ÂM BINH BÊN THÁC BẢN GIỐC - Chương 15: Họp bản lần hai
Ngày hai mươi tháng chạp, nhà văn hóa bản Nà Lũng chưa tới giờ họp đã chật người. Trưởng bản Nông Văn Pảo đứng ở cửa nhìn bà con kéo vào từng tốp, người…
Nội dung chương
Ngày hai mươi tháng chạp, nhà văn hóa bản Nà Lũng chưa tới giờ họp đã chật người. Trưởng bản Nông Văn Pảo đứng ở cửa nhìn bà con kéo vào từng tốp, người nào cũng mang theo cái vẻ mặt của nhiều đêm không ngủ, áo bông xộc xệch, mắt thâm quầng. Sáu mươi hai tuổi, ông đã làm trưởng bản đủ lâu để biết một cuộc họp như thế này khó giữ nhất ở chỗ nào. Không phải ở tiếng nói to, mà ở chỗ nỗi sợ của từng nhà cộng lại sẽ thành một sức ép không ai gọi tên được. Và nếu người đứng đầu không tách bạch được việc nào ra việc nấy, cả bản sẽ trút hết sức ép ấy lên một chỗ yếu nhất mà nó tìm thấy.
Hôm nay chỗ yếu nhất ấy là nhà họ Triệu.
Ông cho kê thêm hai dãy ghế dài, đặt ấm nước nóng ở giữa, rồi mới mở cuộc họp bằng việc điểm lại thiệt hại một cách khô khan và rõ ràng, như cách ông vẫn làm trong mọi cuộc họp về đê điều hay dịch bệnh những năm trước. Bốn đợt quấy phá. Hai mươi ba con gia súc chết khô máu. Một thanh niên trật khớp vai đang dưỡng ở nhà. Một bà cụ ngất vì kinh hãi vừa tỉnh. Không một người nào chết, điều đó ông nhắc lại hai lần cho cả nhà văn hóa nghe rõ, vì tin đồn trong bản hễ truyền qua ba miệng là đã thêm ra những điều không có thật.
- Việc đầu tiên tôi xin bà con nhớ cho rõ, Pảo nói, tay gõ nhẹ lên mặt bàn. Tới giờ phút này, chưa có người nào trong bản mình mất mạng vì chuyện này. Gia súc chết là mất của, là đau xót, nhà nào mất tôi đều đã ghi vào sổ để báo lên xã xin hỗ trợ. Nhưng người còn thì bản còn. Ta họp để tính việc giữ người, giữ bản, không phải họp để hoảng lên rồi làm bừa.
Đại diện các hộ mất gia súc đứng lên nói trước. Nhà anh Nông Văn Thọ mất hai con lợn và một con trâu non, nói tới khoản tiền vay mua trâu còn treo ở ngân hàng xã thì giọng nghẹn lại, không nói hết câu. Nhà bà Vi Thị Lả mất con trâu già kéo cày mấy năm nay, bà chỉ hỏi một câu ngắn gọn mà cả gian nhà im phăng phắc, rằng nếu đêm nay, đêm mai lại chết nữa thì sang xuân nhà bà lấy gì mà cày ruộng. Mấy hộ khác nối nhau đứng lên, người đòi xã phải có câu trả lời rõ ràng, người hỏi bao giờ huyện mới cử người về tận nơi xem xét. Người nói thẳng rằng cứ trực đêm mãi thế này thì sức người cũng kiệt, trai tráng thức trắng cả tuần đã bắt đầu ốm.
Rồi một ý kiến được nói ra và nhanh chóng được nhiều người hưởng ứng, lúc đầu còn rụt rè, về sau thành tiếng nói chung của một góc nhà văn hóa. Báo lên huyện, xin hỗ trợ di dời tạm một số hộ ở quanh nhà họ Triệu và gần bờ sông đi nơi khác một thời gian, chờ cho hiện tượng yên hẳn hãy về. Người nói là một thanh niên nhà ở cuối bản, nhà chưa mất con gia súc nào nhưng hai đêm nay con nhỏ khóc suốt đêm không dỗ được.
Pảo nghe hết, không cắt lời ai, ghi chép vào cuốn sổ bìa nâu của mình từng ý một. Tới khi tiếng xì xào trong nhà văn hóa lắng xuống, ông mới đáp từng việc một, chậm rãi như người gỡ từng nút dây.
- Di dời không phải chuyện một buổi họp bản quyết được. Đất này là đất cha ông của bà con, nhà sàn dựng mấy đời, gia súc còn lại nhốt ở đâu, người già yếu đi đứng thế nào, ai trông bản trống, mọi thứ đều phải có phương án của xã, của huyện. Tôi sẽ báo cáo đầy đủ ý kiến của bà con lên xã ngay chiều nay, không giữ lại một dòng nào. Nhưng tôi cũng nói thật với bà con, trong lúc chờ trên xét duyệt, bản mình vẫn phải tự giữ lấy nhau từng đêm một, không có cách khác.
Ông vừa dứt lời thì chú họ Triệu Văn Bế đứng lên ở dãy ghế phía họ Triệu. Năm mươi tám tuổi, em họ của cụ Triệu Văn Ca vừa mất, ông Bế là người trong họ có tiếng nói, mấy ngày nay đi lại giữa các nhà họ tộc nhiều hơn ai hết. Ông ta nói không vòng vo.
- Thưa trưởng bản, thưa bà con. Việc bản thì bản lo, tôi không có ý kiến. Nhưng còn một việc nữa mà ai cũng biết mà chưa ai dám nói thẳng trong cuộc họp này. Đoàn binh ấy là binh của họ Triệu chúng tôi. Cha anh Văn giữ chúng bốn mươi năm, nay ông mất, binh không có chủ mới quấy phá cả bản. Trong buồng nhà trưởng họ Triệu còn chiếc rương của ông để lại, trong rương có còi, có ấn, có sách. Tôi đề nghị họ tộc mở rương ra, chia pháp khí cho các chi trong họ cùng giữ, rồi mời một thầy giỏi về thu binh cho dứt điểm. Cứ để rương khóa chặt như thế, người thì chần chừ, cả bản gánh họa thay cho một nhà, như thế không công bằng với bà con.
Tiếng hưởng ứng nổi lên ở mấy dãy ghế, không lớn nhưng rõ. Vài người quay sang nhìn về phía mẹ con bà Miên và anh em Văn, Hường đang ngồi lặng ở góc nhà văn hóa. Hường định đứng lên thì bà Miên đặt nhẹ tay lên đầu gối con gái, giữ cô ngồi yên. Văn ngồi thẳng người, mặt căng ra, nhưng anh chưa nói gì, vì ông Pảo đã giơ tay xin cả nhà văn hóa giữ trật tự và tự mình đứng lên trả lời ông Bế, từng câu rành mạch.
- Anh Bế nói có phần đúng ở chỗ họa này bắt đầu từ đoàn binh của họ Triệu, cả bản đều biết, tôi không giấu. Nhưng anh nói mở rương chia pháp khí thì tôi phải tách bạch ngay tại đây cho rõ hai việc. Việc thứ nhất là việc của bản, gồm trực đêm, khóa chuồng, đỡ đần các hộ mất gia súc, báo cáo lên xã, những việc ấy bản lo chung, tôi chịu trách nhiệm đứng đầu. Việc thứ hai là việc rương họ Triệu. Theo lệ của dòng thầy và lệ của họ tộc vùng này từ xưa, rương của người thầy chỉ truyền cho người nối dõi được chọn, không chia ra cho nhiều người cùng giữ như chia thóc trong bồ. Họ Triệu quyết việc rương thế nào là quyền của nhà trưởng họ Triệu và người nối dõi, cuộc họp bản hôm nay không biểu quyết thay việc ấy được. Ai ép nhà người ta mở rương trái lệ, nếu sau này xảy ra chuyện lớn hơn, người ấy có đứng ra chịu thay cho cả bản không.
Câu hỏi cuối cùng của ông rơi xuống gian nhà văn hóa làm tiếng xì xào tắt hẳn. Ông Bế mím môi, ngồi xuống, không đáp. Mấy người vừa hưởng ứng cũng lặng theo.
Pảo để cho sự im lặng ấy kéo dài mấy giây rồi mới nói tiếp, giọng hạ xuống, bàn sang việc trước mắt mà cả bản đều có thể làm ngay.
- Trước mắt, tôi đã bàn với xã và với nhà họ Triệu. Tối mai, hai mươi mốt tháng chạp, bản sẽ nhờ thầy Nông Văn Slấn ở bản bên sang làm lễ cúng cơm trấn tạm cho đoàn binh tại ngã ba đầu bản, theo đúng lệ cũ mà các cụ vẫn làm khi binh đi việc về. Thầy Slấn là bạn cũ của cụ Triệu, là người hiểu đoàn binh này nhất trong vùng. Lễ này không phải để thu binh, bà con nghe cho rõ, mà để xin chúng nhận một bữa cơm và lui lại ít đêm, cho bản mình có thời gian tính việc lâu dài. Mọi chuyện lớn hơn để sau lễ này rồi bàn tiếp, không ai được tự ý làm đàn cúng riêng trong nhà mình những ngày này, tránh mỗi nhà một phách, binh chưa yên mà người đã loạn thêm.
Trước khi tuyên bố giải pháp trước mắt, ông Pảo còn cho anh Vi Văn Thành, trưởng công an xã, nói ngắn gọn mấy lời về phía chính quyền. Anh Thành xác nhận xã đã nhận đủ báo cáo bốn đợt gia súc chết, kết quả xét nghiệm không phát hiện dịch bệnh, hồ sơ vẫn đang mở với nguyên nhân chưa xác định. Tổ trực đêm của xã sẽ duy trì tới khi tình hình yên hẳn và xã sẽ trình ý kiến xin hỗ trợ của các hộ mất gia súc lên huyện trong ngày. Anh cũng dặn bà con không đăng những đoạn quay và lời đồn chưa kiểm chứng lên mạng xã hội, tránh người ngoài kéo tới bản xem như một trò lạ, làm tình hình thêm rối. Mấy thanh niên trong bản nghe tới đó thì cúi đầu nhìn xuống, có người lặng lẽ xóa bớt mấy dòng đã soạn sẵn trong điện thoại. Ông Pảo gật đầu cảm ơn anh Thành rồi mới quay lại với bà con. Nói phần việc của bản và của lệ cũ, là phần mà ông, với tư cách trưởng bản đã sống qua trận lũ năm xưa, thấy mình phải đứng ra chịu trách nhiệm nói cho rõ ràng nhất.
Cuộc họp tan lúc gần trưa. Bà con ra về từng tốp, người thì bàn chuyện chuẩn bị lễ cúng cơm mỗi nhà góp một phần gạo, một con gà theo khả năng, người thì tính lại ca trực đêm nay. Ông Pảo ở lại sau cùng, tự tay xếp lại ghế, tắt bếp lửa trong nhà văn hóa, ghi thêm mấy dòng vào sổ rồi mới khóa cửa ra về. Bụng nghĩ rằng giữ được một cuộc họp không vỡ ra thành cuộc tranh cãi giữa các họ trong bản, trong những ngày như thế này, đã là giữ được một nửa cái bản rồi.
Ngay trước cửa nhà văn hóa, khi nắng đông đã lên cao và sương chỉ còn đọng ở những chỗ khuất. Ông Bế gọi mấy người đàn ông họ Triệu đang chuẩn bị ra về lại, đứng thành một vòng nhỏ ngay trên bậc thềm, nói đủ lớn cho cả những người chưa đi xa nghe thấy.
- Nếu nhà trưởng không dám mở rương thì để họ lo, ông Bế nói, mắt nhìn thẳng về hướng nhà sàn họ Triệu ở đầu bản. Đừng để cả bản chịu thay.
---