BẠCH HỔ NGẬM KIẾM NÚI TRÀ BỒNG - Chương 23: Người chở thuê nói về chuyến bão
Trong lúc ghi chép chuyện làm ăn mùa mưa của dân dưới chân núi, Trang ngồi ở quán cơm gần bến xe và nghe một người chở thuê kể chuyện. Người này nói có…
Nội dung chương
Trong lúc ghi chép chuyện làm ăn mùa mưa của dân dưới chân núi, Trang ngồi ở quán cơm gần bến xe và nghe một người chở thuê kể chuyện. Người này nói có một nhóm người vừa thuê xe và thuê người gánh đồ cho một chuyến đi rừng đúng vào đêm bão lớn nhất sắp tới, trả công gấp ba lần ngày thường và dặn không được hỏi điểm đến.
Tiếng nói của người bản trầm và ngắn, khách tới nhà được mời nước chè trước rồi mới hỏi tới chuyện làm ăn hay chuyện rừng. Sau cơn mưa đêm, đất trong vườn và trên đường mòn mềm nhũn, dấu chân của người và vật in lại rõ hơn ngày nắng. Buổi chiều sau mưa, sương lên từ các thung lũng, phủ trắng những sườn đồi gần bản rồi mới lan tới chân núi.
Đức quen với những đêm tuần tra dài, áo mưa sũng nước, sổ tay phải bọc trong túi nilon mới giữ được khô. Sau nửa đêm, bản chìm hẳn vào yên tĩnh, chỉ còn người gác và người trực ở miếu thức cùng tiếng mưa đều đều. Ông Thao ít nói về việc làm của mình, nhưng việc gì ông đã nhận thì ông làm tới nơi, chậm mà chắc.
Trang ghi lại từng chi tiết bằng giọng kể tự nhiên của người chở thuê: số người cần gánh đồ, loại đồ phải gánh gồm thùng dài và bao tải nặng, điểm tập kết ở ngoài đường lớn, và yêu cầu phải có mặt đúng giờ bất kể mưa gió. Người chở thuê nói ông đã từ chối vì chuyến đi nghe mùi nguy hiểm, nhưng ông biết có người khác đã nhận lời.
Giấy tờ trong ngăn kéo của lán tuần tra được xếp theo ngày, tháng nào ra tháng đó, ai cần tra cứu cũng tìm được ngay. Bản dưới chân Cà Đam thức dậy sớm theo tiếng gà và tiếng chày giã gạo, khói bếp lên từ nhiều mái nhà cùng một lúc. Càng vào sâu trong rừng cấm, tiếng người càng lùi xa, chỉ còn tiếng gió qua ngọn cây và tiếng bước chân của chính mình.
Người gác đêm ở bản chia nhau theo ca, mỗi ca hai người, đi một vòng quanh các điểm đã hẹn rồi quay về nhà rông. Tiếng chó sủa trong đêm là tín hiệu quen thuộc của bản: sủa một hồi rồi im là khách quen, sủa dai dẳng là có chuyện lạ. Trang làm hồ sơ theo cách của người làm văn hóa: chụp ảnh trước, ghi lời kể nguyên văn sau, rồi mới đối chiếu tư liệu.
- Bác chở thuê, chuyến đi rừng đêm bão mà bác vừa kể, họ thuê gánh những đồ gì vậy bác?
- Thùng dài, bao tải nặng, với mấy cuộn dây. Họ dặn chỉ gánh tới điểm hẹn ngoài đường lớn, không cần vào rừng, tiền công gấp ba.
- Họ có nói đi rừng nào không bác?
- Không nói, mà dặn không được hỏi. Tôi nghe vậy là tôi từ chối ngay, cô ạ. Tiền nhiều mà việc mờ ám thì không ham.
- Cảm ơn bác. Việc này quan trọng lắm, con phải báo ngay cho bên kiểm lâm hôm nay.
Ngay trong ngày, Trang chuyển toàn bộ thông tin cho Đức. Hai người ngồi đối chiếu với giờ hẹn giao tiền cọc mà Đức nắm được ở chợ gỗ: hai mốc giờ khớp nhau trong cùng một đêm bão dự kiến. Đường điều tra của Trang từ phía dân sinh và đường điều tra của Đức từ phía chợ gỗ gặp nhau lần đầu ở chương này, thành một bức tranh chung.
Đêm càng về khuya, sương càng dày, đứng cách nhau chục bước đã chỉ còn thấy bóng người mờ trong sương. Những gốc cây lớn trong rừng cấm đứng cách nhau vừa đủ để ánh sáng lọt xuống, tạo thành những khoảng trống yên tĩnh lạ thường. Thân cây trong rừng cấm cây nào cũng phủ rêu ở phía bắc, vỏ cây sẫm màu vì ẩm, sờ vào thấy mát và nhám.
Người Cor trong bản sống nép vào chân núi, nhà nào cũng có vườn sau trồng rau và chuồng nhỏ nuôi vài con gà. Buổi tối ở bản yên tĩnh sớm, đèn trong các nhà tắt dần theo giờ, chỉ còn tiếng chó sủa vu vơ ở đầu bản. Tiếng chim trong rừng cấm thưa dần khi mây sà xuống thấp, chỉ còn tiếng nước suối chảy qua khe đá nghe rõ mồn một.
Đức ghi thông tin chuyến đi rừng đêm bão vào sổ theo dõi bằng mực đỏ. Chuyến đi có xe, có người gánh đồ, có tiền công gấp ba, có điểm tập kết và có lệnh không hỏi điểm đến. Đây không còn là tin đồn, đây là một kế hoạch hậu cần hoàn chỉnh cho một đêm duy nhất, và đêm đó chắc chắn là đêm bão lớn nhất của mùa.
Rừng cấm dưới chân Cà Đam vào mùa này xanh sẫm lại, lá nào cũng nặng nước, đi dưới tán rừng nghe tiếng giọt rơi suốt dọc đường. Bà Hoa thức giấc giữa đêm là chuyện thường trong mùa vía, bà ngồi dậy nghe ngóng một lúc rồi mới nằm xuống lại. Tiếng mưa trên mái tôn của điểm trường và nhà dân gõ liên hồi, át cả tiếng người nói chuyện trong nhà.
Người trẻ trong bản đi làm ăn xa nhiều, nhưng mùa lễ vía và mùa bão thì lần lượt quay về, bản lại đông như cũ. Trong bản, chuyện của miếu và chuyện của rừng là chuyện chung, nhà nào cũng có phần, không ai đứng ngoài được. Ở bìa rừng cấm, cỏ tranh mọc cao ngang thắt lưng, ướt đẫm sương sớm, quét qua ống quần làm người đi đường ướt lạnh.
Trang về phòng làm việc, bổ sung vào hồ sơ của mình một trang riêng về đời sống quanh rừng trong mùa mưa. Cô nhận ra hồ sơ tín ngưỡng và hồ sơ phá rừng ở vùng này không tách rời nhau: cùng một cộng đồng, cùng một mùa bão, một bên chuẩn bị lễ tạ và sơ tán, một bên chuẩn bị xe và người gánh đồ để vào rừng cấm.
Tiếng côn trùng trong đêm mưa thưa hẳn, chỉ còn tiếng ếch nhái ngoài đồng và tiếng nước nhỏ giọt từ mái hiên. Mùi rừng sau mưa là mùi lá mục, mùi đất ướt và mùi nhựa cây, thứ mùi mà người đi rừng lâu năm nhận ra ngay từ đầu ngõ. Trong đêm khuya, mọi âm thanh nhỏ đều nghe rõ hơn ban ngày: tiếng lá rơi, tiếng cành khô gãy, tiếng bước chân xa.
Điện thoại ở vùng núi sóng chập chờn, muốn gọi một cuộc cho trọn vẹn phải ra chỗ đất cao hoặc đứng yên một chỗ. Bà Hoa không quen giấy tờ hành chính, nhưng sổ vía của miếu thì bà thuộc từng trang, từng dòng, từng tên người. Không khí trước bão nặng và đứng gió một cách khác thường, chim chóc im tiếng, người già trong bản nhìn trời mà lo.
Ánh nắng xuyên qua tán rừng cấm thành từng vệt mỏng, rơi xuống thảm lá khô thành những đốm sáng di động theo gió. Mây sà xuống thấp che mất đỉnh Cà Đam từ sớm, nhìn từ bản chỉ thấy một biển mây trắng xám trải ngang lưng núi. Làm kiểm lâm ở vùng này là làm bạn với đường mòn, với bản đồ và với những buổi chờ đợi dài hơn là chạy đuổi.
Điểm trường của bản nằm ở khoảng đất cao giữa bản, mái tôn mới lợp lại sau mùa bão năm trước, sân trường quét sạch. Suối trong rừng cấm chảy xiết hơn sau mưa, nước đục màu đất, cuốn theo lá khô và cành nhỏ trôi về phía hạ lưu. Đêm ở chân núi tối đặc, không có đèn đường, ánh sáng duy nhất là đèn dầu và đèn pin của người gác đêm.
Đường mòn trong rừng cấm hẹp và trơn, hai bên là dây leo chằng chịt, chỉ người quen rừng mới biết chỗ nào đặt chân cho chắc. Trong các cuộc họp của bản và kiểm lâm, người ta nói thẳng, nói ngắn, và ghi lại điều đã thống nhất ngay tại chỗ. Mấy người phụ nữ trong bản gùi củi về lúc chiều xuống, gùi nặng mà bước chân vẫn đều trên con dốc quen thuộc.
Người dân vùng này nhìn màu mây và hướng gió là đoán được mưa bão sắp về, kinh nghiệm truyền qua nhiều đời làm ruộng nương. Đức ghi chép mọi việc vào sổ tay bằng chữ nhỏ và đều, ngày giờ viết rõ ở đầu trang, không để sót một mốc nào. Già làng Ơn được cả bản nghe theo không phải vì ông nói to, mà vì ông nhớ hết lệ cũ và chưa từng thiên vị nhà nào.
Người làm nghề giữ rừng hiểu rằng một dấu vết nhỏ bị bỏ qua hôm nay có thể thành một mất mát lớn vào tuần sau. Trời Trà Bồng cuối tháng mười đổi tính từng ngày, nắng vừa lên được một buổi thì mây từ phía biển lại kéo về đen kịt. Mỗi biên bản Đức lập đều có đủ người chứng kiến ký tên, ảnh chụp đính kèm và số đo ghi bằng số rõ ràng.
Nước suối dâng lên sau mỗi trận mưa lớn, chảy xiết và đục, qua cầu tạm phải vịn tay vào dây mới dám bước. Vách đá trong rừng cấm dựng đứng, mặt đá loang lổ nước mưa, dây rừng buông xuống như những tấm màn xanh thẫm. Mưa ở miền núi không rào rào một trận rồi thôi, mưa dầm dề nhiều ngày, thấm vào đất, vào áo, vào cả giấc ngủ.
Đường trong bản là đường đất pha đá, mưa xuống thì lầy, nắng lên thì bụi, trẻ con đi học phải xắn quần qua đoạn suối cạn. Đèn pin của tổ tuần tra quét qua màn mưa thành một quầng sáng vàng, soi rõ từng bụi cây rồi tắt khi qua khúc cua. Người bản dặn nhau vào rừng cấm thì đi nhẹ, nói khẽ, không chặt phá bừa bãi, vì rừng này là của chung nhiều đời để lại.
Tiếng chó sủa trong đêm là tín hiệu quen thuộc của bản: sủa một hồi rồi im là khách quen, sủa dai dẳng là có chuyện lạ. Người dân vùng này nhìn màu mây và hướng gió là đoán được mưa bão sắp về, kinh nghiệm truyền qua nhiều đời làm ruộng nương. Tiếng chim trong rừng cấm thưa dần khi mây sà xuống thấp, chỉ còn tiếng nước suối chảy qua khe đá nghe rõ mồn một.
Chiều đó, Trang đứng ở bến xe nhìn những chuyến xe cuối ngày rời bến về các bản. Tin tức cô vừa chuyển cho Đức làm hồ sơ của cô nặng thêm một phần trách nhiệm mới: cô không còn là người ngoài ghi chép chuyện của vùng này nữa. Cô đã thành một đầu mối thông tin trong cuộc giữ rừng đang tới gần, và cô tự nhủ phải làm phần việc đó cho thật cẩn thận.