BẠCH XÀ NGÃ BA SÔNG TAM GIANG - Chương 32: Quân Học Trọn Văn Tế

Tối ngày 26 tháng 2 năm 2027, hậu cung đền Tam Giang yên tĩnh hơn hẳn những gian nhà phía ngoài. Ngoài sân, khách thập phương cuối cùng của buổi chiều đã…

Nội dung chương

Tối ngày 26 tháng 2 năm 2027, hậu cung đền Tam Giang yên tĩnh hơn hẳn những gian nhà phía ngoài. Ngoài sân, khách thập phương cuối cùng của buổi chiều đã về hết, tiếng gió sông thổi qua rặng tre sau đền nghe rõ từng đợt. Còn trong hậu cung chỉ có một ngọn đèn dầu để trên bàn thờ và ánh sáng vàng lặng lẽ phủ lên bệ thờ Thổ Lệnh Đại Vương. Quân ngồi ở chiếc bàn gỗ nhỏ kê sát tường, trước mặt là cuốn sổ trực đã chép kín những trang của tháng Giêng. Bên cạnh là bản văn tế Thổ Lệnh Đại Vương chép tay mà cụ Thịnh đã cho anh xem lần đầu từ cuối tháng Chạp. Từ hôm ấy tới nay, tối nào trước giờ trực đền, Quân cũng ngồi ở góc bàn này học thuộc văn tế theo từng đoạn, học như học một con đường sông. Đoạn nào chưa thuộc thì ở lại đoạn ấy cho tới khi đọc qua được mới sang đoạn tiếp theo.

Cụ Thịnh vào hậu cung sau khi kiểm tra xong một vòng cửa đền. Ông không ngồi ngay, mà đứng bên bệ thờ nhìn lên bài vị một lúc lâu, rồi mới kéo ghế ngồi đối diện với Quân, đặt hai tay lên mặt bàn và nói tối nay ông sẽ kiểm tra trọn bản. Không kiểm từng đoạn như những tối trước nữa. Quân gấp cuốn sổ trực lại, để bản văn tế chép tay sang một bên theo đúng lệ cụ đã dạy, người học việc khi được kiểm tra thì không nhìn giấy. Vì văn tế là thứ phải nằm trong hơi thở của người giữ đền chứ không nằm trên mặt giấy. Anh hít một hơi chậm, rồi bắt đầu đọc từ câu mở đầu, giọng đều và rõ, từng câu nối tiếp nhau không vấp, đi qua phần xưng danh cửa đền, phần kể công đức giữ yên ngã ba sông của Thổ Lệnh Đại Vương. Phần cầu cho dân làng qua sông được yên ổn, cho tới những câu kết cuối cùng của bản văn. Khi tiếng cuối cùng dứt hẳn trong gian hậu cung yên tĩnh, Quân mới thở ra, hai bàn tay đặt trên đầu gối đã rịn một lớp mồ hôi mỏng dù trời đêm tháng Giêng vẫn còn lạnh.

Cụ Thịnh im lặng một lúc lâu sau khi nghe xong. Ông không nói Quân đã thuộc hay chưa thuộc ngay, mà hỏi lại anh một câu tưởng như không liên quan tới bản văn vừa đọc.

- Con đọc lại cho ông nghe ba câu ở giữa bản, chỗ nói tới người giữ đền ra giữa dòng. Đọc chậm thôi, và nói cho ông nghe con hiểu những câu ấy thế nào.

Quân đọc lại ba câu ấy, chậm hơn lần trước, rồi nói theo cách hiểu của mình rằng người giữ đền ra giữa dòng không phải để gọi thần tới theo ý mình, mà để đặt mình vào đúng chỗ của lệ. Làm trọn phần việc của người, còn lại là phần của thần. Cụ Thịnh gật đầu rất khẽ, rồi mới nói điều quan trọng nhất của buổi tối hôm nay, điều ông đã nói một lần vào buổi chiều ngày 19 tháng 2 và tối nay ông nói lại ở mức sâu hơn. Dành cho một người học việc vừa đọc thuộc trọn bản văn tế của đền.

- Thuộc chữ như con vừa đọc là mới qua được một nửa. Người niệm văn tế phải giữ hơi đều từ đầu tới cuối. Hơi đứt thì câu đứt, câu đứt thì lễ đứt. Văn tế của đền này phải niệm trọn không ngắt giữa chừng, ngắt giữa chừng là hỏng lễ, và nếu còn điều kiện làm lại thì phải làm lại từ câu đầu tiên, không được nối tiếp từ chỗ vừa ngắt. Con nhớ cho kỹ, không có cách niệm bù trong lễ của cửa đền này.

Quân hỏi lại rằng giữa dòng sông trong một đêm nước xiết, người niệm làm sao giữ được hơi đều khi thuyền chao và gió quất vào mặt. Cụ Thịnh đáp rằng chính vì thế người giữ đền mới phải học văn tế từ khi còn yên ổn trên bờ, học tới mức câu văn tự đi trong hơi thở như nhịp chèo tự đi trong tay người chèo thuyền lâu năm. Ông nói người chèo thuyền qua ngã ba không nghĩ từng nhịp chèo mà thuyền vẫn đi đúng luồng, người niệm văn tế cũng vậy, tới lúc ra giữa dòng thì không còn chỗ cho sự cố gắng nhớ từng chữ nữa. Chỉ còn hơi thở đều hay không đều mà thôi. Rồi ông cho Quân đọc lại trọn bản một lần thứ hai, lần này ông ngồi nghe với hai mắt khép hờ, tay gõ rất khẽ lên mặt bàn theo nhịp của từng câu, và khi Quân đọc xong, ông chỉ gật đầu một lần. Không sửa một chữ nào.

Đọc xong lần thứ hai, Quân mới dám hỏi điều anh đã giữ trong lòng từ những ngày đầu học văn tế, điều mà càng học thuộc anh càng thấy cần phải hỏi cho rõ trước khi lễ rằm tới. Anh hỏi nếu có một đêm nào đó cụ không có mặt ở đền, hoặc cụ đau ốm không ra giữa dòng được, thì người học việc như anh có được thay cụ làm lễ thỉnh hay không. Câu hỏi vừa dứt, cụ Thịnh mở mắt, nhìn thẳng vào Quân, và gian hậu cung im lặng tới mức nghe rõ tiếng dầu cháy trong ngọn đèn trên bàn thờ.

- Không. Con thuộc văn tế là để giữ văn tế cho đền, để sau này truyền lại cho người học việc khác, và để ở trên bờ con hiểu người ra giữa dòng đang làm gì mà giữ thuyền, giữ đèn, giữ bờ cho đúng. Người thỉnh chính ở đền này còn sống ngày nào thì ngày đó vẫn là ông. Việc thỉnh chỉ thành khi người ra giữa dòng là người giữ đền đang giữ niêm chum, mang đúng chum Nước Thiêng đã xin đúng giờ Tý ở tầng sâu ngã ba sông, hắt trọn và niệm trọn. Thiếu một điều trong số ấy thì không phải lễ thỉnh nữa, chỉ là một người đứng giữa sông đọc thuộc lòng mà thôi.

Cụ nói thêm rằng đây không phải chuyện ông giữ quyền cho riêng mình. Lệ của cửa đền đặt việc thỉnh vào tay người giữ đền đang giữ niêm chum là để cả thôn biết rõ ai chịu trách nhiệm cho một lần thỉnh, chum nào đã hắt, văn tế nào đã niệm. Không có chuyện hai người cùng nhận là đã thỉnh trong một đêm và cũng không có chuyện một người học việc tự ý ra giữa dòng thử làm lễ khi trong lòng còn chưa chắc. Ông nhắc lại chuyện chum dự phòng đã nứt, cả mùa lễ này đền chỉ còn đúng một chum Nước Thiêng đang niêm trong hậu cung này, ngay sau lưng hai ông cháu lúc này. Và một chum duy nhất nghĩa là cả mùa lễ chỉ có đúng một lần thỉnh trọn vẹn nếu đêm nào đó thật sự cần tới. Không có lần thứ hai để làm lại nếu lần đầu hỏng vì người niệm ngắt quãng hay vì người ra giữa dòng không đúng người. Quân nghe tới đó thì quay lại nhìn cánh cửa ngăn của gian trong, nơi chum chính đặt sau lớp cửa gỗ luôn khóa. Và anh hiểu vì sao ông nội mình bắt anh học thuộc văn tế tới nơi tới chốn mà đồng thời giữ anh ở đúng vị trí của một người học việc, không sớm hơn một bước nào.

Cụ Thịnh còn bắt Quân làm thêm một việc nữa trước khi cho nghỉ. Ông mở hé cánh cửa sổ nhỏ của hậu cung cho gió sông lùa thẳng vào gian phòng, rồi bảo Quân đứng quay mặt về phía gió mà đọc lại đoạn giữa của bản văn, đoạn có những câu dài nhất và khó giữ hơi nhất. Gió lạnh quất vào mặt làm hai mắt Quân cay xè, câu thứ nhất còn đều, tới câu thứ hai hơi của anh đã ngắn lại. Và ở cuối câu thứ ba anh phải dừng một nhịp rất nhỏ để lấy thêm hơi mới đọc tiếp được. Cụ Thịnh không nói gì trong lúc ấy, chỉ tới khi Quân đọc xong mới khép cửa sổ lại và bảo anh tự nghe lại chỗ mình vừa đứt. Ông nói đứt hơi trong một gian phòng có gió lùa còn sửa được bằng cách luyện mỗi tối, nhưng đứt hơi giữa dòng trong lúc lễ đang đi thì không ai sửa hộ được. Cho nên người học việc phải biết rõ hơi của mình đứt ở đâu trước khi dám bàn tới chuyện đứng gần một lễ thỉnh. Quân gật đầu, ghi nhớ đoạn văn ấy như ghi nhớ một bãi cạn ngầm trên sông, chỗ nào nông thì phải đánh dấu cho thật rõ trong đầu.

Trước khi buổi học kết thúc, cụ Thịnh làm một việc mà ông chưa từng làm trong những tối kiểm tra trước. Ông đứng dậy, mở ngăn kéo tủ thờ, lấy ra một bản sao văn tế chép tay thứ hai, bản chép đã cũ hơn, giấy đã ngả màu, và trao cho Quân giữ trong người từ nay tới hết lễ rằm. Ông dặn bản chính vẫn ở lại hậu cung, bản sao này để Quân ôn lại mỗi tối ở nhà ngang trước giờ trực, ôn bằng cách đọc thầm theo hơi thở chứ không đọc thành tiếng lớn trong đêm, vì từ nay tới ngày rằm. Điều Quân cần luyện không còn là chữ nữa mà là hơi. Ông nói một người giữ hơi đều được trọn bản văn trong một gian phòng yên tĩnh chưa chắc đã giữ được trong gió sông, nhưng một người không giữ nổi hơi trong phòng yên tĩnh thì ra giữa dòng chắc chắn sẽ đứt. Cho nên những đêm còn lại trước lễ rằm, tối nào Quân cũng phải đọc trọn bản một lượt ở hậu cung này trước khi ra ca trực.

Quân nhận bản sao văn tế bằng hai tay, gấp lại cẩn thận và cất vào túi áo trong, ngay bên trên cuốn sổ nhỏ anh dùng ghi giờ nước lên. Đêm ấy, sau khi cụ Thịnh đã về nhà ngang nghỉ, Quân ngồi lại một mình ở hiên hậu cung một lúc lâu, đọc thầm trọn bản văn tế thêm một lượt nữa trong hơi thở đều và chậm. Nghe tiếng gió sông ngoài đền thổi mỗi lúc một mạnh hơn qua những ngày cuối tháng, rồi mới cầm đèn bão ra ca trực của mình. Anh ghi vào sổ trực cuối ngày 26 tháng 2 mấy dòng ngắn gọn, điều kiện niệm văn tế đã rõ, phải niệm trọn không ngắt giữa chừng, người thỉnh chính là cụ từ đang giữ niêm chum, còn phần của anh là học thuộc. Giữ hơi và giữ đền cho yên để người thỉnh chính không phải lo thêm một điều gì ở phía sau lưng. Ở gian trong của hậu cung, chum Nước Thiêng duy nhất của mùa lễ vẫn niêm kín như mọi đêm, không một tiếng động nào phát ra từ sau cánh cửa gỗ, và mặt sông ngoài kia vẫn tối đen trong gió. Chưa cho bất kỳ ai ở cửa đền này biết những đêm sắp tới sẽ đòi hỏi tới điều gì.

Chương khác

Xem thêm