BẠCH XÀ NGÃ BA SÔNG TAM GIANG - Chương 12: Đêm Tuần Sông Thứ 1

Đêm ngày 8 tháng 2 năm 2027, thôn Bạch Hạc lập đội tuần sông. Việc lập đội được bàn ngay trong buổi họp ngắn ở nhà văn hóa dưới bến vào đầu giờ tối, sau…

Nội dung chương

Đêm ngày 8 tháng 2 năm 2027, thôn Bạch Hạc lập đội tuần sông. Việc lập đội được bàn ngay trong buổi họp ngắn ở nhà văn hóa dưới bến vào đầu giờ tối, sau khi anh Kiên mang biên bản thôn về vệt cá chết hôm trước ra đọc lại trước mấy ngư dân nòng cốt của thôn. Không ai còn coi chuyện cá chết là chuyện nhỏ của một buổi sáng nữa.

Anh Kiên đứng trước tấm bản đồ ngã ba sông treo trên tường, tay cầm que tre chỉ dọc theo vòng phao mốc trước cửa đền.

- Khu cấm trước cửa đền là vùng nước phải giữ nhất. Từ nay tới hết lễ rằm, thôn tổ chức đội tuần sông đi vòng ngã ba vào ban đêm. Không phải đêm nào cũng đi, nhưng lịch đi thì chỉ người trong đội biết với nhau. Ai gặp thuyền lạ trong khu cấm thì không được tự ý áp sát, chỉ ghi giờ, ghi vị trí, gọi nhau bằng điện thoại rồi báo về thôn.

Ông Thắng ngồi ở hàng ghế đầu, gật đầu liên tục. Ông là người đầu tiên xung phong đi đêm đầu tiên.

- Tôi đi. Tôi rõ luồng nước quanh phao mốc nhất thôn này. Với lại cá chết dạt vào bờ cát thắng, tôi không ngồi nhà ngủ yên được.

Quân ngồi ở cuối phòng, trước mặt là cuốn sổ trực của đền. Anh Kiên nhìn sang phía anh, nói rõ ràng trước mặt mọi người.

- Quân, đền cử cháu đi cùng đội đêm nay nhé. Cháu giữ sổ tuần sông của thôn từ đêm nay. Sổ này khác sổ trực của đền, ghi riêng việc đi tuần, giờ ra sông, giờ về, thấy gì ngoài mặt nước thì ghi đúng như thế. Ông nội cháu đã đồng ý rồi.

Quân gật đầu. Anh hiểu anh Kiên giao sổ cho anh không chỉ vì anh là người của đền, mà vì người giữ đền vốn phải nhớ mặt nước trước khi nhớ mặt người, như lời cụ Thịnh vẫn dạy. Có điều, khi cầm cuốn sổ tuần sông bìa cứng còn mới nguyên mùi giấy, lòng anh lại nặng xuống vì một điều không ai trong phòng này biết. Rằng cuốn sổ tuần sông đầu tiên của thôn lẽ ra phải bắt đầu từ một dòng ghi về ánh đèn lạ đêm giao thừa, chứ không phải từ vệt cá chết ngày 7 tháng 2.

Cuốn sổ được lập ngay trong buổi họp. Anh Kiên ghi trang đầu tiên bằng chữ nắn nót: sổ tuần sông thôn Bạch Hạc, lập ngày 8 tháng 2 năm 2027, người giữ sổ Lê Minh Quân. Dưới đó là danh sách đội tuần luân phiên, chia thành từng tổ ba người, mỗi tổ đi một đêm rồi nghỉ, tránh để ai phải thức quá hai đêm liên tiếp. Anh Kiên dặn riêng Quân một câu mà anh nhớ rất kỹ.

- Đi tuần thì mắt phải tỉnh, sổ phải thật. Thấy gì ghi nấy, dù là chuyện nhỏ. Đừng chờ chuyện lớn mới ghi.

Quân nghe câu ấy mà như nghe anh nói trúng vào chỗ đau nhất của mình. Anh chỉ đáp dạ, rồi kẹp cuốn sổ vào túi áo khoác, bên cạnh cuốn sổ trực của đền đã sờn gáy.

Đêm tuần sông thứ 1 bắt đầu lúc chín giờ tối. Thuyền tuần của thôn là một chiếc thuyền gỗ gắn máy nhỏ, đủ chắc để đi vòng ngã ba trong đêm lặng gió. Trên thuyền có ba người: anh Kiên cầm lái ở đuôi thuyền, ông Thắng ngồi ở mũi với chiếc đèn pin bọc vải để rọi mà không làm chói mặt nước, Quân ngồi giữa thuyền. Giữ sổ và một chiếc đèn bão nhỏ của đền được che nửa vành để lấy sáng ghi chép.

Thuyền rời bến đền trong bóng tối yên tĩnh. Đêm tháng Giêng, mặt sông đen và rộng, sương mỏng phủ trên ba dòng nước làm ranh giới giữa sông Lô, sông Thao và sông Đà chỉ còn lờ mờ qua hướng gió và tiếng nước chảy khác nhau ở từng luồng. Quân ngồi trên thuyền mới thấy rõ vì sao cụ Thịnh bắt người giữ đền phải học thuộc đường sông, vì ban đêm, khi không còn bờ cây và mái đền làm mốc. Thứ duy nhất phân biệt được các dòng nước chính là cảm giác của thân thuyền trước từng đợt sóng ngầm khác nhau.

Anh Kiên cho thuyền đi chậm dọc theo vòng phao mốc khu cấm trước cửa đền. Từng chiếc phao mốc sơn trắng đỏ hiện ra trong vệt sáng hẹp của đèn pin rồi lại chìm vào bóng tối. Nước quanh phao mốc yên lặng, chỉ có tiếng máy thuyền đều đều và tiếng mái chèo phụ của ông Thắng thỉnh thoảng khua nhẹ để giữ thuyền khỏi trôi lệch khỏi vòng tuần.

Ông Thắng ngồi ở mũi thuyền, mắt không rời mặt nước.

- Đi tuần đêm đầu tiên thế này là tốt. Nước yên, gió yên. Kẻ đánh trộm mà thấy thuyền tuần đi vòng đều thế này vài đêm, chúng sẽ phải dè chừng.

Anh Kiên đáp, giọng để thấp vừa đủ nghe trên thuyền.

- Dè chừng thì tốt, nhưng cũng phải coi chừng chúng chờ đúng đêm đội nghỉ mới ra tay. Ông nói hôm qua tôi nhớ mãi, kẻ đánh trộm bao giờ cũng chờ đêm đội tuần nghỉ.

Ông Thắng cười khẽ trong bóng tối.

- Thì tôi nói thật đấy. Người đi sông trộm cá cũng như người đi cắp vặt trên bờ, nó ngó lịch sinh hoạt của chủ nhà trước khi nó vào. Đội tuần đi đều quá thành lịch thì cũng dở, mà nghỉ dài quá thì càng dở. Phải làm sao cho chúng không đoán được đêm nào có người, đêm nào không.

Quân ghi lại câu nói ấy vào sổ tuần sông, ghi cả giờ và vị trí thuyền lúc ông Thắng nói. Anh ghi rất cẩn thận, từng dòng chữ ngay ngắn dưới ánh đèn bão che nửa. Đêm nay, anh tự nhủ, anh sẽ ghi không thiếu một điều gì mắt anh nhìn thấy, như một cách bắt đầu lại sau những dòng sổ đã thiếu ở hai ngày Tết.

Đi được nửa vòng đầu tiên, ông Thắng bỗng giơ tay ra hiệu cho anh Kiên giảm ga thêm nữa. Thuyền chậm lại tới mức gần như trôi, tiếng máy chỉ còn là một nhịp gõ rất khẽ dưới mạn gỗ. Ông nghiêng người ra ngoài mũi thuyền, nhìn xuống mặt nước đen một lúc lâu rồi nói nhỏ rằng nước sông Đà đêm nay lên chậm hơn nước sông Lô, luồng xoáy ở giữa ngã ba vì thế lệch hẳn về phía phao mốc trong cùng. Quân nghe ông nói mới hiểu vì sao người đi sông lâu năm chỉ cần nhìn vệt bọt trôi là biết đêm nay nước của dòng nào đang mạnh hơn dòng nào. Một điều anh mới chỉ được cụ Thịnh dạy qua lời nói chứ chưa từng tự mình cảm được trên thân thuyền như đêm nay.

Anh Kiên nhân lúc thuyền đi chậm, dặn thêm Quân cách ghi sổ khi gặp việc lạ. Gặp thuyền lạ thì ghi giờ trước, ghi vị trí theo phao mốc gần nhất, ghi hướng thuyền đi và có đèn hay không có đèn, tuyệt đối không ghi phỏng đoán người trên thuyền là ai khi chưa nhìn rõ mặt. Quân gật đầu ghi nhớ từng ý, và trong lòng anh lại thoáng nhói lên khi nghĩ tới ánh đèn đêm giao thừa. Một ánh đèn mà nếu đêm ấy anh ghi đúng cách dặn này thì hôm nay cuốn sổ đã có một dòng mở đầu hoàn toàn khác. Anh tự nhủ từ đêm nay trở đi sẽ không để một dòng ghi nào phải thiếu nữa, dù điều phải ghi có làm anh khó xử tới đâu.

Thuyền đi hết vòng phao mốc rồi vòng ra phía ngoài khu cấm, nơi mấy chiếc thuyền cá của dân làng đang đánh bắt đúng lệ. Đèn thuyền cá thắp sáng từng quầng nhỏ trên mặt nước, người trên thuyền thấy thuyền tuần đi qua thì giơ tay chào, có người còn hỏi vọng sang đêm nay nước có yên không. Anh Kiên đáp lại từng thuyền, nhắc họ chỉ đánh bắt ngoài vòng phao mốc, thấy thuyền lạ không đèn thì báo ngay về thôn, đừng tự ý đuổi theo.

Quân nhìn những chiếc thuyền cá ấy mà thấy lòng dịu lại đôi chút. Đây là mặt sông anh quen thuộc, mặt sông của người làng làm ăn lương thiện, thắp đèn rõ ràng, gọi nhau rõ ràng, không ai phải giấu ánh đèn của mình trong sương. Kẻ đã để lại vệt cá chết ở bờ cát thắng thuộc về một mặt sông khác, mặt sông tắt đèn, tắt tiếng, chỉ để lại cá chết trôi vào bờ vào lúc trời sáng.

Thuyền tuần đi trọn hai vòng quanh ngã ba. Vòng thứ hai, sương dày hơn, đèn pin của ông Thắng chỉ rọi được một quãng ngắn trước mũi thuyền. Quân phải ghé sát đèn bão mới ghi được sổ. Anh ghi rõ trong sổ: đêm tuần sông thứ 1, ra bến lúc chín giờ tối, đi hai vòng phao mốc khu cấm, gặp bốn thuyền cá của dân làng đánh bắt ngoài khu cấm đúng lệ, không phát hiện thuyền lạ. Không phát hiện dấu hiệu kích điện, nước yên suốt đêm.

Gần nửa đêm, thuyền quay về bến đền. Anh Kiên tắt máy từ xa, để thuyền trôi lặng vào bến theo đúng thói quen của người đi đêm không muốn làm động mặt nước trước cửa đền. Ông Thắng thu đèn, Quân đóng sổ, ôm cuốn sổ ướt hơi sương vào ngực áo cho khỏi ẩm.

Trên bến, anh Kiên chia lại ca cho những đêm sau ngay dưới ánh đèn bão. Tổ của Quân sẽ nghỉ đêm mai, đi lại vào đêm sau nữa, luân phiên như lịch đã ghi trong sổ. Anh dặn Quân mang sổ về đền cất vào ngăn tủ khô, sáng mai chép lại một bản tóm tắt gửi thôn lưu chung.

- Đêm đầu tiên yên thế này là mừng, nhưng đừng mừng sớm. Cá đã chết một lần thì sẽ có người quay lại lần nữa nếu chúng chưa bị động. Đội mình phải giữ được lâu dài tới hết rằm, không phải chỉ vài đêm đầu cho có lệ.

Quân gật đầu, bước lên bậc đá về đền. Đêm đã khuya, sân đền tối và lạnh, chỉ còn ánh đèn nhỏ ở nhà ngang của ông bà còn sáng. Anh mở cuốn sổ tuần sông ra xem lại dòng ghi cuối cùng một lần nữa trước khi cất đi. Dòng chữ của đêm tuần sông thứ 1 sạch sẽ, đầy đủ, không thiếu một chi tiết nào của đêm nay. Chỉ có điều, cuốn sổ này bắt đầu quá muộn ba ngày so với điều nó lẽ ra phải ghi đầu tiên, và điều ấy thì không một dòng chữ ngay ngắn nào của đêm nay có thể bù lại được.

Ngoài sông, mặt nước vẫn yên lặng sau lưng anh, những chiếc phao mốc chìm trong sương đêm, và đội tuần sông của thôn từ đêm nay đã chính thức có mặt trên ngã ba sông Bạch Hạc.

Chương khác

Xem thêm