BẠCH XÀ NGÃ BA SÔNG TAM GIANG - Chương 6: Người Được Rắn Thần Đẩy Vào Bờ

Tối 29 tháng 1, Quân theo cụ Thịnh sang nhà ông Thắng ở thôn Bạch Hạc theo lời hẹn từ chiều hôm trước ở bến đò. Nhà ông Thắng nằm ở cuối xóm dưới, gần…

Nội dung chương

Tối 29 tháng 1, Quân theo cụ Thịnh sang nhà ông Thắng ở thôn Bạch Hạc theo lời hẹn từ chiều hôm trước ở bến đò. Nhà ông Thắng nằm ở cuối xóm dưới, gần lối ra bờ sông, sân đất nện, mái ngói cũ, quanh nhà là mấy luống rau và một giàn mướp đã tàn lá vì cuối đông. Trong nhà, đèn dầu và đèn điện nhỏ cùng sáng, bà vợ ông Thắng đã mất từ mấy năm trước nên ông sống một mình, đồ đạc trong nhà ngăn nắp theo nếp của người đi sông, lưới xếp gọn ở góc. Mái chèo dựng sát vách, mấy chiếc phao cũ treo thành hàng trên xà nhà.

Ông Thắng pha ấm trà đặc, rót cho cụ Thịnh trước, rót cho Quân sau, rồi ngồi xuống chiếc ghế gỗ đối diện, hai tay đặt lên đầu gối. Ông nói hôm nay ông kể chuyện này không phải để dọa thằng cháu của cụ từ mới nhận việc giữ đền, mà để Quân hiểu vì sao người làng giữ hai điều kiêng kia bằng cả cái mạng của mình. Ông bảo chuyện này ông đã kể cho người làng nghe nhiều lần, nhưng mỗi lần kể cho một người trẻ sắp gánh việc của sông nước, ông đều kể lại từ đầu, không bớt một đoạn nào.

Chuyện xảy ra vào một đêm giông nhiều năm về trước, khi ông Thắng còn ngoài bốn mươi tuổi, đang sung sức nhất của nghề chài. Đêm đó ông ra ngã ba đánh cá một mình trên chiếc thuyền cá nhỏ, trời đầu đêm còn yên, trăng mờ sau mây mỏng, mặt sông lặng tới mức ông chủ quan neo thuyền hơi gần mép vùng nước trước cửa đền hơn lệ thường. Dù vẫn ở ngoài vòng phao mốc. Gần nửa đêm, giông từ phía sông Đà kéo tới nhanh tới mức ông không kịp trở tay. Gió quật mạnh, mưa xối xuống mặt sông trắng xóa, sóng từ ba hướng dồn vào ngã ba cùng một lúc, chiếc thuyền nhỏ của ông bị nhồi lên dập xuống như một chiếc lá khô giữa xoáy nước.

Ông kể tới đoạn thuyền lật thì giọng ông chậm lại hẳn. Một con sóng lớn đánh ngang mạn, thuyền úp ngược trong tích tắc, lưới, phao và người cùng rơi xuống nước lạnh. Ông bám được vào mạn thuyền lật, nhưng thuyền đầy nước cứ trượt dần về phía vực sâu, còn ông thì đã uống mấy ngụm nước, tay bắt đầu trơn tuột vì lạnh và vì sức sóng kéo. Ông nói lúc đó trong đầu ông chỉ còn một ý nghĩ rất rõ, là nếu mình buông tay ở đúng vùng nước này thì coi như hết, vì vực trước cửa đền sâu không thấy đáy. Người giỏi bơi nhất thôn rơi vào xoáy ở đó trong đêm giông cũng không tự lên được.

Rồi mặt nước ở phía ngoài thuyền bỗng đổi khác. Ông Thắng kể rằng ông cảm nhận được điều đó trước cả khi nhìn thấy, nước quanh người ông đang cuộn xiết bỗng như bị một thứ gì rất lớn chặn lại ở phía ngoài. Sóng đánh vào người ông yếu đi hẳn trong mấy nhịp thở. Ông ngẩng đầu trong mưa, và qua màn mưa xiên cùng ánh chớp ở xa, ông thấy một thân trắng khổng lồ trồi lên từ dưới sâu, dài không thấy hết trong tầm mắt, rẽ sóng mà đi. Thân hình uốn thành một vòng cung lớn chắn giữa ông và hướng sóng mạnh nhất từ sông Đà dồn tới. Thân trắng ấy không lao vào ông, không quật vào thuyền, nó chỉ trồi lên, làm thành một bức tường sống giữa ông và cơn giông. Rồi từ từ uốn mình đẩy cả người cả chiếc thuyền lật của ông trượt dần về phía bờ cát thắng.

Quân ngồi nghe mà tay cầm chén trà đã nguội từ lúc nào không hay. Anh hỏi ông có nhìn rõ đầu của thân trắng ấy không. Ông Thắng lắc đầu, nói đêm đó mưa quá dày, chớp lại xa, ông chỉ thấy thân trắng và cảm nhận được sức đẩy đều đặn, chắc chắn, không hề hoảng loạn như sức của một con vật bị giông làm cho hoảng sợ. Sức đẩy ấy đưa ông vào tới mép nước cạn của bờ cát thắng, nơi chân ông chạm được cát cứng, tay ông bám được vào một gốc cây trôi dạt ở bờ. Khi ông lồm cồm đứng lên được trong nước ngang thắt lưng và quay lại nhìn, mặt sông ở phía vực đã trở lại thành một vùng tối đen cuộn sóng, thân trắng không còn ở đó nữa. Như thể nó chỉ xuất hiện đúng trong khoảng thời gian cần thiết để một người khỏi chết đuối rồi lại trở về chỗ của nó ở dưới sâu.

Ông kể thêm rằng trong những phút bị đẩy đi ấy, ông nghe rất rõ tiếng nước rẽ ra ở hai bên thân trắng, một thứ âm thanh trầm và đều, khác hẳn tiếng sóng vỗ vào mạn thuyền hay tiếng gió rít qua mặt sông. Ông cũng nhớ cát ở bờ cát thắng đêm đó lạnh và mịn dưới bàn chân trần của mình, nhớ mình đã quỳ xuống bãi cát mà khóc không thành tiếng, không phải vì sợ. Mà vì ông vừa hiểu ra những lời cha ông dặn về vùng nước này từ khi ông còn nhỏ không phải là lời dọa suông. Ông ngồi trên bãi cát tới gần sáng, nhìn chiếc thuyền lật của mình nằm nghiêng ở mép nước, nhìn mặt sông dần lặng lại sau cơn giông. Và tự thề rằng nếu ông còn làm nghề chài ngày nào thì ngày đó lưới của ông không bao giờ chạm vào vùng nước trong vòng phao mốc nữa.

Sáng hôm sau, người làng tìm thấy ông ngồi co ro trên bờ cát thắng bên cạnh chiếc thuyền lật đã dạt vào bờ, người tím tái vì lạnh nhưng không một vết thương nặng. Ông kể lại chuyện đêm đó ở sân đình, có người tin ngay, có người bán tín bán nghi, nhưng cụ Thịnh khi ấy đã là người giữ đền thì chỉ hỏi ông một câu. Hỏi ông có chắc thuyền được đẩy vào đúng bờ cát thắng chứ không phải tự dạt theo sóng. Ông đáp ông chắc chắn, vì sóng đêm đó dồn từ sông Đà xuống, nếu thuyền tự dạt thì phải dạt về phía bờ đá ở hạ lưu, không thể ngược sóng mà vào đúng bãi cát lặng nhất của ngã ba được.

Từ sau đêm đó, ông Thắng bỏ hẳn việc đánh bắt ở khu cấm trước cửa đền. Ông nói với Quân rằng trước đêm giông ấy, ông vẫn là người giữ kiêng theo lệ làng dạy, còn sau đêm ấy, ông giữ kiêng bằng một món nợ mạng của chính mình. Ông không vào khu cấm nữa, không chỉ vì sợ, mà vì ông không muốn dùng lưới của mình quăng xuống đúng vùng nước đã cứu mình. Ông chuyển hẳn sang đánh bắt ở các khúc sông phía dưới, xa ngã ba, thu nhập ít hơn những năm trước nhưng lòng ông yên. Người làng biết chuyện, từ đó mỗi khi có người trẻ định lấn vào khu cấm vì nghe nói cá lớn tụ nhiều ở vực sâu, họ lại đưa ông tới nói chuyện, và ông chỉ kể lại đúng câu chuyện này. Không thêm thắt một lời nào.

Cụ Thịnh ngồi bên cạnh nghe từ đầu tới cuối không chen vào một câu. Tới khi ông Thắng kể xong, ông mới nói khẽ rằng chuyện của ông Thắng là chuyện mà đền giữ như một phần của lệ làng, không ghi thành văn bản cúng tế, không dựng thành bia. Chỉ truyền miệng từ người giữ đền này sang người giữ đền khác và từ người được cứu sang người trẻ trong thôn. Ông dặn Quân nghe chuyện này thì ghi vào lòng, còn ghi vào sổ trực thì chỉ ghi ngắn gọn rằng ông Thắng là nhân chứng sống của một lần bảo hộ trong quá khứ. Không ghi những chi tiết ly kỳ như một truyện kể để người ngoài đọc được lại hiểu sai việc của đền.

Trước khi hai ông cháu đứng dậy, bà hàng xóm bên cạnh mang sang một đĩa khoai lang luộc còn nóng, nói là phần ăn khuya cho người kể chuyện cũ. Ba người ngồi ăn khoai trong gian nhà nhỏ, câu chuyện chuyển sang những việc đời thường của thôn, chuyện lưới mới, chuyện giá cá ở chợ huyện. Chuyện mấy đứa cháu của ông Thắng đang học ở thành phố và Tết này có về hay không. Quân ngồi nghe mà thấy người đàn ông vừa kể chuyện sống chết trên mặt sông kia, trong đời thường cũng chỉ là một ông lão sống một mình. Cẩn thận từng tấm lưới và mong con cháu về ăn Tết như bất cứ người già nào trong thôn. Chính sự bình thường ấy làm câu chuyện ông vừa kể càng có sức nặng trong lòng anh, vì nó không đến từ một người thích kể chuyện ly kỳ. Mà đến từ một người đã sống lặng lẽ với món nợ của mình suốt nhiều năm.

Đêm đã khuya, hai ông cháu chào ông Thắng ra về. Trên đường về đền, gió sông thổi lạnh qua cánh đồng nhỏ ở cuối xóm, cụ Thịnh đi chậm và nói thêm một câu cuối cùng về chuyện vừa nghe. Ông bảo người làng tin thần sông che chở không phải vì họ chưa từng thấy nguy hiểm, mà chính vì họ đã thấy nguy hiểm thật và đã thấy sự che chở thật, nên niềm tin của họ mới bền như vậy.

- Ông Thắng nói từ sau năm đó ông không thấy thần trồi lên lần nào nữa. - Cụ Thịnh nhắc lại lời của chủ nhà lúc chia tay ở cổng. - Thần ở dưới vực sâu, không phải để người ta thấy hằng ngày. Người giữ đền nhớ chuyện này để biết kính sợ và biết ơn, chứ không phải để mong thần hiện lên cho mình xem.

Quân gật đầu trong bóng tối. Anh về tới đền, ghi vào sổ trực dòng ngắn gọn đúng như ông nội dặn, khóa lại vị trí của ông Thắng trong mùa lễ này, một nhân chứng sống của hành vi bảo hộ trong quá khứ. Người sẽ trực bến đền trong những đêm lễ sắp tới với tư cách người làng hiểu rõ mặt sông này hơn bất cứ ai ngoài cụ từ.

Chương khác

Xem thêm