vặn xoắn thành từng vòng lòng thòng giống hệt những cọng rơm khô bị giẫm nát. Vết đứt gãy trên thân thép nham nhở, để lộ ra những thớ kim loại sáng quắc mới toanh, không hề có dấu vết ăn mòn của rỉ sét. Một lực cơ học khổng lồ, vượt xa khả năng va đập của bất kỳ khúc gỗ trôi sông hay tảng đá lăn nào, đã xé toạc tấm lưới thép từ bên ngoài vào trong.
Một cơn rùng mình chạy dọc sống lưng tôi, bất chấp hơi nóng từ lớp văn thân đang hừng hực tỏa nhiệt trên ngực.
Tôi tiến sát hơn vào mép trụ vòm bê tông, nơi khung thép giằng bị giật tung khỏi móng neo. Ánh đèn lặn quét dọc theo bề mặt bê tông mác 400 vốn nhẵn thín và cứng chắc như đá hoa cương.
Trên mặt bê tông xuất hiện ba rãnh cào sâu hoắm. Mỗi rãnh rộng tới mười lăm phân, sâu hơn mười phân, cày nát lớp vữa bề mặt và xé toạc các thanh cốt thép gia cường bên trong. Vết cày kéo dài thành một hình vòng cung sắc lẹm, để lại lớp bột đá xám trắng lơ lửng trong làn nước đục.
Nhưng điều làm tôi chết lặng nằm ở điểm kết thúc của rãnh cào thứ hai.
Cắm ngập sâu vào khối bê tông mác cao là một vật thể lạ hình bán nguyệt.
Tôi vươn tay trái, bám chắc vào một mẩu dầm thép còn sót lại, rướn người tới gần vật thể. Dưới ánh sáng chói gắt của đèn halogen, bề mặt vật thể ánh lên một màu xám xỉn pha lẫn sắc xanh đen của kim loại ngâm nước lâu năm.
Nó to ngang một chiếc nắp xoong lớn, đường kính ngót nghét năm mươi centimet. Rìa ngoài của nó mỏng dính, sắc bén như một lưỡi rìu chặt đá, trong khi phần gốc cắm ngập vào bê tông dày tới bốn đốt ngón tay. Tôi đưa bàn tay đeo găng chạm nhẹ vào bề mặt thô ráp ấy.
Cảm giác trượt dưới ngón tay tôi là vô số những đường vân xếp lớp hình mắt cáo, cứng cáp và lạnh lẽo hơn bất kỳ loại đá tự nhiên nào. Đó là một chiếc vảy. Một mảng vảy đơn lẻ của một loài sinh vật thủy sinh khổng lồ, bị gãy rời và cắm phập vào bê tông khi nó dùng sức xé toạc khung giàn thép.
Một mảng vảy to bằng cái nắp xoong. Nếu một chiếc vảy đã có kích thước khủng khiếp dường này, thì thân hình của sinh vật mang nó phải dài tới hàng chục mét, với khối lượng cơ thể tính bằng hàng chục tấn.
Những lời kể của cụ Bùi Văn Cương về con Thuồng Luồng nghìn năm tuổi thức giấc dưới đáy vực sâu sông Đà dội về rành rọt bên tai tôi.
Ba mươi năm trước, khi hàng triệu tấn đất đá và bê tông của đại công trình thủy điện ngăn dòng sông Đà, người ta đã vĩnh viễn bịt kín đường thoát của các hang động ngầm cổ xưa. Dòng nước lũ đột ngột dâng cao cùng độ rung chấn của các tổ máy tuabin phát điện cực đại trong đợt xả lũ tháng Chín đã đánh thức kẻ thống trị vực sâu khỏi giấc ngủ đông kéo dài hàng thập kỷ.
Cửa van đáy số ba không hề bị kẹt do rác trôi hay lỗi cơ khí thủy lực tự động.
Nó bị kẹt vì một sinh vật khổng lồ đã dùng sức mạnh nghiền nát khung thép chắn rác, cắn xé cấu trúc kim loại để tìm đường thoát ra khỏi vùng lòng hồ đang cuộn sóng.
Tôi rút thanh xà beng titan bên hông, cẩn thận nạy vào khe hở giữa mảng vảy xám và khối bê tông nứt vỡ. Thanh kim loại phát ra tiếng ken két chói tai. Lực bám của mảng vảy chặt đến mức tôi phải dùng toàn bộ trọng lượng cơ thể đu người lên thanh nẩy mới có thể làm nó lung lay.
BỤP!
Khối vảy bật ra khỏi kẽ nứt bê tông, rơi tọt vào lòng bàn tay tôi. Trọng lượng của nó nặng trĩu, ước chừng phải hơn mười lăm kilôgam. Mặt sau của mảng vảy dính một lớp màng nhầy màu xám đục, khi tiếp xúc với dòng nước cuộn lập tức tan ra thành một vệt khói nhờ nhờ bốc mùi tanh nồng nặc, lấn át cả mùi bùn đất phù sa.
Cùng lúc đó, ánh đèn trên mũ lặn của tôi lia theo vệt trầy xước kéo dài từ chân móng đập ra phía xa.
Những vết cào sâu hoắm trên nền đáy hồ không dừng lại ở chân vòm van số ba. Chúng tạo thành một vệt trượt dài ngổn ngang bùn cát, dẫn thẳng ra rìa ngoài của vùng bệ móng bê tông, hướng về phía hốc sụt lún địa chất tự nhiên nằm cách thân đập khoảng ba mươi mét về phía mạn phải.
Ở nơi đó, nằm sâu dưới chân vách đá nguyên thổ của lòng sông Đà cũ, là miệng một hang đá ngầm cổ xưa.
Miệng hang đá tối tăm, có hình thù như một hàm ếch khổng lồ há toang giữa đáy bùn, đường kính ước chừng phải rộng hơn sáu mét. Ba mươi năm trước, khi thi công đắp đập, các kỹ sư địa chất từng ghi nhận đây là hệ thống hang karst ngầm thông thủy với các túi nước ngầm sâu trong dãy núi đá vôi Hoàng Liên Sơn, nhưng đã được xử lý bằng các bao tải xi măng áp lực để chống thấm móng.
Giờ đây, toàn bộ khối nút chặn xi măng của ba thập kỷ trước đã bị phá toang hoác từ phía bên trong lòng núi trồi ra.
Bùn đen và cát hạt thô từ miệng hang ngầm đang bị một lực đẩy vô hình tống ngược ra ngoài lòng hồ, tạo thành một cột nước đục ngầu cuồn cuộn dâng lên. Áp lực dòng chảy ở cửa hang thay đổi một cách bất thường. Cứ mỗi năm giây, dòng nước lại giật ngược vào trong rồi lại phụt mạnh ra ngoài theo một chu kỳ tuần hoàn đều đặn, giống hệt như nhịp hít thở của một buồng phổi vĩ đại đang ẩn mình dưới lòng địa tầng.
Sợi cáp thép tín hiệu nối từ thắt lưng tôi lên mặt nước giật mạnh một cái.
Giọng của Tuấn truyền qua tai nghe liên lạc ngầm, âm thanh bị nhiễu sóng từ trường và tiếng nước réo biến thành những tiếng lạo xạo ngắt quãng:
- Anh Hải... anh có nghe rõ không? Thiết bị quan trắc địa chấn... của phòng điều khiển trung tâm... vừa ghi nhận... dao động tần số thấp cực mạnh phát ra từ... chân móng đập... ngay sát vị trí của anh! Lưu lượng đỉnh lũ... đang tăng nhanh hơn dự kiến... Anh phải cài kích nêm... giải phóng chốt van ngay lập tức!
Tôi áp bàn tay vào mặt nạ lặn, cố giữ ống thở ổn định để trả lời:
- Tôi đã tiếp cận được cửa van. Nhưng tình hình không như dự đoán. Lưới chắn rác bị phá hủy hoàn toàn. Tôi phát hiện dấu vết sinh học và một cửa hang ngầm bị sụt lún dưới chân vòm gia cố. Tôi cần mười phút để chèn cụm kích áp lực vào rãnh trượt.
- Nhanh lên... anh Hải! Mực nước thượng lưu... đã vượt ngưỡng... báo động ba...
Tiếng nói của Tuấn đột ngột bị cắt đứt bởi một chuỗi âm thanh the thé rít lên trong tai nghe, rồi chìm nghỉm vào tiếng rè vô tận của sóng tĩnh điện. Đường truyền liên lạc vô tuyến đáy sâu đã bị cô lập hoàn toàn.
Tôi không còn thời gian để do dự. Nếu đỉnh lũ mười lăm nghìn mét khối một giây ập tới mà cửa van đáy vẫn bị kẹt lệch rãnh, áp lực khổng lồ sẽ bẻ gãy cánh van, tạo ra một lỗ thủng mất kiểm soát ở chân đập, đe dọa trực tiếp đến sự an toàn của toàn bộ công trình thủy điện Sơn La và hàng triệu sinh mạng ở vùng đồng bằng hạ lưu.
Tôi nhét mảng vảy lớn vào túi đựng mẫu vật bên hông đùi, tháo cụm kích nêm thủy lực áp lực cao ra khỏi lưng. Tôi dùng hai chân kẹp chặt lấy gờ thép dầm gãy, đưa đầu kích nêm bằng thép vonfram nhắm thẳng vào khe kẹt giữa mép cánh van và rãnh ray bê tông.
Đúng lúc mũi kích vừa chạm vào rãnh thép, một luồng nước ngầm cực lạnh từ phía miệng hang đá cổ bất thần tràn tới.
Đó không phải là dòng nước xả thông thường. Luồng nước này mang theo một áp lực tĩnh cực lớn, đẩy lùi toàn bộ phù sa xung quanh thành một khoảng trống trong vắt kỳ dị trong vài mét.
Nhiệt độ nước xung quanh tôi tụt thẳng xuống gần điểm đóng băng trong tích tắc.
Toàn bộ các hoa văn rồng nước trên cơ thể tôi đột ngột co rút lại dữ dội. Lớp mực chàm trên ngực tôi không còn chỉ râm ran ấm áp nữa, mà bùng cháy lên như thể có ai đó vừa áp một thanh sắt nung đỏ vào da thịt. Một luồng xung điện tê dại phóng thẳng từ hõm ức lên tận đại não, kích hoạt toàn bộ bản năng sinh tồn nguyên thủy nhất trong cơ thể tôi.
Cùng lúc đó, dưới đáy vực sâu sáu mươi mét hoàn toàn câm lặng, một âm thanh trầm đục bắt đầu truyền qua khối bê tông móng đập.
Đó là tiếng kim loại cọ xát vào vảy cứng, vang lên rờn rợn từ sâu thẳm bên trong bóng tối của miệng hang đá ngầm.