BẠCH XÀ NGÃ BA SÔNG TAM GIANG - Chương 9: Giờ Tý Đêm Giao Thừa

Những ngày đầu tháng Hai trôi qua trong nhịp chuẩn bị lặng lẽ của nhà đền. Quân tiếp tục học thuộc văn tế mỗi sáng ở gian nhà ngang, lau gàu đồng mỗi tối…

Nội dung chương

Những ngày đầu tháng Hai trôi qua trong nhịp chuẩn bị lặng lẽ của nhà đền. Quân tiếp tục học thuộc văn tế mỗi sáng ở gian nhà ngang, lau gàu đồng mỗi tối trong gian kho, kiểm lại thuyền độc mộc, dây neo và mái chèo ở bến cùng ông nội. Bà Sen lo phần bếp núc và đồ lễ cho ngày Tết, sân đền ngày nào cũng phơi một thứ đồ đạc, khi là chiếu mới, khi là khăn phủ. Khi là những bao Cát Thắng đã sàng sẵn chờ chia cho dân làng sau lễ xin nước. Tới chiều 30 Tết, đền Tam Giang đã sẵn sàng cho đêm quan trọng nhất của mùa lễ tính tới lúc này, đêm giao thừa với việc xin Nước Thiêng ở ngã ba sông.

Chiều tối ngày 5 tháng 2 năm 2027, thôn Bạch Hạc rộn ràng theo cách riêng của một làng sông. Nhà nào cũng đỏ lửa bếp, mùi thịt kho và mùi bánh chưng mới vớt quyện trong ngõ xóm, tiếng trẻ con chạy qua sân đền xin lộc sớm vang lên từng đợt rồi tan vào gió lạnh. Ở đền, sau bữa cơm tất niên sớm của ba người, cụ Thịnh thay bộ áo dài nâu dùng trong lễ, bà Sen sắp lại mâm lễ nhỏ trong hậu cung, còn Quân kiểm tra lần cuối ba thứ thuộc phần việc của mình ở bến. Đèn bão đã đầy dầu và tim đèn đã cắt đều, chum gốm sạch đã được đưa xuống đặt sẵn ở khoang giữa của chiếc thuyền độc mộc neo ở bến đền. Và chiếc đồng hồ cũ của đền đã được ông nội đối chiếu giờ với đài phát thanh từ đầu giờ tối.

Đúng như lời dặn từ hôm xem gàu đồng, Quân có mặt ở bến đền trước giờ Tý một canh giờ. Đêm giao thừa ở ngã ba sông lạnh và trong, trời không mưa, mây mỏng, mặt sông phẳng lặng hiếm có trong những ngày cuối đông. Anh Kiên, trưởng thôn, cũng có mặt ở bến từ sớm theo phân công của thôn, anh giữ phần việc trên bờ, giữ thuyền dự phòng, giữ lối bến và để mắt tới người làng ra xem lễ ở khoảng cách đã quy định. Hai người kiểm lại dây neo một lần nữa, thử ánh đèn bão, rồi đứng yên ở bậc đá nhìn ra mặt sông tối, chờ tới giờ của cụ từ.

Gần giờ Tý, cụ Thịnh từ đền xuống bến, tay cầm gàu đồng bọc trong khăn vải sạch, bước chân chậm và chắc trên các bậc đá đã quen thuộc suốt mấy chục năm làm người giữ đền. Không có trống, không có đoàn người đi theo ra giữa sông. Lễ xin nước của đền Tam Giang từ xưa tới nay vẫn lặng lẽ như vậy, người ra giữa dòng chỉ có một mình người giữ đền trên chiếc thuyền độc mộc nhỏ, người ở bờ giữ đèn. Giữ giờ và giữ sự yên tĩnh cho cả một vùng bến. Ông đặt gàu đồng vào khoang thuyền, kiểm lại chum gốm một lần bằng cách gõ nhẹ vào thành chum nghe tiếng kêu trong, rồi mới bước xuống thuyền.

Quân và anh Kiên cùng giữ dây cho tới khi thuyền độc mộc rời bến êm ái, không một tiếng động lớn làm vỡ mặt nước lặng. Quân đứng ở bậc đá cao nhất của bến, đèn bão đặt bên chân, mắt nhìn theo bóng thuyền nhỏ đi chếch qua mép vòng phao mốc, vòng ra khoảng nước rộng ở giữa ngã ba. Bóng thuyền trong đêm tối chỉ còn là một vệt đen mờ trên mặt sông đen hơn, thỉnh thoảng ánh đèn bão nhỏ ông mang theo hắt lên một quầng sáng ngắn rồi lại chìm vào bóng tối. Anh Kiên đứng thấp hơn một bậc, hai tay khoanh trước ngực, im lặng như một người lính gác của làng trong đêm cuối năm.

Thời gian ở bến trôi chậm hơn hẳn thời gian trong nhà. Quân mấy lần nhìn đồng hồ, kim đồng hồ nhích từng khoảng nhỏ về phía giờ Tý. Anh nhẩm tính đường thuyền, từ bến ra tới ranh giới ba dòng nước, thuyền độc mộc chèo tay trong đêm lặng mất chừng nào, rồi tự nhắc mình không được sốt ruột. Vì phần việc của người ở bờ là chờ đúng giờ trong yên tĩnh, không phải thúc giục người ra giữa dòng bằng bất cứ tín hiệu thừa nào. Gió sông về khuya lạnh hơn, hơi nước từ mặt sông bốc lên làm bậc đá dưới chân anh ẩm dần, nhưng mặt sông vẫn lặng, lặng đúng như lệ đòi hỏi cho một lần múc nước ở tầng sâu.

Đúng giờ Tý, ở khoảng nước giữa ngã ba nơi sông Lô, sông Thao và sông Đà giao nhau, bóng thuyền độc mộc dừng hẳn lại. Từ bến nhìn ra, Quân không thấy rõ từng động tác của ông nội, anh chỉ thấy quầng sáng của đèn trên thuyền hạ thấp xuống sát mặt nước rồi giữ yên ở đó một lúc lâu. Anh biết ông đang thả gàu đồng chìm xuống dưới lớp nước mặt, xuống tầng nước sâu tĩnh lặng của ranh giới ba dòng, đúng như những lời ông đã dạy anh trong gian kho hôm nào. Không một tiếng gọi, không một tiếng khua nước lớn vang về bến. Cả ngã ba sông trong giây lát ấy yên tĩnh tới mức Quân nghe được cả tiếng tim mình đập trong lồng ngực và tiếng gió rất nhẹ qua hàng cây trên gò đền phía sau lưng.

Một lúc sau, quầng sáng trên thuyền nâng lên, bóng thuyền bắt đầu quay mũi về phía bến. Ông nội đã múc xong. Nước ở tầng sâu đã vào chum gốm, chum đã được đậy nắp ngay trên thuyền giữa dòng, và phần việc thiêng nhất của đêm giao thừa đã hoàn thành trong sự lặng lẽ trọn vẹn của nó. Anh Kiên thở ra một hơi dài mà chính anh cũng không nhận ra mình đã nín thở từ lúc nào. Quân nâng đèn bão lên cao hơn một chút để làm mốc cho thuyền vào bến, ánh đèn vàng rọi thành một vệt dài trên mặt nước tối dẫn đường cho chiếc thuyền độc mộc nhỏ đang trở về.

Trên đường thuyền quay về, Quân còn tranh thủ quan sát mặt sông theo thói quen trực mấy ngày qua mà ông nội đã rèn cho anh. Sông Lô ở phía đông lặng trong, sông Thao ở phía tây mang theo một vệt sáng mờ của đèn thôn bên kia bờ phản chiếu xuống nước. Sông Đà ở phía xa gợn lên những vệt tối nhỏ vì gió khuya bắt đầu đổi hướng rất nhẹ. Anh đối chiếu ba dòng nước trong đầu với những gì mình đã ghi trong sổ suốt mấy ngày qua và thấy đêm nay là đêm mặt sông hiền nhất kể từ khi anh về đền. Như thể cả ngã ba cũng đang giữ yên lặng để ủng hộ cho việc xin nước của người giữ đền. Ý nghĩ ấy làm anh yên tâm hơn về mùa lễ sắp tới, ít nhất là ở phần việc thuộc về sông nước mà anh đã dần học được cách đọc bằng mắt mình.

Thuyền cập bến, hai người trẻ cùng giữ mạn thuyền cho cụ Thịnh bước lên bậc đá, tay ông vẫn giữ chặt nắp chum như giữ một vật dễ vỡ nhất trên đời. Chum gốm được hai người khiêng bằng đòn tre lót vải lên đền ngay trong đêm, đi chậm từng bậc, không ai nói to. Trong hậu cung, trước ban thờ Thổ Lệnh Đại Vương, cụ Thịnh tự tay niêm chum lại theo lệ của đền, niêm xong thì thắp hương, tiếng trống đầu năm từ sân đền và từ các nhà trong thôn cùng lúc vang lên xa gần. Báo hiệu năm mới đã sang trên ngã ba sông Bạch Hạc. Bà Sen đứng ở cửa hậu cung, mắt rưng rưng vì xúc động của một người đã chứng kiến cảnh này qua nhiều mùa Tết, khẽ nói năm nay nước xin được lặng và đẹp, là điềm lành cho cả mùa lễ.

Khi thuyền quay vào bến, Quân thấy một ánh đèn lạ chớp tắt rất xa ngoài phao mốc rồi tắt hẳn. Ánh đèn ấy chỉ xuất hiện trong một thoáng chốc rất ngắn ở phía ngoài vòng phao của khu cấm, không giống ánh đèn bão của đền, không giống đèn của thuyền buôn đi ở luồng xa mà anh vẫn thấy trong các ca trực trước. Anh nheo mắt nhìn kỹ lại vùng nước tối ngoài phao, nhưng ở đó chỉ còn mặt sông đen và lặng như chưa từng có gì vừa lóe lên. Anh định quay sang nói với anh Kiên, nhưng anh Kiên đang bận đỡ mạn thuyền và nghe cụ Thịnh dặn việc khiêng chum, còn không khí của đêm giao thừa trang trọng khiến Quân chần chừ. Tự bảo mình có thể đã nhìn nhầm trong sương và trong ánh đèn bão chao qua chao lại ở bến.

Đêm đó, sau khi chum đã niêm yên trong hậu cung và ba người trong đền cùng ăn một bữa xôi gấc đầu năm ở gian nhà ngang. Quân mới ghi vào sổ trực việc chum Nước Thiêng của mùa lễ đã được múc đúng giờ Tý đêm giao thừa và niêm giữ trong hậu cung đền. Anh ghi giờ giấc, ghi thời tiết lặng gió, ghi tên những người có mặt ở bến. Tới dòng cuối cùng của trang ghi đêm giao thừa, tay anh dừng lại một lúc lâu trên mặt giấy. Anh không ghi dòng nào về ánh đèn lạ ngoài phao mốc. Anh tự nhủ mai là mùng 1 Tết, là ngày lễ đầu xuân đông vui nhất của đền. Một điều chưa rõ ràng như một ánh đèn chớp tắt trong sương không nên làm hỏng không khí của ngày Tết và làm ông nội phải lo lắng khi chưa có gì chắc chắn. Anh gập sổ lại, và bí mật nhỏ đầu tiên của mùa lễ cứ thế nằm lại trong lòng anh cùng với tiếng trống đầu năm còn vang xa trên mặt sông. Trong khi chum Nước Thiêng duy nhất của mùa lễ đã yên vị trong hậu cung sau lớp niêm kín. Chờ những ngày lễ lớn phía trước của đền Tam Giang và của cả thôn Bạch Hạc trong năm mới vừa sang đầy hy vọng và bình an cho mọi nhà trong thôn này. Đêm giao thừa khép lại yên bình.

Chương khác

Xem thêm