ÂM BINH BÊN THÁC BẢN GIỐC - Chương 28: Kiếm đồng và bát gạo rang
Ngày hai mươi chín tháng mười hai, trưởng bản Nông Văn Pảo thức dậy từ lúc trời còn tối và bắt đầu một ngày dài nhất của bản Nà Lũng kể từ sau đêm chôn…
Nội dung chương
Ngày hai mươi chín tháng mười hai, trưởng bản Nông Văn Pảo thức dậy từ lúc trời còn tối và bắt đầu một ngày dài nhất của bản Nà Lũng kể từ sau đêm chôn cất cụ Triệu.
Ông đã làm trưởng bản nhiều năm, đã qua không biết bao nhiêu việc của bản: mùa lũ, mùa hạn, tranh chấp bờ ruộng, hộ nghèo, đường điện, đường nước. Nhưng chưa một việc nào giống việc của hai đêm sắp tới. Đêm nay, hai mươi chín, bản phải trực và đóng cổng như một đêm chờ. Đêm mai, ba mươi, bản phải đóng kín như một ngôi nhà lớn, nhường toàn bộ bờ thác và con đường ra thác cho một người duy nhất: Triệu Minh Văn, con trai của người bạn già đã nằm trên đồi của ông.
Ông triệu tập tổ trực tới nhà văn hóa từ sớm, phân việc rõ ràng như phân việc gác lũ. Thanh niên chia làm hai ca cho đêm hai mươi chín và hai ca cho đêm ba mươi. Ca nào cũng có người ở cổng bản, người ở ngã ba đầu bản, người quanh khu nhà sàn lớn ở giữa bản, nơi đêm mai trẻ con và người già sẽ tập trung. Ông nhắc đi nhắc lại một điều, nói chậm cho từng người nhớ: đêm ba mươi, tuyệt đối không một ai được ra bờ thác ngoài thằng Văn. Không đi xem, không đi theo hỗ trợ từ xa, không tò mò đứng ở bìa rừng nhìn. Ai muốn giúp nó thì giúp bằng cách ở yên trong nhà và giữ cho bản không loạn. Một đoàn người kéo ra bờ thác trong đêm điểm danh, theo lời thầy Slấn dặn, chỉ làm quân của người ta nhốn nháo và làm người điểm danh phân tâm, mà phân tâm giữa hồi còi, theo đúng lời các đời thầy, là điều nguy hiểm nhất.
Việc phân ca xong, ông đi một vòng qua các nhà sàn lớn ở giữa bản, những nhà đêm mai sẽ đón người già và trẻ con tới ngủ chung. Nhà nào ông cũng vào tận nơi, xem chỗ nằm, xem củi lửa, dặn chủ nhà chuẩn bị sẵn nước uống và đèn dầu, dặn trẻ con không được chạy ra sân sau khi trời tối dù nghe thấy bất cứ tiếng gì ngoài đường. Người bản nghe ông dặn, ai cũng gật đầu. Không còn ai nhắc tới chuyện báo huyện xin lánh nạn như mấy hôm trước nữa. Từ khi Văn công bố đêm ba mươi ở sân nhà văn hóa, lòng người đã có một chỗ để bám: chờ qua hai đêm nữa. Ông Pảo hiểu rất rõ sự bám víu mong manh ấy. Nếu đêm ba mươi mà việc ở bờ thác không thành, ông không dám chắc mình còn giữ được bản này yên thêm một tuần nào nữa, chứ đừng nói tới hạn bốn mươi chín ngày ở tận cuối tháng một.
Buổi trưa, có tin từ trạm y tế xã gọi về cho Hường: bà Miên hồi phục tốt hơn dự liệu, huyết áp đã ổn định mấy ngày liền, bác sĩ đồng ý cho bà về nhà theo dõi từ chiều nay. Ngày hai mươi chín, với điều kiện phải có người nhà ở cạnh thường xuyên, uống thuốc đúng giờ, và ngày ba mươi phải lên tái khám lại. Ông Pảo nghe tin thì mừng, nhưng cũng lo thêm một mối: đêm mai, khi cả bản tập trung vào các nhà sàn lớn. Thì nhà họ Triệu sẽ là nơi bà Miên nằm dưỡng bệnh, cách bờ thác không xa, và là ngôi nhà mà đoàn binh đã từng xông vào một lần. Ông dặn Hường ở nhà với mẹ suốt đêm ba mươi, không theo tổ trực, không rời nhà nửa bước, và ông sẽ cắt thêm hai thanh niên tin cậy nhất của tổ trực đứng canh ở đầu ngõ vào nhà họ Triệu trong đêm ấy. Không phải để làm gì với đoàn binh, mà để trong nhà có chuyện gì thì còn có người chạy đi gọi xã ngay.
Ông cũng cho người lên xã báo về kế hoạch của bản trong hai đêm tới: bản tự tổ chức trực, đóng cổng, tập trung người già và trẻ con vào các nhà sàn lớn giữa bản. Và nhà họ Triệu sẽ làm lễ theo phong tục của dòng họ ở bờ thác vào đêm ba mươi. Báo cho xã không phải để xin phép cho một lễ cúng, mà để xã biết trước, tránh hiểu lầm khi thấy bản đóng cổng và tập trung người trong đêm. Và để nếu có chuyện gì ngoài dự liệu thì xã còn biết đường cử người xuống ngay trong đêm. Anh Vi Văn Thành, trưởng công an xã, nghe báo xong còn dặn thêm tổ trực của bản giữ liên lạc bộ đàm với xã suốt đêm ba mươi.
Xong việc của bản, ông Pảo về nhà ăn vội bữa trưa, rồi sang nhà sàn họ Triệu.
Trong gian giữa nhà họ Triệu, Văn đang chuẩn bị đồ cho đêm mai: cuốn sách cổ và cuốn sổ tay ghi chép của anh. Mười hai lá bùa lệnh bằng giấy bản vàng mới mà Hường đã giúp anh cắt và ghi tên mười hai vị tướng theo đúng sổ điểm danh. Chiếc còi sừng trâu, chiếc ấn gỗ Lôi Đình, bộ áo thầy của cha đã được Hường sửa lại cho vừa người anh. Mọi thứ xếp ngay ngắn trên chiếu, như một bộ quân trang được kiểm tra lần cuối trước một đêm hành quân.
Ông Pảo bảo Văn theo ông vào gian thờ, nơi từ đời cụ Triệu vẫn cất hai vật dụng của nghi thức Thu Binh mà người bản ít ai còn nhớ tới.
Trong một chiếc tủ gỗ nhỏ ở góc gian thờ, bọc trong vải điều, là thanh kiếm đồng và chiếc bát đồng đựng gạo rang. Kiếm đồng không dài, lưỡi kiếm đã ngả màu xanh của đồng cũ, chuôi kiếm mòn bóng vì tay nhiều đời thầy đã cầm. Bát đồng nông lòng, trong bát là gạo đã rang thơm, thứ gạo mà theo lệ, khi chủ binh đọc lệnh thu quân thì vung kiếm đồng chém xuống bát gạo ấy. Như một nhát cắt dứt khoát giữa cõi của người sống đang đứng ngoài đàn lễ và đoàn quân phải rút về hòm của mình. Hai vật này để tại nhà họ Triệu từ đời cụ Triệu, lâu nay cất trong gian thờ, phủ vải, im lìm qua cả những năm bản yên ổn nhất, vì một đời thầy chỉ dùng tới chúng trong những đàn tràng lớn.
Ông Pảo tự tay gỡ tấm vải điều, nhấc thanh kiếm đồng lên bằng cả hai tay, và trao cho Văn.
- Kiếm đồng và bát gạo rang của nhà cháu đây. - Ông nói. - Ngày xưa, mỗi lần cha cháu làm đàn tràng lớn xong, ta đều thấy ông ấy mang hai thứ này ra gian giữa. Ông ấy thu binh theo đúng trình tự sách dạy: ba hồi còi, rồi vung kiếm đồng chém vào bát gạo rang khi đọc lệnh thu quân, rồi đóng dấu ấn lên nắp hòm. Cha cháu thu binh xong là bản yên tới sáng, không một tiếng động lạ nào nữa trong đêm ấy. Cả bản này ngủ yên nhờ cái trình tự ấy suốt bốn mươi năm.
Văn đỡ thanh kiếm bằng hai tay, nặng và lạnh. Anh đặt kiếm xuống chiếu, bên cạnh còi và ấn, rồi nhận tiếp chiếc bát đồng đựng gạo rang từ tay ông Pảo. Bộ đồ cho đêm mai, tới giờ phút này, đã đủ: còi, ấn, sách, mười hai lá bùa lệnh, kiếm đồng, bát gạo rang, và chiếc hòm gỗ sơn son sẽ được khiêng ra bờ thác từ chiều mai.
Nhìn bộ đồ lễ ấy, ông Pảo bất giác nhớ lại một đêm của năm một nghìn chín trăm tám mươi sáu, đêm thứ ba của lễ quy phục ở bờ thác. Khi ông mới hai mươi hai tuổi, đứng trong đám thanh niên của bản giữ vòng ngoài ở bìa rừng, cách đàn lễ cả trăm bước mà vẫn nghe rõ tiếng còi của cụ Triệu trẻ tuổi vang trên mặt nước. Đêm ấy bản cũng đóng kín cửa như đêm mai sắp tới. Đêm ấy không ai trong đám thanh niên dám thở mạnh. Và sáng hôm sau, khi cụ Triệu từ bờ thác trở về, áo ướt đẫm sương, mặt mệt tới trắng bệch nhưng mắt sáng, cả bản biết mình vừa có một người thầy mới, và bờ thác từ đó yên suốt bốn mươi năm. Ông Pảo đã sống đủ lâu để thấy một vòng tròn kỳ lạ đang khép lại: đêm mai, người đứng ở bờ thác sẽ là con trai của người đứng ở đó bốn mươi năm trước. Và ông, từ một thanh niên giữ vòng ngoài, nay thành trưởng bản giao lại đêm của cả bản vào tay thế hệ sau. Ông chỉ mong vòng tròn ấy khép lại được yên lành như nó đã mở ra.
Ông Pảo nhìn bộ đồ lễ xếp đầy trên chiếu một lúc, rồi nhìn Văn. Ông thấy thằng bé này, mà trong mắt ông nó vẫn là thằng bé theo cha ra bờ thác ba mùa hè năm xưa, đã thay đổi nhiều trong nửa tháng qua. Nó không còn nói câu chuyện này là mê tín nữa. Nó ghi chép, nó hỏi thầy, nó mở rương, nó tập thổi còi trong rừng, nó chuẩn bị từng món đồ như chuẩn bị cho một chiến dịch mà nó là người chỉ huy duy nhất. Ông mừng cho người bạn già đã khuất, nhưng ông cũng lo, lo theo kiểu của một người đã sống qua trận lũ năm một nghìn chín trăm tám mươi sáu và đã tận mắt biết đoàn binh ở bờ thác. Khi đói và mất chủ, có thể làm những gì.
Trước khi ra về, ông dặn Văn thêm một việc về chiếc hòm. Hòm gỗ sơn son dưới bàn thờ nặng, phải bốn thanh niên khiêng mới xuể. Ông sẽ cho người khiêng hòm ra bờ thác vào chiều mai, đặt sẵn ở đàn lễ trước khi trời tối, rồi rút hết về bản. Đêm mai, ở bờ thác, sẽ chỉ có một mình Văn với đoàn binh. Sáng hôm sau, nếu mọi việc xong xuôi, ông sẽ cùng họ tộc khiêng hòm về đặt lại dưới bàn thờ, như một lễ đón chủ mới về nhà.
Văn gật đầu, tiễn ông ra tới sân. Chiều mùa đông xuống nhanh trên bản, khói bếp của các nhà bay lên trong giá rét, tiếng chân xa quanh hướng thác lại bắt đầu nổi lên như mọi đêm, dày và đều.
Ông Pảo đứng lại ở sân, đặt chiếc bát đồng đựng gạo rang vào tay Văn một lần nữa cho chắc, nhìn thẳng vào mắt nó. Và nói câu cuối cùng của ngày hôm ấy, câu mà ông đã cân nhắc từ lúc còn ở nhà văn hóa:
- Bản này giao đêm mai cho cháu. Còn tối nay, đừng làm điều gì dại ở sân nhà mình.
---