ÂM HÍ RẠP HÁT CỔ THƯỢNG HẢI - Chương 11: Đạo Sĩ Chu Huyền Thanh Ở Miếu Gần Rạp
Sáng ngày 14 tháng 08 năm 2026, bốn người của đoàn Hồi Xuân rời rạp Thiên Lạc lúc chín giờ, đi bộ sang miếu nhỏ ở con ngõ bên cạnh. Người đi gồm Kiến…
Nội dung chương
Sáng ngày 14 tháng 08 năm 2026, bốn người của đoàn Hồi Xuân rời rạp Thiên Lạc lúc chín giờ, đi bộ sang miếu nhỏ ở con ngõ bên cạnh.
Người đi gồm Kiến Văn, Dật Chu, Vân Trang và bà Lục. Bà Lục đi đầu, chống gậy, bước chậm mà chắc. Bà nói miếu chỉ cách rạp một quãng ngắn, đi bộ còn nhanh hơn gọi xe. Nhạc Sinh và Tiểu Bảo ở lại rạp trông coi sân khấu và tiếp tục buổi tập sáng. Trước khi đi, Kiến Văn dặn hai người khóa cửa khán phòng, có việc gì thì gọi điện ngay.
Con ngõ dẫn vào miếu hẹp hơn Dật Chu tưởng. Hai bên là tường gạch cũ phủ rêu ở chân tường, trên đầu là những mái hiên chìa ra gần chạm nhau. Tiếng phố ồn ào lùi dần sau mỗi bước chân. Tới cuối ngõ, một khoảng sân nhỏ mở ra, lát gạch đỏ đã mòn. Giữa sân là một cây thị già, tán lá che gần hết nắng buổi sáng. Miếu nằm dưới tán cây ấy, nhỏ và thấp, mái ngói phủ một lớp rêu mỏng, cửa gỗ mở hé.
Trước cửa miếu có một chiếc bàn đá. Trên bàn đặt một ấm trà đất và bốn chén nhỏ úp ngược. Một ông lão ngồi bên bàn, lưng thẳng, tay lần tràng hạt gỗ. Ông mặc áo vải nâu đã bạc màu, tóc bạc búi gọn sau đầu, râu dài tới ngực cũng bạc trắng. Bà Lục dừng lại ở bậc thềm, chống gậy, nói trước.
- Ông Thanh. Tôi đưa người của đoàn Hồi Xuân tới. Đúng như lời tôi nhắn hôm qua.
Ông lão ngẩng lên. Đôi mắt ông không còn trong, nhưng cái nhìn rất tỉnh. Ông nhìn lần lượt từng người, dừng ở Dật Chu lâu hơn một chút, rồi dừng ở cuốn sổ mà Kiến Văn ôm trước ngực. Cuốn sổ ấy không phải sổ diễn cũ. Đó là sổ họp của đoàn, bìa cứng màu xanh, Kiến Văn mang theo để ghi chép.
- Ngồi đi. Trà mới pha. Uống một chén rồi hãy nói chuyện của rạp.
Giọng ông không cao, cũng không trầm, rõ từng chữ như người quen nói trước đông người mà không cần gắng sức. Bốn người ngồi xuống quanh bàn đá. Ông lão rót trà ra bốn chén, đẩy về phía khách, phần mình ông chỉ rót nửa chén. Hơi trà bốc lên mỏng và thơm mùi gừng.
Kiến Văn là người mở lời. Anh ta nói ngắn, đúng tác phong của một trưởng đoàn đang gánh việc gấp. Anh ta kể đoàn thuê rạp Thiên Lạc từ ngày mùng tám và những hiện tượng đã ghi vào nhật ký chung. Anh ta kể chuyện sổ diễn cũ ghi suất diễn năm 1937 dừng giữa hồi hai vì hỏa hoạn. Anh ta kể cả lời bà Lục về lệ Âm Hí và món nợ một vở dang dở. Nói tới đoạn cuối, anh ta đặt hai tay lên cuốn sổ họp.
- Thưa đạo sĩ, đoàn chúng tôi tối qua đã bỏ phiếu. Cả đoàn ở lại. Nhưng trước khi làm bất cứ việc gì, chúng tôi cần nghe người giữ lệ nói cho rõ. Rạp này có thật sự nợ một vở diễn hay không. Và nếu nợ, thì trả bằng cách nào mới đúng lệ.
Ông lão không trả lời ngay. Ông nhấp một ngụm trà, đặt chén xuống, rồi hỏi lại một câu không ai ngờ.
- Các vị đã bỏ phiếu ở lại, vậy các vị sợ điều gì nhất lúc này. Sợ người cõi âm, hay sợ mình làm sai lệ.
Vân Trang đáp thay cả đoàn, giọng cô thẳng như mọi lần.
- Thưa ông, chúng tôi sợ làm sai. Người cõi âm trong rạp, cho tới hôm nay, chưa hại ai trong đoàn. Lạnh thì có lạnh. Tiếng lạ thì có tiếng lạ. Nhưng chưa ai bị thương, chưa ai mất mát gì. Cái chúng tôi không biết là lệ. Lệ sai một bước thì người sống tự rước họa vào mình. Cho nên đoàn mới tới đây.
Ông lão nghe xong thì quay sang bà Lục.
- Bà dạy người ta được một nửa rồi đấy. Nửa còn lại, để tôi nói.
Bà Lục cười khẽ, không đáp. Ông lão chống hai tay lên đầu gối, ngồi thẳng hơn, và bắt đầu nói. Từ lúc này, Kiến Văn mở sổ, cầm bút. Dật Chu cũng lấy cuốn sổ tay nhỏ của mình ra. Anh đã quen ghi lại mọi điều liên quan tới lệ, từ sau đêm nghe tiếng hát tập vở trên sân khấu trống.
- Thứ nhất, ta xác nhận một điều ở mức nguyên tắc, các vị nghe cho rõ. Rạp Thiên Lạc nợ cõi âm một vở diễn. Vở Chung Quỳ Tróc Quỷ năm 1937 diễn chưa trọn, dừng giữa chừng vì hỏa hoạn. Suất diễn ấy, trong sổ của rạp các vị đã thấy. Trong lệ của khu phố này, một vở diễn đã mở màn mà không hạ màn được thì gọi là vở treo. Vở treo thì nợ còn đó. Đổi đoàn này sang đoàn khác, nợ vẫn là của rạp, không phải của riêng đoàn nào. Đoàn Hồi Xuân các vị vào rạp đúng tiết Trung Nguyên, lại đang tập đúng vở ấy, thì món nợ này gõ cửa các vị là có lý do của nó.
Dật Chu nghe tới đây, tay anh tự động ghi nhanh hơn. Anh hỏi câu mà cả đoàn đã bàn nhau từ tối qua.
- Thưa đạo sĩ, nợ ấy trả bằng cách nào. Đoàn có thể làm một lễ cúng lớn, mời thầy về tụng kinh, đốt vàng mã, cúng cơm, rồi xin phép khép lại chuyện cũ được không. Cách ấy đoàn làm được ngay trong tuần này.
Ông lão lắc đầu. Cái lắc đầu dứt khoát, không chút do dự.
- Không được. Ta nói rõ để các vị khỏi mất công tính đường vòng. Nợ vở thì trả bằng vở. Lễ cúng là lễ cúng. Cúng là phần lễ của người sống dâng lên, kính thì có kính, nhưng cúng không phải là diễn. Một vở diễn dang dở chỉ được khép lại bằng một vở diễn trọn vẹn, mở màn đàng hoàng, diễn đủ các hồi, hạ màn đúng lệ. Ngoài cách ấy ra, không có cách thứ hai. Các vị có cúng mười mâm, đốt cả kho vàng mã, nợ vẫn treo nguyên trên xà nhà của rạp ấy.
Kiến Văn ghi chép, nét mặt căng lại. Anh ta hỏi tiếp.
- Nếu đoàn không trả thì sao, thưa đạo sĩ. Sau rằm, công ty thu hồi rạp. Đoàn rời đi nơi khác thuê chỗ diễn. Nợ cứ treo ở rạp trống, có được không.
Ông lão nhìn anh ta một lúc, rồi đáp chậm từng chữ.
- Được chứ. Không ai ép các vị phải trả. Lệ không phải là lệnh bắt người. Nhưng ta nói cho vị trưởng đoàn nghe một điều của nghề này. Người làm nghề hát, biết rạp có vở treo mà bỏ đi, thì cái treo ấy đi theo người ta trong lòng. Còn rạp thì vẫn đứng đó. Sau này ai vào rạp, nợ lại gõ cửa người ấy. Các vị tối qua đã bỏ phiếu ở lại, ta nghe bà Lục kể rồi. Đã ở lại, thì nghe cho hết, rồi hãy quyết cách làm.
Trong sân miếu rất yên. Ngoài ngõ, tiếng rao hàng buổi sáng vọng vào xa và nhỏ. Dật Chu nhìn xuống trang sổ tay của mình. Anh đã ghi kín gần một trang. Ba ý lớn hiện rõ trên giấy. Rạp nợ một vở. Chỉ trả bằng diễn trọn vở. Không lễ cúng nào thay thế được.
Vân Trang hỏi thêm một câu rất thực tế.
- Thưa ông, đoàn chúng tôi là đoàn kịch trẻ. Người trong đoàn phần lớn mới vào nghề vài năm. Diễn một suất Âm Hí, chúng tôi chưa từng làm, cũng chưa từng thấy ai làm. Nếu làm sai một bước giữa chừng, hậu quả tới đâu. Ông nói trước để đoàn còn biết đường mà chuẩn bị.
- Hậu quả của việc làm sai lệ, ta không dọa các vị bằng những chuyện lớn. Ta chỉ nói điều này. Âm Hí là diễn cho người cõi âm xem, theo đúng lệ truyền của sân khấu cũ. Lệ đặt ra không phải để làm khó người sống. Lệ đặt ra để người sống và người cõi âm mỗi bên ở đúng chỗ của mình trong suốt buổi diễn. Giữ đúng lệ, buổi diễn là một buổi diễn. Phá lệ, buổi diễn thành một cuộc gặp không có hàng rào. Các vị còn nhiều điều phải nghe. Quy tắc có năm điều. Điều kiện có mấy khoản. Thuật của vai Chung Quỳ có phần riêng. Ta sẽ nói đủ, nhưng nói có thứ tự, không nói dồn một lúc.
Ông lão nói tới đây thì đứng dậy, đi vào trong miếu. Lát sau ông trở ra với một cuốn sổ mỏng bọc vải đã sờn, đặt lên bàn đá nhưng không mở. Bìa vải màu chàm, góc sổ mòn và sậm màu hơn phần giữa.
- Đây là sổ lệ của miếu giữ, chép tay từ đời trước. Những gì ta nói với các vị từ hôm nay đều ở trong này và trong lời truyền của các bậc tiền bối ở khu phố này. Ta không tự bịa ra điều nào. Các vị ghi chép, về đối chiếu với sổ diễn của rạp. Hai bên khớp nhau ở đâu, cứ theo đó mà làm.
Bà Lục lúc này mới lên tiếng. Giọng bà nhỏ hơn thường ngày.
- Ông Thanh giữ lệ này từ khi còn trẻ. Hồi tôi mới vào nghề, diễn ở rạp Thiên Lạc, chính ông là người dặn đoàn tôi những điều cấm kỵ ban đêm của rạp ấy. Người trong phố có việc gì liên quan tới rạp cũ đều tới đây hỏi ông. Đoàn mình nghe ông, không sai đường được đâu.
Kiến Văn gấp bút, đứng dậy, cúi người trước ông lão.
- Thưa đạo sĩ, đoàn chúng tôi xin nghe đủ. Hôm nay ông xác nhận món nợ, đoàn đã rõ. Xin ông cho đoàn biết bước tiếp theo phải nghe điều gì.
Ông lão ra hiệu cho anh ta ngồi xuống, rồi rót thêm trà.
- Bước tiếp theo là điều kiện. Diễn ở đâu, diễn lúc nào, diễn thế nào cho gọi là trọn. Điều kiện của Âm Hí ít mà chặt, sai một khoản thì cả suất diễn không thành. Chiều nay, bốn giờ, các vị quay lại đây. Ta nói điều kiện. Nhớ mang theo sổ diễn cũ của rạp. Ta cần đối chiếu một chỗ trong sổ ấy với lời ta sắp nói.
Kiến Văn khựng lại một thoáng rồi đáp vâng. Cuốn sổ diễn cũ là vật cả đoàn đang giữ rất cẩn thận trong phòng quản lý. Mang nó ra khỏi rạp là việc Kiến Văn chưa từng làm từ hôm tìm thấy nó. Nhưng anh ta không cãi. Anh ta chỉ hỏi cần mang theo cả sổ hay chỉ cần anh ta chép lại trang cuối. Ông lão nói mang cả cuốn, đi về trong ngày, có bà Lục đi cùng, không sao.
Buổi gặp đầu tiên kết thúc lúc gần mười giờ sáng. Bốn người đứng dậy chào. Ông lão tiễn ra tới bậc thềm. Khi Dật Chu quay lưng bước xuống sân, ông lão gọi với theo một câu, giọng không lớn nhưng rõ.
- Cậu đóng Chung Quỳ. Từ nay tới đêm diễn, cậu nghe lệ phải nghe kỹ hơn người khác một phần. Vì lúc cả rạp tối đèn, người đứng giữa sân khấu là cậu. Lệ giữ cho cậu trước hết, sau mới tới cả đoàn.
Dật Chu quay lại, cúi đầu đáp vâng. Nắng đã lên cao hơn, chiếu qua tán cây thị thành từng vệt sáng trên sân gạch. Bốn người đi ra khỏi ngõ. Tiếng phố ồn ào đón họ trở lại. Trên đường về rạp, không ai nói nhiều. Kiến Văn ôm cuốn sổ họp chặt trước ngực, bước nhanh hơn lúc đi. Dật Chu biết, trong đầu người trưởng đoàn lúc này chỉ còn một việc. Về rạp, lấy sổ diễn cũ, và chuẩn bị cho buổi chiều quay lại miếu.