BẠCH XÀ NGÃ BA SÔNG TAM GIANG - Chương 31: Đền Chuẩn Bị Lễ Rằm
Sáng ngày 25 tháng 2 năm 2027, đền Tam Giang thức dậy trong một thứ gió sông nặng và ẩm hơn hẳn những buổi sáng trước đó của tháng Giêng. Quân mở cổng…
Nội dung chương
Sáng ngày 25 tháng 2 năm 2027, đền Tam Giang thức dậy trong một thứ gió sông nặng và ẩm hơn hẳn những buổi sáng trước đó của tháng Giêng. Quân mở cổng đền từ lúc trời còn chưa sáng rõ, tay cầm chổi tre quét sân gạch từ bậc thềm chính điện xuống tận bến đá. Gom từng đám lá rụng và tàn hương của những ngày lễ đầu xuân còn sót lại vào một góc sân để bà Sen đốt gọn trước giờ khách thập phương lên đền. Từ sau đêm thú nhận chuyện ánh đèn lạ và câu nói dối với anh Kiên, công việc của Quân ở đền đã đổi hẳn nhịp. Anh không còn chỉ phụ việc theo lời dặn từng buổi như những ngày đầu về đền nữa, mà giữ trọn phần việc chép lại sổ tuần sông, trực đền ban đêm và kiểm lại từng đầu việc nhỏ nhất của mùa lễ. Từ vòng phao mốc ngoài sông cho tới ổ khóa gian kho. Sáng nay là buổi sáng đầu tiên của chặng việc cuối cùng ấy, chặng việc dẫn thẳng tới lễ rằm tháng Giêng, ngày lễ lớn nhất của mùa xuân ở cửa đền này.
Bà Sen ra sân khi Quân vừa quét xong khoảnh gạch trước chính điện. Bà bưng theo một thúng nhỏ đựng khăn lau, dầu đèn và mấy thẻ hương mới, đặt xuống hiên rồi cùng Quân đi một vòng quanh đền để điểm lại những việc phải xong trước ngày rằm. Việc thứ nhất là thay nước cho các chum nhỏ đặt ở sân bên và hiên nhà ngang, những chum nước lễ thường dùng rửa tay và lau đồ thờ trong những ngày đông khách. Quân múc từng gàu nước giếng trong veo đổ vào chum, cọ sạch miệng chum, còn bà Sen đứng bên ghi vào sổ kho từng phần vật tư đã mở ra dùng cho đợt lễ này. Bà dặn Quân phân biệt cho thật rõ, nước trong các chum nhỏ này là nước lễ thường, ai tới đền cũng có thể dùng đúng lệ, còn chum Nước Thiêng chính múc ở giờ Tý đêm giao thừa vẫn niêm kín trong hậu cung. Không một ai được động vào nếu không có mặt cụ Thịnh, và càng tới gần ngày rằm thì điều ấy càng phải giữ cho nghiêm.
Cụ Thịnh từ hậu cung đi ra khi mặt trời vừa lên khỏi rặng tre bên kia bờ cát thắng. Ông cầm theo cuốn sổ trực của đền, lật tới trang Quân chép lại đêm qua, đọc chậm từng dòng rồi gật đầu. Từ ngày Quân nhận việc chép sổ, cụ không khen cũng không trách thêm lời nào về chuyện cũ nữa, ông chỉ kiểm sổ mỗi sáng như kiểm một phần việc của đền, dòng nào ghi thiếu giờ nước lên thì bắt ghi lại. Dòng nào ghi thừa lời đoán định không có căn cứ thì bắt gạch bỏ. Sáng nay cụ đọc xong thì gấp sổ lại và nói việc của những ngày tới sẽ dồn cả vào lễ rằm, người giữ đền phải lo cho xong phần việc trên bờ trước, để tới đêm lễ. Khi mặt sông có bất kỳ động tĩnh gì, trong đền không còn một đầu việc dở dang nào làm rối tay người trực.
Việc lớn nhất của buổi sáng là kiểm tra chiếc thuyền nan của đền đang buộc ở bến đá dưới chân đền. Quân theo cụ Thịnh xuống bến, lội ra chỗ nước nông, lật từng tấm phên nan, sờ tay dọc hai mạn thuyền và kiểm tra lại chỗ buộc của dây neo. Chiếc thuyền nan này là thuyền của đền dùng cho những việc lễ cần ra gần ranh giới ba dòng nước, thân thuyền nhẹ, lòng thuyền khô, hai mái chèo gỗ để sẵn trong khoang đã được bà Sen lau dầu từ cuối tháng Chạp. Cụ Thịnh bắt Quân thử kê lại ván ngồi, thử buộc lại dây neo vào cọc đá theo đúng nút buộc mà ông đã dạy từ những ngày đầu xuân, rồi tự tay ông kéo thử ba lần cho chắc. Khi mọi thứ đã xong, cụ cho buộc thuyền ngay ngắn ở bến đền, mũi thuyền hướng ra mặt nước, dây neo chừa đủ độ dài cho nước lên xuống trong những ngày tới. Và dặn từ nay tới hết lễ rằm không ai mượn thuyền nan của đền vào việc riêng, thuyền phải nằm sẵn ở bến bất kể ngày hay đêm.
Trên đường từ bến lên đền, cụ Thịnh dừng lại ở bậc đá giữa dốc, nhìn xuống vòng phao mốc quanh vực sâu trước cửa đền một lúc lâu. Hai chiếc phao mới cắm lại sau đêm bị cắt dây vẫn đứng yên trên mặt nước, dây phao căng đều, không chiếc nào lệch khỏi vị trí. Cụ nói với Quân rằng lễ rằm càng đông người thì vòng phao ấy càng phải được nhìn tới mỗi ngày, vì khách thập phương không thuộc mặt nước ngã ba, trẻ con theo cha mẹ lên đền chơi sát bến đá. Chỉ một người trượt chân xuống vùng nước sâu cũng là chuyện lớn của cả mùa lễ. Quân ghi lời dặn ấy vào đầu như ghi thêm một đầu việc nữa vào danh sách vốn đã dài của những ngày sắp tới.
Giữa buổi sáng, chị Hồng từ xã lên đền, mang theo lịch lễ chính thức của xã cho ngày rằm tháng Giêng và một tập hồ sơ mỏng kẹp biên bản những ngày qua của thôn. Chị ngồi với cụ Thịnh, bà Sen và Quân ở nhà ngang, trải lịch lễ ra mặt bàn và đối chiếu từng mục với lịch trực của đền mà Quân đang giữ. Theo lịch của xã, lễ rằm tháng Giêng năm nay chốt vào ngày 3 tháng 3 năm 2027, phần lễ chính diễn ra ban ngày tại đền Tam Giang, gồm lễ dâng hương ở chính điện. Phần chia nước lộc và Cát Thắng cho dân làng ở sân bên, và phần đón khách thập phương từ các thôn lân cận về dự lễ ở bến đền. Chị Hồng nói năm nay xã dự tính khách về đền đông hơn hẳn những năm trước, một phần vì chuyện thuyền hàng được cứu ở ngã ba trong đêm nước xiết vừa rồi đã lan đi khắp vùng. Người ở xa cũng muốn tới cửa đền thắp một nén hương đầu năm.
Quân trải cuốn sổ trực của mình ra bên cạnh lịch lễ của xã, đối chiếu từng ngày từ nay tới ngày rằm. Những đêm anh trực đền, những buổi anh theo đội tuần ra sông, những sáng anh phải có mặt ở sân đền phụ bà Sen chia lộc. Tất cả được hai bên rà lại một lượt để không một đầu việc nào chồng lên nhau tới mức một người phải bỏ dở việc này để chạy sang việc kia. Chị Hồng đọc chậm phần việc của ngày lễ chính, còn Quân ghi thêm vào sổ của đền dòng chốt lịch, lễ rằm tháng Giêng vào ngày 3 tháng 3 năm 2027, lễ chính ban ngày, đền và xã cùng giữ một lịch như nhau. Không bên nào tự đổi giờ giấc nữa. Cụ Thịnh nghe xong thì nói lịch đã chốt rồi thì cứ thế mà làm, người giữ đền sợ nhất là việc lễ đổi tới đổi lui làm lòng người trong thôn cũng xao động theo.
Phần việc tiếp theo là danh sách phân chia nước lộc và Cát Thắng cho dân làng sau lễ. Bà Sen mang ra cuốn sổ kho ghi tên từng hộ trong thôn Bạch Hạc đã đăng ký xin lộc đầu năm, đọc lên từng nhà, nhà nào có móng nhà mới đang chờ rải Cát Thắng thì ghi riêng một dấu bên cạnh. Nhà nào chỉ xin nước lộc về tẩy uế nhà cửa thì ghi vào phần nước. Quân ngồi chép lại danh sách ấy thành một bản sạch để dán ở nhà ngang trong ngày lễ, còn chị Hồng đối chiếu với danh sách hộ dân của xã để không sót một nhà nào ở cuối thôn. Bà Sen tính phần Cát Thắng phải xúc sẵn từ bờ cát thắng lên kho trong hai ngày tới, trộn với vôi bột theo đúng lệ làng, chia thành từng phần nhỏ buộc kín, tới ngày lễ chỉ việc trao theo danh sách. Bà nhắc đi nhắc lại rằng Cát Thắng là cát của cửa đền cho việc nhà mới và việc tẩy uế trên bờ, phần nào đã ghi tên người nhận thì giữ đúng phần ấy. Không ai tự ý lấy thêm và cũng không ai mang cát của đền xuống sông làm việc gì khác ngoài lệ đã dạy.
Cuối buổi sáng, bốn người đi thêm một vòng quanh đền để chốt những đầu việc còn lại. Sân đền đã quét sạch, chiếu lễ đã phơi khô xếp sẵn trong nhà ngang, dầu đèn đã châm đầy các đèn thờ, đường từ cổng đền xuống bến đá đã được Quân phát quang đám cỏ lấn lối. Chị Hồng trước khi về còn đứng ở sân đền nhìn xuống mặt sông một lúc, nói rằng chưa năm nào chị thấy việc lễ rằm của một ngôi đền lại gắn chặt với việc canh giữ một vùng nước như năm nay. Lễ ở trên bờ càng lớn thì người ở dưới sông càng phải tỉnh táo. Cụ Thịnh đáp rằng ở cửa đền này từ xưa đã vậy, người ta tới xin lộc của thần sông thì người giữ đền phải giữ cho được sự yên ổn của mặt sông ấy trước đã.
Buổi chiều, Quân ở lại nhà ngang chép nốt danh sách chia lộc vào sổ kho, rồi ra bến kiểm lại thuyền nan thêm một lần nữa theo thói quen mới của anh từ ngày nhận việc trực. Thuyền vẫn buộc yên ở cọc đá, dây neo không chùng, hai mái chèo nằm nguyên trong khoang. Anh đứng ở bến nhìn mặt nước ngã ba chuyển dần sang màu xám của buổi chiều muộn, nghe tiếng gió thổi qua rặng tre mỗi lúc một nặng tiếng hơn, mang theo hơi nước lạnh từ phía sông Đà về. Trong đền, bà Sen đang xếp lại những phần Cát Thắng đầu tiên vừa xúc lên kho, vừa làm vừa nói vọng ra một câu mà Quân nghe rõ khi đi ngang qua gian kho lúc trời sắp tối.
- Rằm năm nay trăng sáng mà gió sông lại nặng hơn mọi năm. Lễ càng lớn, người giữ đền càng phải thức cho tỉnh.
Quân ghi câu nói ấy vào cuối trang sổ trực của ngày 25 tháng 2, ngay dưới dòng chốt lịch lễ và dòng ghi thuyền nan của đền đã kiểm tra xong, buộc sẵn ở bến đền. Đêm ấy anh trực đền như mọi đêm từ sau ngày thú nhận, đèn bão để sẵn ở hiên hậu cung, sổ tuần sông để ngay đầu bàn, và ở ngoài sông, vòng phao mốc quanh vực sâu vẫn đứng yên trong gió. Chờ những ngày bận rộn nhất của mùa lễ đang tới gần.