BẠCH HỔ NGẬM KIẾM NÚI TRÀ BỒNG - Chương 34: Cây huê là cột mốc thiêng
Già làng Ơn gọi Đức và ông Thao tới nhà mình vào buổi chiều, đóng cửa lại, pha ấm trà đặc. Ông nói hôm nay ông sẽ nói trọn một điều mà các đời già làng…
Nội dung chương
Già làng Ơn gọi Đức và ông Thao tới nhà mình vào buổi chiều, đóng cửa lại, pha ấm trà đặc. Ông nói hôm nay ông sẽ nói trọn một điều mà các đời già làng giữ trong lòng, chỉ truyền cho người giữ bản đời sau, nhưng nay tình hình rừng cấm đã khác, người trong cuộc giữ rừng đều cần biết rõ để giữ cho đúng chỗ.
Già làng Ơn được cả bản nghe theo không phải vì ông nói to, mà vì ông nhớ hết lệ cũ và chưa từng thiên vị nhà nào. Người làm nghề giữ rừng hiểu rằng một dấu vết nhỏ bị bỏ qua hôm nay có thể thành một mất mát lớn vào tuần sau. Tiếng mưa trên mái tôn của điểm trường và nhà dân gõ liên hồi, át cả tiếng người nói chuyện trong nhà.
Người trẻ trong bản đi làm ăn xa nhiều, nhưng mùa lễ vía và mùa bão thì lần lượt quay về, bản lại đông như cũ. Trong bản, chuyện của miếu và chuyện của rừng là chuyện chung, nhà nào cũng có phần, không ai đứng ngoài được. Làm kiểm lâm ở vùng này là làm bạn với đường mòn, với bản đồ và với những buổi chờ đợi dài hơn là chạy đuổi.
Ông nói: cây huê ngàn năm giữa rừng cấm là cột mốc thiêng của cả khoảnh rừng. Bản giữ lệ không chạm vào cây không chỉ vì cây gỗ quý, mà vì gốc cây đó là điểm tựa của lệ rừng. Cây còn thì người trong bản còn biết sợ mà giữ rừng. Cây mất thì lệ rừng cũng mất theo, rừng sẽ bị xẻ dần từ gốc thiêng đó ra khắp khoảnh rừng.
Buổi tối ở bản yên tĩnh sớm, đèn trong các nhà tắt dần theo giờ, chỉ còn tiếng chó sủa vu vơ ở đầu bản. Trời Trà Bồng cuối tháng mười đổi tính từng ngày, nắng vừa lên được một buổi thì mây từ phía biển lại kéo về đen kịt. Trong đêm khuya, mọi âm thanh nhỏ đều nghe rõ hơn ban ngày: tiếng lá rơi, tiếng cành khô gãy, tiếng bước chân xa.
Đức quen với những đêm tuần tra dài, áo mưa sũng nước, sổ tay phải bọc trong túi nilon mới giữ được khô. Mỗi biên bản Đức lập đều có đủ người chứng kiến ký tên, ảnh chụp đính kèm và số đo ghi bằng số rõ ràng. Đèn pin của tổ tuần tra quét qua màn mưa thành một quầng sáng vàng, soi rõ từng bụi cây rồi tắt khi qua khúc cua.
- Hôm nay tôi nói trọn điều các đời già làng vẫn giữ. Cây huê giữa rừng là cột mốc thiêng của cả khoảnh rừng cấm, anh Đức và anh Thao phải hiểu rõ điều này.
- Dạ, già làng cứ nói, con ghi lại hết. Việc này liên quan tới cách mình bố trí người trong đêm bão.
- Sơn Quân canh chính là khoảnh rừng và gốc cây đó. Miếu chỉ là nơi ngài ghé nhận lễ thôi. Dấu chân trên cát là ngài cho mình biết ngài đang ở đâu.
- Vậy hai lần dấu chân hướng vào, một lần không có, một lần hướng ra rừng, tất cả đều khớp với lời già làng nói hôm nay.
- Khớp hết, anh Đức. Cho nên từ nay, kế hoạch giữ rừng dồn hẳn về gốc cây huê cho tôi. Đó là điểm không được mất.
Ông nói tiếp về Sơn Quân theo lời tổ tiên truyền lại: phận sự của ngài là canh khoảnh rừng và gốc cây đó, miếu chỉ là nơi ngài ghé nhận lễ của người. Người trong bản vẫn quen nghĩ Sơn Quân ở miếu, nhưng già làng các đời đều hiểu ngài ở rừng là chính, dấu chân trên cát ở miếu chỉ là cách ngài cho người biết ngài đang ở đâu trong từng lúc.
Nước suối dâng lên sau mỗi trận mưa lớn, chảy xiết và đục, qua cầu tạm phải vịn tay vào dây mới dám bước. Gió trên sườn Cà Đam thổi mạnh hơn dưới bản, cây cối nghiêng theo một hướng quen thuộc của mùa bão. Đường trong bản là đường đất pha đá, mưa xuống thì lầy, nắng lên thì bụi, trẻ con đi học phải xắn quần qua đoạn suối cạn.
Trong các cuộc họp của bản và kiểm lâm, người ta nói thẳng, nói ngắn, và ghi lại điều đã thống nhất ngay tại chỗ. Đường mòn trong rừng cấm hẹp và trơn, hai bên là dây leo chằng chịt, chỉ người quen rừng mới biết chỗ nào đặt chân cho chắc. Trang làm hồ sơ theo cách của người làm văn hóa: chụp ảnh trước, ghi lời kể nguyên văn sau, rồi mới đối chiếu tư liệu.
Đức nghe, ghi lại từng ý vào sổ tay. Những lời của già làng khớp hoàn toàn với diễn biến của các dấu chân trong mùa này: hai lần về điện khi rừng còn yên, một lần không về khi rừng bắt đầu có việc, và một lần đi thẳng ra rừng khi việc đã tới gần. Hồ sơ nghề nghiệp của anh và lệ của bản, tới hôm nay, đã gặp nhau ở cùng một kết luận.
Rừng cấm dưới chân Cà Đam vào mùa này xanh sẫm lại, lá nào cũng nặng nước, đi dưới tán rừng nghe tiếng giọt rơi suốt dọc đường. Vách đá trong rừng cấm dựng đứng, mặt đá loang lổ nước mưa, dây rừng buông xuống như những tấm màn xanh thẫm. Sau cơn mưa đêm, đất trong vườn và trên đường mòn mềm nhũn, dấu chân của người và vật in lại rõ hơn ngày nắng.
Không khí trước bão nặng và đứng gió một cách khác thường, chim chóc im tiếng, người già trong bản nhìn trời mà lo. Bà Hoa thức giấc giữa đêm là chuyện thường trong mùa vía, bà ngồi dậy nghe ngóng một lúc rồi mới nằm xuống lại. Tiếng chim trong rừng cấm thưa dần khi mây sà xuống thấp, chỉ còn tiếng nước suối chảy qua khe đá nghe rõ mồn một.
Ông Thao ngồi nghe từ đầu tới cuối, tay cầm chén trà không uống. Cuối buổi, ông nói chậm rãi rằng những lời của già làng hôm nay làm ông càng phải rõ ràng việc của mình trong những ngày tới. Già làng Ơn gật đầu, yêu cầu kế hoạch bảo vệ từ nay dồn hẳn về gốc cây huê, coi đó là điểm phải giữ bằng mọi giá trong đêm bão.
Sau nửa đêm, bản chìm hẳn vào yên tĩnh, chỉ còn người gác và người trực ở miếu thức cùng tiếng mưa đều đều. Mùi rừng sau mưa là mùi lá mục, mùi đất ướt và mùi nhựa cây, thứ mùi mà người đi rừng lâu năm nhận ra ngay từ đầu ngõ. Ở bìa rừng cấm, cỏ tranh mọc cao ngang thắt lưng, ướt đẫm sương sớm, quét qua ống quần làm người đi đường ướt lạnh.
Những gốc cây lớn trong rừng cấm đứng cách nhau vừa đủ để ánh sáng lọt xuống, tạo thành những khoảng trống yên tĩnh lạ thường. Tiếng nói của người bản trầm và ngắn, khách tới nhà được mời nước chè trước rồi mới hỏi tới chuyện làm ăn hay chuyện rừng. Tiếng chó sủa trong đêm là tín hiệu quen thuộc của bản: sủa một hồi rồi im là khách quen, sủa dai dẳng là có chuyện lạ.
Càng vào sâu trong rừng cấm, tiếng người càng lùi xa, chỉ còn tiếng gió qua ngọn cây và tiếng bước chân của chính mình. Người bản dặn nhau vào rừng cấm thì đi nhẹ, nói khẽ, không chặt phá bừa bãi, vì rừng này là của chung nhiều đời để lại. Ông Thao ít nói về việc làm của mình, nhưng việc gì ông đã nhận thì ông làm tới nơi, chậm mà chắc.
Buổi chiều sau mưa, sương lên từ các thung lũng, phủ trắng những sườn đồi gần bản rồi mới lan tới chân núi. Thân cây trong rừng cấm cây nào cũng phủ rêu ở phía bắc, vỏ cây sẫm màu vì ẩm, sờ vào thấy mát và nhám. Bà Hoa không quen giấy tờ hành chính, nhưng sổ vía của miếu thì bà thuộc từng trang, từng dòng, từng tên người.
Bản dưới chân Cà Đam thức dậy sớm theo tiếng gà và tiếng chày giã gạo, khói bếp lên từ nhiều mái nhà cùng một lúc. Điểm trường của bản nằm ở khoảng đất cao giữa bản, mái tôn mới lợp lại sau mùa bão năm trước, sân trường quét sạch. Người Cor trong bản sống nép vào chân núi, nhà nào cũng có vườn sau trồng rau và chuồng nhỏ nuôi vài con gà.
Mưa ở miền núi không rào rào một trận rồi thôi, mưa dầm dề nhiều ngày, thấm vào đất, vào áo, vào cả giấc ngủ. Đức ghi chép mọi việc vào sổ tay bằng chữ nhỏ và đều, ngày giờ viết rõ ở đầu trang, không để sót một mốc nào. Người dân vùng này nhìn màu mây và hướng gió là đoán được mưa bão sắp về, kinh nghiệm truyền qua nhiều đời làm ruộng nương.
Điện thoại ở vùng núi sóng chập chờn, muốn gọi một cuộc cho trọn vẹn phải ra chỗ đất cao hoặc đứng yên một chỗ. Giấy tờ trong ngăn kéo của lán tuần tra được xếp theo ngày, tháng nào ra tháng đó, ai cần tra cứu cũng tìm được ngay. Mấy người phụ nữ trong bản gùi củi về lúc chiều xuống, gùi nặng mà bước chân vẫn đều trên con dốc quen thuộc.
Ánh nắng xuyên qua tán rừng cấm thành từng vệt mỏng, rơi xuống thảm lá khô thành những đốm sáng di động theo gió. Tiếng côn trùng trong đêm mưa thưa hẳn, chỉ còn tiếng ếch nhái ngoài đồng và tiếng nước nhỏ giọt từ mái hiên. Đêm càng về khuya, sương càng dày, đứng cách nhau chục bước đã chỉ còn thấy bóng người mờ trong sương.
Đêm ở chân núi tối đặc, không có đèn đường, ánh sáng duy nhất là đèn dầu và đèn pin của người gác đêm. Suối trong rừng cấm chảy xiết hơn sau mưa, nước đục màu đất, cuốn theo lá khô và cành nhỏ trôi về phía hạ lưu. Mây sà xuống thấp che mất đỉnh Cà Đam từ sớm, nhìn từ bản chỉ thấy một biển mây trắng xám trải ngang lưng núi.
Buổi chiều tàn, Đức và ông Thao ra về trên con đường đất quen thuộc của bản, mỗi người theo đuổi một ý nghĩ riêng. Ông Ơn ở lại nhà, đứng nhìn về phía rừng cấm trong ánh nắng cuối ngày. Điều ông giữ nhiều năm đã được nói ra đúng lúc, đúng người, và ông tin rằng từ đêm nay, cuộc giữ rừng ở Trà Bồng đã có một trọng tâm rõ ràng mà không ai còn nhầm lẫn được nữa.