ÂM BINH BÊN THÁC BẢN GIỐC - Chương 23: Mở rương gia bảo
Văn ở lại trạm y tế xã với mẹ suốt đêm hai mươi lăm rạng hai mươi sáu. Mẹ anh nằm trong phòng theo dõi, truyền dịch, hơi thở yếu nhưng đều. Bác sĩ trực…
Nội dung chương
Văn ở lại trạm y tế xã với mẹ suốt đêm hai mươi lăm rạng hai mươi sáu.
Mẹ anh nằm trong phòng theo dõi, truyền dịch, hơi thở yếu nhưng đều. Bác sĩ trực nói qua được cơn nguy hiểm nhất rồi, giờ phải nằm yên điều trị, theo dõi huyết áp từng giờ, ít nhất vài ngày nữa mới tính chuyện về nhà theo dõi tiếp. Hường ở lại bên giường mẹ tới gần sáng thì gục đầu ngủ trên mép ghế. Văn ngồi ở hành lang lạnh của trạm, nghe tiếng thác rất xa vọng về qua những mái nhà của xã, và nghĩ về câu mẹ nói lúc lên xe.
Mở rương đi con. Cha con để rương cho con, không phải cho ai khác.
Câu ấy ông cụ đã dặn riêng mẹ một tuần trước khi mất. Suốt nửa tháng qua, mẹ giữ nó như giữ một nén hương chưa đến giờ thắp. Đêm qua, khi máu của mẹ đổ trên sàn gian giữa, mẹ mới nói ra. Văn hiểu cái giá của việc anh chần chừ. Anh đã về bản từ ngày cha mất, đã đếm từng con gia súc chết, đã đọc từng dòng biên bản ghi nguyên nhân chưa xác định. Đã đứng nhìn lá khô xếp thành hai hàng trước sân nhà, vậy mà anh vẫn chưa làm điều duy nhất mà cả nhà, cả bản, và có lẽ cả đoàn binh ngoài thác, đang chờ anh làm.
Trời vừa sáng, Văn gọi Hường dậy, dặn em ở lại với mẹ, rồi một mình đi bộ về bản trong sương sớm ngày hai mươi sáu tháng mười hai.
Nhà sàn họ Triệu sau một đêm binh vào nhà lạnh và vắng một cách lạ. Gian giữa đã được người của tổ trực dọn sơ qua đêm qua: bát hương đặt lại ngay ngắn, chân đèn dựng lại, nhưng vệt máu của mẹ trên sàn gỗ vẫn còn đó, sẫm lại thành một mảng tối trước bàn thờ. Văn đứng nhìn vệt máu một lúc lâu. Rồi anh tắm rửa qua loa, thay bộ quần áo sạch, thắp ba nén hương lên bàn thờ tổ sư, quỳ xuống vái cha ba vái, khấn nhỏ rằng con về mở rương theo lời mẹ dặn, theo lời cha để lại, xin tổ sư và cha chứng cho con.
Sau đó anh mới vào buồng của cha.
Buồng vẫn nguyên như ngày cha còn sống: chiếc giường gỗ, tấm chăn gấp gọn, mùi thuốc bắc và mùi giấy cũ. Chiếc rương gỗ gia bảo đặt ở góc trong cùng, dưới chân giường, phủ một tấm vải điều đã bạc màu. Rương làm bằng gỗ tốt, mặt gỗ lên nước bóng sẫm theo năm tháng, hai ổ khóa đồng ở hai lớp nắp đã xanh rỉ theo thời gian. Văn quỳ xuống, kéo tấm vải phủ ra, và đặt hai tay lên nắp rương.
Anh nhớ cha từng nói, hồi anh còn nhỏ, rằng rương này chỉ truyền cho người nối dõi, và người nối dõi chỉ được tự nguyện mở nó trước bàn thờ khi đã biết mình mở để làm gì. Ngày ấy anh nghe như nghe một câu chuyện cũ của người già. Giờ anh quỳ ở đây, tay đặt trên nắp gỗ lạnh, và hiểu từng chữ trong câu nói ấy nặng đến thế nào.
Khóa ngoài mở bằng chìa đồng mẹ vẫn giữ trong một túi vải nhỏ treo ở đầu giường. Khóa trong không có chìa. Theo lệ mà mẹ kể, khóa trong mở bằng cách xoay một mộng gỗ ở đáy rương theo đúng chiều mà chỉ người trong nhà được truyền mới biết. Văn lần tay xuống đáy rương, tìm thấy mộng gỗ nhỏ đã mòn nhẵn vì tay cha chạm vào suốt mấy chục năm. Anh xoay nó, nghe một tiếng cạch khô khẽ vang lên trong lòng rương, như một cái chốt vừa nhường đường sau bốn mươi năm giữ kín.
Nắp rương mở ra.
Bên trong, mọi thứ xếp ngay ngắn theo một thứ tự không hề lộn xộn, thứ tự của một người thầy đã chuẩn bị cho ngày bàn giao từ lâu, và đã ra đi trước khi kịp bàn giao.
Trên cùng là bộ áo thầy may sẵn còn mới. Áo vải chàm sẫm, cổ đứng, hàng khuy vải, là bộ áo cha may để mặc trong lễ Cấp sắc dự định vào rằm tháng Chạp này, lễ truyền ngôi cho con trai mà ông không kịp làm. Văn nhấc bộ áo lên, vải còn phẳng, còn thoang thoảng mùi vải mới lẫn mùi hương khói của gian thờ. Anh đặt áo sang một bên, lên mặt giường, cẩn thận như đặt một người đang ngủ.
Dưới áo là chiếc còi sừng trâu.
Còi dài hơn còi nhà thầy Dụ nhiều, làm từ sừng trâu đực, thân còi đen bóng, khắc kín hoa văn âm dương và những hàng thần chú chữ Nôm Tày chạy vòng quanh thân. Văn cầm còi lên. Nó nặng hơn anh tưởng, và lạnh, cái lạnh của một vật đã nằm yên trong rương tối chờ đúng bàn tay của mình. Đầu ngón tay anh lần theo những đường khắc, và bất giác anh nhớ lại một hình ảnh rất xa: bàn tay cha nắm chặt thân còi trong những đàn tràng ngày anh còn bé. Bàn tay gân guốc ấy đặt còi lên môi, thổi một tiếng dài mà cả khoảng sân như nín thở. Anh cũng nhớ ba mùa hè cha dạy anh thổi bên bờ thác, tay cha sửa từng ngón tay của anh trên thân còi, kiên nhẫn như người sửa một cái cây non cho thẳng.
Anh đặt còi xuống bên cạnh áo, lòng bàn tay vẫn còn nguyên cảm giác lạnh của sừng.
Bên cạnh còi, gói trong một tấm vải đỏ đã sờn mép, là chiếc ấn gỗ Lôi Đình. Văn mở gói vải. Ấn gỗ hình vuông, mặt ấn khắc chữ triện nổi, cán ấn mòn bóng vì tay người cầm qua nhiều đời thầy. Đây là chiếc ấn cha dùng để đóng dấu son lên bùa giấy bản vàng phong sắc cho mười hai vị tướng năm 1986, là chiếc ấn mà thiếu nó, mọi lệnh thu binh đều không có hiệu lực lâu dài theo lời thầy Slấn.
Dưới cùng của rương là cuốn sách cổ chữ Nôm Tày và mười hai lá bùa.
Cuốn sách bìa đã sờn, gáy sách khâu bằng chỉ gai, giấy bản ngả màu vàng sẫm của thời gian. Văn lật từng trang rất chậm. Chữ Nôm Tày anh đọc được phần lớn, vì cha đã dạy anh đọc chữ của nghề từ nhỏ, dù anh từng coi đó là một thứ chữ chết không dùng vào đâu trong đời cán bộ của mình. Sách ghi luật của đoàn binh, ghi nhịp ba hồi còi, ghi trình tự lễ Cấp sắc và lễ Thu Binh, ghi cả những điều kiêng kỵ của người cầm binh mà đọc tới đâu anh lạnh gáy tới đó.
Mười hai lá bùa giấy bản vàng xếp thành một xấp riêng, mỗi lá đóng dấu son cũ đã ngả màu, mỗi lá ghi tên và sắc phong của một vị tướng lĩnh cõi âm. Văn không đọc thành tiếng tên của họ lúc này. Anh chỉ đếm, một, hai, ba, cho tới mười hai, đủ mười hai lá, không thiếu một lá nào, như quân số của đoàn binh suốt bốn mươi năm chưa từng thiếu một người trong sổ của cha anh.
Trước khi mang sách ra gian giữa, Văn làm một việc rất đúng thói quen của một cán bộ kiểm lâm: anh lấy cuốn sổ tay của mình, ghi lại một bản kiểm kê ngay ngắn. Ngày hai mươi sáu tháng mười hai, mở rương gia bảo trước bàn thờ tổ sư, theo lời dặn của cha qua mẹ. Trong rương có: một bộ áo thầy may sẵn còn mới; một còi sừng trâu khắc hoa văn âm dương và thần chú chữ Nôm Tày; một ấn gỗ Lôi Đình gói trong vải đỏ. Một cuốn sách cổ chữ Nôm Tày, bìa sờn, trang cuối ẩm mục một nửa; mười hai lá bùa giấy bản vàng đóng dấu son cũ của mười hai vị tướng. Anh ghi xong, đọc lại, rồi gạch chân dưới dòng về trang cuối bị mục. Với anh, một bản kiểm kê không làm cho những thứ này bớt lạ đi, nhưng nó buộc anh phải nhìn thẳng vào sự thật là chúng có thật. Đủ cả, nằm trong tay anh, và từ giờ anh không còn cái cớ nào để nói rằng việc của cha chưa tới tay mình nữa.
Anh cũng đặt thử mười hai lá bùa thành một hàng trên chiếu, theo đúng thứ tự trong xấp, và nhận ra lá nào cũng được cha giữ phẳng phiu, không lá nào rách, không dấu son nào bị nhòe. Bốn mươi năm, mười hai vị tướng, mười hai lá bùa. Người ta có thể chê cha anh mê tín, nhưng không ai có thể nói ông giữ sổ sách của mình cẩu thả. Cuốn sổ điểm danh binh mẹ đang giữ trong buồng, cộng với những lá bùa này, là cả một hệ thống hồ sơ của một đoàn quân mà mắt thường không nhìn thấy. Văn bất giác thấy xấu hổ vì bao nhiêu năm qua anh vẫn nghĩ nghề của cha chỉ là mấy bài khấn và một chiếc còi cũ.
Anh ngồi trong buồng rất lâu, giữa những pháp khí của chín đời thầy họ Triệu vừa hiện ra trước mặt mình, rồi quyết định mang cuốn sách ra gian giữa, ngồi dưới ánh sáng ban ngày mà đọc cho hết trong hôm nay.
Càng đọc, anh càng thấy phần cuối sách là phần quan trọng nhất: phần về điểm danh nhận chủ khi chủ cũ mất mà chưa kịp truyền ngôi. Và đúng ở những trang cuối ấy, giấy đã bị ẩm mục qua nhiều năm, chữ nhòe đi, mép trang mủn ra. Văn lật tới trang cuối cùng của cuốn sách, trang ghi điều kiện cốt tử của lần điểm danh đầu tiên, và nín thở.
Trang giấy mục một nửa. Nửa trên còn đọc được rời rạc vài dòng về nơi điểm danh và ấn đóng bùa lệnh. Nửa dưới, phần quyết định, chỉ còn lại những mảnh chữ đứt đoạn. Anh nghiêng trang giấy ra ánh sáng, đọc đi đọc lại, ghép từng chữ còn sót lại, cho tới khi dòng cuối cùng còn đọc được hiện ra rõ ràng trước mắt anh: một nửa câu. Viết bằng chữ của chính cha anh bổ sung ở mép trang, nói rằng việc điểm danh phải làm bằng máu của người nối dõi.
Chỉ có thế. Phần còn lại của câu, phần nói máu phải dùng thế nào, ở đâu, theo trình tự nào, đã mục nát cùng nửa trang giấy.
Văn còn đang nhìn chằm chằm vào dòng chữ dở dang ấy thì mép trang cuối, vốn đã mủn như tro giấy, khẽ rời ra trong tay anh, rơi xuống mặt sách thành mấy mảnh vụn nâu sẫm. Anh ngồi lặng giữa gian giữa lạnh, cuốn sách mở trên đùi, chiếc còi và chiếc ấn đặt ngay ngắn trước bàn thờ. Và hiểu rằng cha anh đã để lại cho anh gần như mọi thứ, trừ nửa trang quan trọng nhất, nửa trang mà anh sẽ phải đi tìm ở một nơi khác, trước khi hạn của đoàn binh kịp khép lại.
---