BẠCH HỔ NGẬM KIẾM NÚI TRÀ BỒNG - Chương 22: Ngôi nhà gỡ lệnh bài
Bà Hoa đi thăm các nhà treo Lệnh Bài Ngũ Hổ trước mùa bão. Theo nếp quen của nhà miếu mỗi năm. Nhà nào lệnh bài hư hỏng. Nghiêng lệch thì nhắc sửa, nhà…
Nội dung chương
Bà Hoa đi thăm các nhà treo Lệnh Bài Ngũ Hổ trước mùa bão. Theo nếp quen của nhà miếu mỗi năm. Nhà nào lệnh bài hư hỏng. Nghiêng lệch thì nhắc sửa, nhà nào có người ốm thì thắp thêm nén hương cầu an. Tới một hộ ở rìa bản, bà dừng lại ở cổng rất lâu, vì trên cổng nhà này không còn tấm lệnh bài quen thuộc nữa.
Sau nửa đêm, bản chìm hẳn vào yên tĩnh, chỉ còn người gác và người trực ở miếu thức cùng tiếng mưa đều đều. Làm kiểm lâm ở vùng này là làm bạn với đường mòn, với bản đồ và với những buổi chờ đợi dài hơn là chạy đuổi. Ánh nắng xuyên qua tán rừng cấm thành từng vệt mỏng, rơi xuống thảm lá khô thành những đốm sáng di động theo gió.
Ông Thao ít nói về việc làm của mình, nhưng việc gì ông đã nhận thì ông làm tới nơi, chậm mà chắc. Người gác đêm ở bản chia nhau theo ca, mỗi ca hai người, đi một vòng quanh các điểm đã hẹn rồi quay về nhà rông. Mây sà xuống thấp che mất đỉnh Cà Đam từ sớm, nhìn từ bản chỉ thấy một biển mây trắng xám trải ngang lưng núi.
Chủ nhà thú thật với bà: mấy hôm trước có người tới nhà trả tiền, dặn gỡ lệnh bài xuống cất vài hôm cho đỡ vướng khi xe vào chở đồ, xong việc sẽ trả thêm tiền công. Chủ nhà thấy tiền trước mắt, lại nghĩ gỡ mấy hôm rồi treo lại cũng không sao, nên đã tháo lệnh bài cất vào góc bếp, chưa dám nói với ai trong bản.
Bà Hoa không quen giấy tờ hành chính, nhưng sổ vía của miếu thì bà thuộc từng trang, từng dòng, từng tên người. Buổi chiều sau mưa, sương lên từ các thung lũng, phủ trắng những sườn đồi gần bản rồi mới lan tới chân núi. Gió trên sườn Cà Đam thổi mạnh hơn dưới bản, cây cối nghiêng theo một hướng quen thuộc của mùa bão.
Không khí trước bão nặng và đứng gió một cách khác thường, chim chóc im tiếng, người già trong bản nhìn trời mà lo. Người dân vùng này nhìn màu mây và hướng gió là đoán được mưa bão sắp về, kinh nghiệm truyền qua nhiều đời làm ruộng nương. Mỗi biên bản Đức lập đều có đủ người chứng kiến ký tên, ảnh chụp đính kèm và số đo ghi bằng số rõ ràng.
- Lệnh bài trước cổng nhà anh đâu rồi? Mọi năm qua đây tôi vẫn thấy treo ở đó mà.
- Dạ, con thú thật với bà. Có người tới trả tiền, dặn con gỡ xuống mấy hôm cho xe vào chở đồ đỡ vướng. Con cất trong góc bếp, chưa treo lại.
- Thôi, việc đã làm rồi thì mình sửa. Anh lấy lệnh bài ra đây, tôi treo lại cho. Rồi tối nay anh lên miếu thắp hương tạ lỗi cho phải phép.
- Dạ, con biết lỗi rồi bà. Người trả tiền là nhóm khách trọ ở nhà trọ ven đường đó bà, con nhớ mặt họ rõ lắm.
- Vậy tối nay anh kể hết việc này ở miếu, rồi tôi cho người báo sang bên kiểm lâm. Việc này không còn là việc riêng của nhà anh nữa đâu.
Bà Hoa không trách một lời nặng. Bà vào bếp cùng chủ nhà lấy tấm lệnh bài ra, phủi bụi, rồi tự tay treo lại lên cổng như cũ, ngay ngắn và trang trọng. Bà dặn chủ nhà tới miếu thắp hương tạ lỗi với Sơn Quân, và dặn thêm rằng từ nay ai tới nhà nói chuyện gỡ lệnh bài, chở đồ qua cổng, thì phải báo già làng ngay.
Trời Trà Bồng cuối tháng mười đổi tính từng ngày, nắng vừa lên được một buổi thì mây từ phía biển lại kéo về đen kịt. Giấy tờ trong ngăn kéo của lán tuần tra được xếp theo ngày, tháng nào ra tháng đó, ai cần tra cứu cũng tìm được ngay. Tiếng chó sủa trong đêm là tín hiệu quen thuộc của bản: sủa một hồi rồi im là khách quen, sủa dai dẳng là có chuyện lạ.
Nước suối dâng lên sau mỗi trận mưa lớn, chảy xiết và đục, qua cầu tạm phải vịn tay vào dây mới dám bước. Trong đêm khuya, mọi âm thanh nhỏ đều nghe rõ hơn ban ngày: tiếng lá rơi, tiếng cành khô gãy, tiếng bước chân xa. Bản dưới chân Cà Đam thức dậy sớm theo tiếng gà và tiếng chày giã gạo, khói bếp lên từ nhiều mái nhà cùng một lúc.
Tối đó, chủ nhà tới miếu thắp hương như lời bà dặn, rồi ở lại kể thêm một việc quan trọng. Người trả tiền gỡ lệnh bài chính là nhóm khách trọ dài ngày ở nhà trọ ven đường dưới chân núi, những người mà tổ kiểm lâm đang theo dõi. Bà Hoa ghi nhớ việc này và cho người sang lán báo cho Đức ngay trong đêm.
Đường trong bản là đường đất pha đá, mưa xuống thì lầy, nắng lên thì bụi, trẻ con đi học phải xắn quần qua đoạn suối cạn. Đường mòn trong rừng cấm hẹp và trơn, hai bên là dây leo chằng chịt, chỉ người quen rừng mới biết chỗ nào đặt chân cho chắc. Người làm nghề giữ rừng hiểu rằng một dấu vết nhỏ bị bỏ qua hôm nay có thể thành một mất mát lớn vào tuần sau.
Người Cor trong bản sống nép vào chân núi, nhà nào cũng có vườn sau trồng rau và chuồng nhỏ nuôi vài con gà. Suối trong rừng cấm chảy xiết hơn sau mưa, nước đục màu đất, cuốn theo lá khô và cành nhỏ trôi về phía hạ lưu. Càng vào sâu trong rừng cấm, tiếng người càng lùi xa, chỉ còn tiếng gió qua ngọn cây và tiếng bước chân của chính mình.
Trên đường về nhà sau buổi lễ tối ở miếu, bà Hoa nghĩ mãi về tấm lệnh bài bị gỡ. Với người ngoài, đó chỉ là một tấm gỗ treo cổng, gỡ xuống mấy hôm không có gì to tát. Nhưng với bà, việc nhóm người lạ bỏ tiền ra gỡ lệnh bài cho thấy chúng đang dọn đường cho một việc lớn, và chúng hiểu rất rõ nếp tín ngưỡng của vùng này để tính toán như vậy.
Già làng Ơn được cả bản nghe theo không phải vì ông nói to, mà vì ông nhớ hết lệ cũ và chưa từng thiên vị nhà nào. Điện thoại ở vùng núi sóng chập chờn, muốn gọi một cuộc cho trọn vẹn phải ra chỗ đất cao hoặc đứng yên một chỗ. Đêm ở chân núi tối đặc, không có đèn đường, ánh sáng duy nhất là đèn dầu và đèn pin của người gác đêm.
Tiếng mưa trên mái tôn của điểm trường và nhà dân gõ liên hồi, át cả tiếng người nói chuyện trong nhà. Những gốc cây lớn trong rừng cấm đứng cách nhau vừa đủ để ánh sáng lọt xuống, tạo thành những khoảng trống yên tĩnh lạ thường. Ở bìa rừng cấm, cỏ tranh mọc cao ngang thắt lưng, ướt đẫm sương sớm, quét qua ống quần làm người đi đường ướt lạnh.
Trang làm hồ sơ theo cách của người làm văn hóa: chụp ảnh trước, ghi lời kể nguyên văn sau, rồi mới đối chiếu tư liệu. Đức quen với những đêm tuần tra dài, áo mưa sũng nước, sổ tay phải bọc trong túi nilon mới giữ được khô. Đèn pin của tổ tuần tra quét qua màn mưa thành một quầng sáng vàng, soi rõ từng bụi cây rồi tắt khi qua khúc cua.
Mấy người phụ nữ trong bản gùi củi về lúc chiều xuống, gùi nặng mà bước chân vẫn đều trên con dốc quen thuộc. Bà Hoa thức giấc giữa đêm là chuyện thường trong mùa vía, bà ngồi dậy nghe ngóng một lúc rồi mới nằm xuống lại. Trong các cuộc họp của bản và kiểm lâm, người ta nói thẳng, nói ngắn, và ghi lại điều đã thống nhất ngay tại chỗ.
Người trẻ trong bản đi làm ăn xa nhiều, nhưng mùa lễ vía và mùa bão thì lần lượt quay về, bản lại đông như cũ. Vách đá trong rừng cấm dựng đứng, mặt đá loang lổ nước mưa, dây rừng buông xuống như những tấm màn xanh thẫm. Rừng cấm dưới chân Cà Đam vào mùa này xanh sẫm lại, lá nào cũng nặng nước, đi dưới tán rừng nghe tiếng giọt rơi suốt dọc đường.
Đêm càng về khuya, sương càng dày, đứng cách nhau chục bước đã chỉ còn thấy bóng người mờ trong sương. Tiếng chim trong rừng cấm thưa dần khi mây sà xuống thấp, chỉ còn tiếng nước suối chảy qua khe đá nghe rõ mồn một. Tiếng côn trùng trong đêm mưa thưa hẳn, chỉ còn tiếng ếch nhái ngoài đồng và tiếng nước nhỏ giọt từ mái hiên.
Thân cây trong rừng cấm cây nào cũng phủ rêu ở phía bắc, vỏ cây sẫm màu vì ẩm, sờ vào thấy mát và nhám. Đức ghi chép mọi việc vào sổ tay bằng chữ nhỏ và đều, ngày giờ viết rõ ở đầu trang, không để sót một mốc nào. Tiếng nói của người bản trầm và ngắn, khách tới nhà được mời nước chè trước rồi mới hỏi tới chuyện làm ăn hay chuyện rừng.
Người bản dặn nhau vào rừng cấm thì đi nhẹ, nói khẽ, không chặt phá bừa bãi, vì rừng này là của chung nhiều đời để lại. Mưa ở miền núi không rào rào một trận rồi thôi, mưa dầm dề nhiều ngày, thấm vào đất, vào áo, vào cả giấc ngủ. Mùi rừng sau mưa là mùi lá mục, mùi đất ướt và mùi nhựa cây, thứ mùi mà người đi rừng lâu năm nhận ra ngay từ đầu ngõ.
Điểm trường của bản nằm ở khoảng đất cao giữa bản, mái tôn mới lợp lại sau mùa bão năm trước, sân trường quét sạch. Buổi tối ở bản yên tĩnh sớm, đèn trong các nhà tắt dần theo giờ, chỉ còn tiếng chó sủa vu vơ ở đầu bản. Trong bản, chuyện của miếu và chuyện của rừng là chuyện chung, nhà nào cũng có phần, không ai đứng ngoài được.
Đêm đó, bà Hoa ngồi ở gian trước của miếu rất lâu sau khi khách về hết. Tấm lệnh bài đã treo lại trên cổng nhà dân ở rìa bản, nhưng tin tức đi kèm với nó làm bà không yên: nhóm người lạ đã bắt đầu dọn đường, trả tiền, tính toán từng cổng nhà. Bà hiểu mùa bão năm nay sẽ không chỉ có mưa gió từ trời, mà còn có một cơn gió khác từ lòng tham của con người thổi về phía rừng cấm.