BẠCH XÀ NGÃ BA SÔNG TAM GIANG - Chương 10: Ánh Đèn Ngoài Phao Mốc

Sáng mùng 1 Tết, ngày 6 tháng 2 năm 2027, đền Tam Giang mở cửa từ lúc trời còn chưa sáng hẳn. Sương sớm phủ trên sân gạch, tiếng trống lễ đầu xuân vang…

Nội dung chương

Sáng mùng 1 Tết, ngày 6 tháng 2 năm 2027, đền Tam Giang mở cửa từ lúc trời còn chưa sáng hẳn. Sương sớm phủ trên sân gạch, tiếng trống lễ đầu xuân vang lên từng hồi từ sân đền xuống tận bến đò, người làng Bạch Hạc áo mới, tay cầm hương, đi thành từng nhóm nhỏ lên đền lễ đầu năm. Quân thức dậy từ ca trực cuối của đêm giao thừa gần như chưa chợp mắt được bao lâu, rửa mặt bằng nước lạnh ở giếng sau đền cho tỉnh táo hẳn, rồi ra sân phụ ông bà tiếp khách như phần việc đã giao. Trong lòng anh, hình ảnh ánh đèn lạ chớp tắt ngoài phao mốc đêm qua vẫn còn nguyên, rõ tới mức anh thấy lại nó mỗi lần nhìn xuống mặt sông.

Lễ đầu xuân ở đền Tam Giang diễn ra trang trọng mà ấm cúng. Cụ Thịnh chủ trì phần lễ chính trong chính điện, khấn Thổ Lệnh Đại Vương, thắp hương trước tượng Trần Nhật Duật, cầu một năm mưa thuận gió hòa cho cả vùng ngã ba sông. Chị Hồng có mặt từ sớm với tập hồ sơ lễ hội trên tay, phụ trách phần danh sách các đoàn khách và ghi chép diễn biến buổi lễ cho xã. Anh Kiên phụ trách phần ngoài sân và bến đò, chia người giữ lối đi, nhắc thuyền bè neo đậu vòng ngoài khu vực bến đền, giữ cho dòng người lên xuống đền không chen lấn ở các bậc đá trơn sương. Bà Sen lo phần chia lộc ở sân bên, nơi đặt các chum nước lộc nhỏ đã được nhà đền làm lễ chúc phúc từ sớm và những bao Cát Thắng đã sàng sẵn từ trước Tết.

Dân làng lần lượt vào lễ, ra sân xin lộc mang về tẩy uế nhà cửa cho năm mới. Mỗi nhà nhận một phần nước lộc trong chai nhỏ và một nắm Cát Thắng gói trong vải sạch, người già thì dặn con cháu cách rải cát quanh nhà. Trẻ con thì cầm gói cát bằng hai tay như cầm một thứ quý giá của ngày Tết. Quân đứng ở bàn chia lộc phụ bà Sen, tay trao từng phần lộc, miệng chúc từng nhà một câu năm mới bình an, mắt thỉnh thoảng vẫn liếc xuống mặt sông qua khoảng trống giữa hai hàng cây ở sân đền. Mặt sông sáng mùng 1 trong và lặng, nắng đầu năm chiếu xuống ba dòng nước thành ba dải sáng khác nhau, không một dấu vết nào của ánh đèn lạ đêm qua còn sót lại ở ngoài phao mốc.

Ít nhất ba lần trong buổi sáng hôm đó, Quân định kể với ông nội chuyện ánh đèn lạ. Lần thứ nhất là lúc lễ chính vừa xong, hai ông cháu đứng ở hiên chính điện nhìn khách ra sân, ông hỏi anh đêm qua ở bến có thấy gì khác thường không. Câu hỏi ấy làm tim Quân đập mạnh một nhịp. Anh đã mở miệng, nhưng đúng lúc đó một đoàn khách ở làng bên vào lễ, tiếng chào hỏi rộn ràng cắt ngang, và anh tự bảo mình sẽ nói ở một lúc yên tĩnh hơn. Lần thứ hai là lúc anh phụ ông kiểm lại cửa hậu cung sau lễ, hai ông cháu đứng ngay trước chiếc chum Nước Thiêng còn nguyên lớp niêm trong bóng tối mát lạnh của gian trong. Ông đặt tay lên nắp chum, nói chum nước này là phần quan trọng nhất của cả mùa lễ, phải giữ cho tới lễ rằm không một chút sơ suất. Quân nhìn lớp niêm nguyên vẹn, nghĩ tới ánh đèn lạ ở ngoài phao mốc, vùng nước gắn liền với chính chiếc chum này, và thấy cổ họng mình nghẹn lại. Anh sợ, sợ rằng một điều mình chưa chắc chắn sẽ làm ông nội phải lo lắng suốt những ngày Tết, sợ rằng mình đã nhìn nhầm trong sương và ánh đèn bão. Và sợ nhất là làm hỏng không khí ngày Tết thiêng liêng nhất của đền vì một bóng đèn chớp tắt chưa rõ là của ai.

Lần thứ ba là ở bến đền vào cuối buổi sáng, khi khách đã thưa dần và anh Kiên đang sắp xếp lại thuyền bè cùng Quân. Anh Kiên hỏi vui rằng đêm qua trực bến giao thừa có buồn ngủ không, có thấy gì lạ ngoài sông không cho vui câu chuyện đầu năm. Quân cười, đáp rằng sông lặng lắm, chỉ có tiếng trống đầu năm là rộn ràng. Câu trả lời vừa ra khỏi miệng, anh đã thấy lòng mình nặng xuống. Anh biết rõ mình vừa bỏ qua cơ hội dễ dàng nhất để nói ra một điều có thể quan trọng đối với người phụ trách việc trông coi bến và mặt sông của thôn. Nhưng rồi anh lại tự trấn an bằng cùng một lý lẽ đã dùng suốt đêm qua, rằng một ánh đèn trong sương thì chưa phải là một sự việc, rằng người giữ đền phải ghi và nói những điều chắc chắn. Rằng bà nội đã dạy anh phân biệt rạch ròi giữa điều mắt thấy rõ ràng và điều mới chỉ thoáng qua chưa kịp xác nhận.

Giữa buổi lễ, có một đoàn khách từ phía thành phố Việt Trì về đền, dẫn đầu là một ông lão đã ngoài tám mươi tuổi, chống gậy lên từng bậc đá với sự giúp đỡ của con cháu. Ông lão nói ông sinh ra ở Bạch Hạc, đi xa mấy chục năm, Tết này được con cháu đưa về lễ đền quê cũ lần đầu tiên sau nhiều năm. Cụ Thịnh đích thân ra đón ông ở thềm chính điện, hai người già nắm tay nhau rất lâu, nói những câu chuyện của một thời bến đò còn thưa thuyền máy. Quân đứng gần đó nghe loáng thoáng chuyện sông nước ngày xưa, chuyện những mùa lũ lớn và những mùa lễ hội đông vui của đền, và thấy rõ ngôi đền này trong lòng người làng đi xa không chỉ là một nơi thờ cúng. Mà là một điểm neo của ký ức mà dù đi bao lâu người ta vẫn tìm đường quay về trong ngày đầu năm mới.

Một việc nhỏ khác trong buổi sáng cũng làm Quân nhớ mãi. Một bé gái chừng sáu tuổi theo mẹ lên đền, khi nhận phần Cát Thắng từ tay bà Sen đã hỏi rất to rằng cát này có phép gì không, sao nhà nào cũng xin. Cả khoảng sân cười ồ lên hiền lành. Bà Sen ngồi xuống ngang tầm với bé, nói cát không có phép, phép nằm ở chỗ người ta nhớ tới đền. Nhớ tới sông và nhớ giữ nhà cửa sạch sẽ yên ổn khi mang cát về rải quanh móng nhà cũ trong ngày đầu năm. Quân nghe bà nói mà thấy cách giải thích ấy đúng là cách của nhà đền, không thần thánh hóa một nắm cát, cũng không làm nhẹ đi niềm tin của người làng. Chỉ đặt mọi thứ về đúng vị trí của nó trong đời sống và trong lệ làng đã truyền qua nhiều thế hệ.

Buổi trưa, đền đãi khách ở lại một bữa cơm đầu năm giản dị ở sân sau. Chị Hồng ngồi cùng bàn với hai ông cháu, báo cáo nhanh phần việc hồ sơ của buổi lễ, nói buổi lễ đầu xuân năm nay đông hơn năm ngoái mà vẫn giữ được trật tự, xã rất mừng. Chị nhắc lại lịch lễ rằm tháng Giêng và dặn nhà đền chuẩn bị dần phần việc từ sau mùng 1, vì thời gian từ Tết tới rằm trôi nhanh hơn người ta tưởng. Cụ Thịnh gật đầu, nói nhà đền sẽ họp việc lễ rằm với thôn trong ít ngày tới. Quân ngồi nghe, tay cầm bát cơm mà đầu vẫn nghĩ tới vùng nước ngoài phao mốc. Anh tự hứa với mình rằng nếu ánh đèn lạ ấy xuất hiện thêm một lần nữa, dù chỉ một lần, anh sẽ báo ngay cho ông nội và anh Kiên không chút chần chừ. Và anh coi lời hứa ấy như một cách chuộc lại sự im lặng của ngày hôm nay.

Chiều mùng 1, khi khách thập phương đã về hết và sân đền trở lại yên tĩnh, Quân một mình xuống bến ngồi ở bậc đá cao nhất, nhìn ra ngoài phao mốc rất lâu. Mặt sông buổi chiều vàng nắng, mấy chiếc thuyền cá của làng đi ở luồng xa ngoài khu cấm, đèn thuyền chưa thắp. Mọi thứ đều bình thường tới mức ánh đèn đêm qua như một giấc mơ ngắn anh gặp trong lúc nửa thức nửa ngủ ở bến. Anh tự hỏi hay là mình thật sự đã nhìn nhầm, hay là một chiếc thuyền đi lạc luồng đã vội tắt đèn khi nhận ra mình tới gần khu cấm của đền. Một việc hoàn toàn có thể xảy ra trong đêm tối mà không mang theo ý định xấu nào. Những câu hỏi ấy không có lời đáp, và anh chọn cách cất chúng vào cùng một chỗ với ánh đèn lạ trong lòng, đóng lại như đóng một ngăn kéo mà anh tự nhủ sẽ mở ra sau. Khi có thêm một dấu hiệu chắc chắn hơn.

Khi dọn dẹp sân đền vào cuối chiều, bà Sen hỏi Quân sao hôm nay thỉnh thoảng anh cứ đứng lặng nhìn xuống sông như người mất hồn. Quân giật mình, đáp qua loa rằng anh mệt vì thức gần trọn đêm giao thừa và cả ngày lễ hôm nay chưa được nghỉ. Bà nghe xong không hỏi thêm, chỉ dúi vào tay anh một chiếc bánh chưng nhỏ còn ấm, bảo ăn đi rồi tối nay ngủ sớm một đêm cho lại sức. Vì từ mai việc đền sẽ vào guồng chuẩn bị cho lễ rằm và người trực sẽ không còn đêm nào được ngủ trọn vẹn như những ngày thường nữa. Quân cầm chiếc bánh, thấy lòng mình vừa biết ơn vừa áy náy, vì đến cả bà nội, người gần gũi nhất với anh trong nhà đền này, anh cũng vừa giấu đi một điều đáng lẽ phải nói ra ngay từ sáng sớm hôm nay.

Tối mùng 1, Quân ghi vào sổ trực diễn biến của lễ đầu xuân, ghi việc lễ đã hoàn tất tốt đẹp, ghi số phần lộc nước và Cát Thắng đã chia cho dân làng. Và ghi rõ chum Nước Thiêng chính vẫn niêm nguyên trong hậu cung không ai động tới. Anh không ghi một dòng nào về ánh đèn lạ ngoài phao mốc, cũng như đêm giao thừa anh đã không ghi. Trang sổ của hai ngày lễ lớn nhất đầu năm vì thế sạch sẽ và yên bình như chính không khí của đền trong những ngày Tết. Chỉ thiếu đúng một sự việc mà người ghi sổ đã tận mắt thấy và đã chọn giấu đi vì sợ làm hỏng ngày vui và sợ mình nhìn nhầm trong sương.

Ngay sáng hôm sau, vệt cá chết đầu tiên dạt vào bờ cát thắng.

Chương khác

Xem thêm