ÂM BINH BÊN THÁC BẢN GIỐC - Chương 31: Khiêng hòm ra bờ thác
Sáng ba mươi tháng Chạp, bản Nà Lũng thức dậy trong một thứ im lặng không giống ngày thường. Không có tiếng gọi nhau sang nhà bên ăn sáng. Không có tiếng…
Nội dung chương
Sáng ba mươi tháng Chạp, bản Nà Lũng thức dậy trong một thứ im lặng không giống ngày thường.
Không có tiếng gọi nhau sang nhà bên ăn sáng. Không có tiếng trẻ con chạy ngoài đường đất như mọi buổi. Chỉ có tiếng thác đổ đều từ phía sông Quây Sơn, vọng qua những mái nhà sàn còn phủ sương, và tiếng gà gáy rời rạc trong những chiếc chuồng đã trống đi quá nửa sau mười tám ngày.
Hường dậy từ lúc trời còn tối. Cô chải tóc, buộc gọn ra sau, rồi vào gian giữa thắp hương lên bàn thờ tổ sư. Khói hương lên thẳng một lúc rồi mới tản ra dưới xà nhà. Dưới bàn thờ, chiếc hòm gỗ sơn son nằm yên trong bóng tối, nắp hòm phủ một lớp bụi mỏng mà từ ngày cha mất tới giờ không ai dám lau mạnh tay. Cô đứng nhìn chiếc hòm rất lâu. Suốt bốn mươi năm, nó ở đúng chỗ ấy. Cha cô mỗi lần mở hòm đều làm một mình vào ban đêm, cửa gian giữa khép lại, và lũ trẻ trong nhà bị dặn không được bén mảng tới gần. Hôm nay nó sẽ được khiêng ra khỏi nhà, đi qua cả bản, ra tận bờ thác.
Ngoài sân, anh Văn đã đứng sẵn từ bao giờ. Anh mặc áo khoác dày, tay cầm cuốn sổ nhỏ ghi lại những việc thầy Slấn dặn tối qua, đọc đi đọc lại như người sắp đi thi một bài thi mà cả bản phải trả giá nếu anh trượt. Thấy em gái ra, anh chỉ gật đầu.
- Đàn ngoài thác dựng từ mấy giờ thì kịp hả anh?
- Thầy Slấn bảo cứ làm thong thả từ sớm. Việc gấp nhất là khiêng hòm. Phải xong trước buổi trưa, để chiều thầy còn xem lại đàn.
Hường gật đầu rồi đi xuống bếp nhóm lửa nấu nước. Trong lúc chờ nước sôi, cô nghe tiếng người bắt đầu tụ lại ngoài cổng. Trưởng bản Pảo tới đầu tiên, theo sau là mấy thanh niên khỏe nhất bản, trong đó có anh Lầu Văn Sáng, vai trái còn hơi cứng sau lần trật khớp, nhưng anh vẫn xin đi bằng được. Anh nói vai đau thì đi bên đỡ nhẹ cũng được, chứ đêm cha Hường còn sống, anh chăn trâu ngoài bãi cỏ từng được đoàn binh của cụ mở đường qua suối lũ một lần, ơn ấy anh chưa trả được.
Chú Bế cũng tới, đứng ở mép sân, không vào hẳn trong nhà như mọi bận đến gây sự. Từ sau đêm mẹ Hường thổ huyết, chú ít nói hẳn. Hôm nay chú mang theo một bó hương và một chai rượu nhỏ, đặt lên bậc thang rồi lùi xuống, nói khẽ rằng chú chỉ đến phụ một tay khiêng, còn việc trong nhà họ Triệu thì để nhà họ Triệu quyết. Hường nhìn chú, không nói gì, chỉ rót cho chú bát nước chè nóng. Chú cầm bát nước bằng cả hai tay, hơi nước bốc lên che nửa mặt.
Khi mặt trời lên khỏi rặng núi phía đông mà vẫn không làm tan được sương, thầy Slấn chống gậy tới nhà. Ông già tám mươi hai tuổi đi chậm, mỗi bước đều dừng lại nghe tiếng thác một lúc như nghe xem hôm nay nước có gì khác. Vào tới sân, ông không ngồi nghỉ mà đi thẳng vào gian giữa, đứng trước bàn thờ tổ sư chắp tay khấn nhỏ một hồi lâu. Rồi ông quay ra dặn rành rọt từng việc.
Đàn lễ dựng ở bờ thác, đúng khoảnh đất phẳng nơi năm xưa cụ Triệu làm lễ ba đêm quy phục đoàn binh. Đàn không cần lớn, nhưng phải đúng hướng. Mâm lễ đặt quay mặt ra mặt nước. Hương cắm ở giữa. Giấy bản vàng xếp riêng một chồng, không được để lẫn với giấy tiền thường. Bát gạo rang đặt phía tay phải của người đứng lễ. Hòm binh đặt lên hai thanh gỗ kê cao khỏi mặt đất ẩm, nắp hòm hướng về phía thác.
- Nhớ kỹ, ông nói. Đàn là chỗ người đứng để nói chuyện với binh, không phải chỗ bày biện cho đẹp. Sai một thứ, đêm nay người đứng lễ phải tự gánh lấy cái sai ấy.
Thanh niên trong bản chia nhau việc từ lúc ấy. Một tốp ra bờ thác trước, phát quang đám cỏ dại đã mọc lấn vào khoảnh đất phẳng, quét sạch đá vụn, dựng bốn cọc tre và căng một tấm bạt nhỏ che sương cho mâm lễ. Một tốp ở lại bản lo việc cơm nước cho những người sẽ trực đêm ở các nhà sàn lớn. Các bà, các chị gói bánh, nấu xôi, chuẩn bị nồi cháo lớn cho trẻ con và người già, vì theo lời dặn của trưởng bản. Từ chập tối nay, mọi nhà nhỏ lẻ đều khóa cửa, người già và trẻ con tập trung cả về mấy nhà sàn lớn giữa bản cho dễ trông nhau.
Hường đi theo tốp ra bờ thác một lượt để nhớ đường và nhớ vị trí. Khoảnh đất phẳng nằm cách chân thác một quãng, đủ gần để tiếng nước đổ nghe rõ từng nhịp, đủ xa để sương nước không làm ướt hết đồ lễ trong chốc lát. Đứng ở đó nhìn lên, thác trắng xóa đổ xuống thành từng lớp, hơi nước bay mù như khói bếp gặp gió. Cô bỗng nhớ những mùa hè rất xa, cha dắt hai anh em ra bờ sông chơi, cha ngồi trên tảng đá hút thuốc lào và nhìn nước rất lâu, còn hai anh em chỉ biết nghịch đá cuội. Khi ấy cô không hiểu vì sao cha cứ nhìn mặt nước như nhìn một người quen cũ. Bây giờ cô mới hiểu, dưới mặt nước ấy là cả một đoàn quân mà cha đã giữ suốt bốn mươi năm.
Gần trưa, việc khiêng hòm mới bắt đầu.
Trước khi nhấc hòm lên, thầy Slấn bảo mọi người rửa tay sạch, bỏ hết đồ sắt lủng lẳng trên người cho khỏi chạm vào hòm. Văn thắp ba nén hương trên bàn thờ, khấn xin phép tổ sư và xin phép cha cho con khiêng hòm ra nơi quy phục làm lễ điểm danh đêm nay. Khói hương trong gian giữa đặc lại. Hường đứng sau anh trai, nghe giọng anh khấn nhỏ mà rõ, không run. Cô chợt thấy sống mũi cay. Mười tám ngày trước, anh trai cô còn là người về chịu tang rồi định quay lại trạm kiểm lâm, nói tới chuyện binh ma là gạt đi. Mười tám ngày sau, anh đứng trước bàn thờ cha, xin phép làm việc mà chính anh từng cho là chuyện của đời trước.
Bốn thanh niên khỏe nhất khiêng hòm bằng hai đòn tre lót vải mềm, đi rất chậm xuống bậc thang nhà sàn. Chiếc hòm không lớn mà nặng một cách lạ lùng. Người khiêng đi đầu ghé vai vào đòn, gân cổ nổi lên, nói khẽ rằng hòm nặng hơn cả hòm gạo đầy nhà anh. Người đi sau tiếp lời, bảo nặng kiểu này không phải nặng gỗ. Thầy Slấn đi bên cạnh, gõ gậy xuống đất giữ nhịp, nhắc không ai được nói chuyện to, không ai được cười đùa trên đường khiêng.
Đoàn khiêng hòm đi qua đường bản.
Hai bên đường, người già trong bản đứng cả ra hiên nhà sàn nhìn xuống. Không ai vẫy tay. Không ai gọi với theo một câu nào. Mấy đứa trẻ bị người lớn giữ chặt trong nhà, chỉ hé mắt qua khe cửa. Khi đoàn khiêng đi ngang, chuyện lạ xảy ra lặng lẽ đến mức lúc đầu Hường tưởng mình nhìn nhầm. Lá khô phủ đầy mặt đường đất suốt mấy ngày đông, mỗi khi có người đi qua đều kêu xào xạc dưới chân, vậy mà trước mũi giày của người khiêng đi đầu chừng một sải tay, lá tự dạt sang hai bên thành một lối sạch. Không có gió lớn. Cành cây trên đầu không rung. Chỉ có lá khô trượt đi như có bàn tay vô hình quét nhẹ, nhường đường cho chiếc hòm sơn son đi qua.
Hường đi sau đoàn, tay ôm bó hương và túi giấy bản vàng, nhìn lối lá sạch mở ra trước mặt từng đoạn một rồi khép lại sau lưng đoàn người. Cổ họng cô nghẹn lại. Cô hiểu đoàn binh đã biết hòm của chúng đang được đưa về nơi cũ. Chúng không quấy phá, không đập cửa, không làm ai ngã. Chúng chỉ nhường đường, theo đúng quân kỷ mà cha cô đã lập, như một đội quân dạt ra cho linh cữu của chủ cũ đi qua, dù người nằm trong quan niệm của chúng có phải là chủ hay không, chúng vẫn giữ lễ ấy.
Trưởng bản Pảo đi cuối đoàn, thỉnh thoảng quay đầu nhìn lại con đường. Ông nói nhỏ với Hường, giọng khàn đi.
- Năm tám mươi sáu, cha cháu khiêng chiếc hòm này về bản cũng đi đúng con đường này. Khi ấy hòm còn nhẹ. Bốn mươi năm binh ở đầy trong đó, nặng là phải.
Ra tới bờ thác, tốp dựng đàn đã chờ sẵn. Hai thanh gỗ kê được chèn thêm đá cho thật vững. Bốn người khiêng đếm nhỏ một, hai, ba rồi hạ hòm xuống thật đều tay, không để hòm chạm mạnh vào thanh kê. Thầy Slấn cúi xuống ngắm nghía từng góc, bảo xoay hòm lệch sang trái một đốt ngón tay cho nắp hòm thẳng hướng mặt nước nhất. Xong, ông lấy bàn tay già nua phủi lớp bụi đường trên nắp hòm, động tác chậm và nhẹ như phủi bụi trên vai một người bạn cũ.
Mâm lễ được bày lên sau đó. Hương, hoa quả, chai rượu, đĩa xôi, con gà luộc đã chuẩn bị từ sáng, và chồng giấy bản vàng xếp ngay ngắn bên cạnh chiếc ấn gỗ mà Văn mang theo trong túi vải đeo chéo. Bát gạo rang được đặt đúng phía tay phải chỗ đứng lễ, hạt gạo rang vàng đều, thơm mùi khói bếp. Kiếm đồng đặt nằm ngang phía sau mâm lễ, lưỡi kiếm quay vào trong, chuôi hướng về chỗ người đứng lễ sẽ đứng. Mọi thứ vào vị trí xong, thầy Slấn gật đầu, bảo phần còn lại để chiều ông xem lần cuối với Văn, còn bây giờ mọi người về bản lo việc đóng cửa và tập trung người già, trẻ con.
Dân bản lục tục quay về. Hường nán lại sau cùng với anh trai. Văn đứng trước đàn lễ nhìn ra mặt nước rất lâu, tay đút túi áo, không nói một lời. Cô đi tới đứng bên cạnh anh.
- Tối nay anh đứng một mình ở đây thật à?
- Thật. Thầy Slấn đứng vòng ngoài thôi. Còn lại phải là anh.
- Em để dao nhỏ, khăn trắng với đèn pin trong túi vải của anh rồi. Dao để rạch tay, khăn để băng, đèn pin để lúc về bản. Anh nhớ đấy.
Văn gật đầu, mắt vẫn nhìn mặt nước.
Hường quay lại nhìn chiếc hòm lần cuối trước khi về. Cô đưa tay chạm nhẹ lên nắp hòm. Gỗ lạnh ngắt, lạnh hơn cả đá bên bờ sông phơi sương cả buổi sáng, cái lạnh thấm qua đầu ngón tay cô như chạm vào mặt nước sâu mùa đông. Và đúng lúc ấy, từ dưới đáy thác vọng lên một tiếng nước động rất rõ, trầm và nặng, như có một vật gì rất lớn vừa trở mình trong lòng nước sâu, làm mặt nước chân thác gợn lên một vòng rồi tắt.
---