Bức Chân Dung Cô Mía - Chương 4: Ánh nhìn trệch góc
Tiếng rao bán xôi bắp lanh lảnh ngoài đầu hẻm kéo Tạ Viết Thành trở về với thực tại. Ánh sáng ban mai xuyên qua khe thông gió trên tường cao, rọi những…
Nội dung chương
Tiếng rao bán xôi bắp lanh lảnh ngoài đầu hẻm kéo Tạ Viết Thành trở về với thực tại.
Ánh sáng ban mai xuyên qua khe thông gió trên tường cao, rọi những vệt bụi lơ lửng xuống nền gạch tàu lạnh buốt. Mùi bánh mì nóng giòn từ lò nướng đầu đường quyện với khói xăng xe máy bắt đầu tràn vào gian xưởng, xua bớt phần nào cái mùi tanh nồng của mỡ thối và bã mía khét lẹt đêm qua. Ban ngày luôn mang lại một thứ dũng khí giả tạo, thứ dũng khí khiến người ta dễ dàng gạt phắt mọi nỗi kinh hoàng của bóng tối sang một bên để quy chụp tất cả vào hai chữ: hoang tưởng.
Thành đứng trước thùng xe nước mía, hai mắt đỏ ngầu những tia máu vì thức trắng cả đêm. Anh cúi người quan sát kỹ bộ phận ép mía. Ba quả lô gang vẫn nằm im lìm trên khung bệ, các rãnh răng khía phủ đầy những mảng rỉ sét màu nâu sẫm cộc cằn. Dưới gầm xe, vũng dịch nhờn sền sệt đêm qua đã se lại thành một mảng váng khô quắt, bốc mùi hăng hăng của nhựa cây bị lên men yếm khí.
Không có giọt máu tươi nào. Không có tiếng kẽo kẹt rợn cả gáy nào phát ra giữa ban ngày rực rỡ.
Thành khẽ thở dài một hơi thật dài, đưa những ngón tay thô ráp lên day day hai thái dương đang giật liên hồi. Anh tự trấn an bản thân rằng mọi chuyện đêm qua chỉ là hậu quả của chứng suy nhược thần kinh và ảo giác quang học. Bóng đèn neon tròn trên gác lửng vốn đã chập chờn từ cả tháng nay, cộng thêm điện áp yếu của khu xóm lao động vào giờ cao điểm rất dễ tạo ra hiện tượng nhấp nháy thị giác. Khi mắt người mệt mỏi tiếp xúc với nguồn sáng dao động ở tần số thấp, võng mạc sẽ tự động lưu ảnh và phóng đại các bóng đổ chuyển động. Anh là dân mỹ thuật chính quy, từng học qua môn thị giác học và kỹ thuật chiếu sáng, cớ sao lại để mấy trò ma quỷ hoang đường dắt mũi đến mức mất ăn mất ngủ?
Anh bước lại bàn pha màu, cởi chiếc áo khoác bạc màu vắt lên lưng ghế đẩu.
Việc hôm nay đã định sẵn trong lịch trình: hoàn thiện khâu phục chế nét mặt Cô Mía. Hợp đồng phục chế cho quán cà phê hoài cổ ở quận 3 không cho phép anh kéo dài tiến độ. Nếu chậm trễ bàn giao, số tiền phạt hợp đồng đủ để khiến xưởng vẽ nhỏ này đóng cửa cả tháng.
Thành trải chiếc khăn vải ba sạch lên bàn phụ, lần lượt xếp các dụng cụ chuyên dụng ra trước mặt. Một tuýp sơn dầu màu đen ngọc thạch hiệu Lefranc Bourgeois, một lọ dầu thông tinh chế dùng để làm loãng nét, chiếc bay trộn màu bằng thép không gỉ sáng loáng, và quan trọng nhất là cây cọ tỉa lông chồn số 0 với đầu lông nhọn hoắt như đầu kim.
Thành kéo chiếc ghế gỗ tròn lại cách thùng xe chừng nửa mét rồi ngồi xuống.
Dưới ánh sáng tự nhiên của buổi sáng sớm, bức chân dung hiện lên rõ ràng từng chi tiết hư tổn. Bề mặt ván ép ba ly đã rạn nứt thành những mảng chân chim li ti. Nước sơn cũ kỹ từ năm 1985 bị oxy hóa ngả sang màu vàng vôi, tróc lở quanh vành tai và lọn tóc uốn gợn sóng của nhân vật. Nhưng kỳ dị nhất vẫn là đôi mắt.
Đêm qua, khi dùng cồn tuyệt đối để bóc tách lớp bụi bám bên ngoài, Thành đã làm lộ ra lớp sơn nguyên bản phía dưới. Người thợ vẽ năm xưa hình như cố tình đặt ánh nhìn của nhân vật lệch khỏi trục trung tâm. Khuôn mặt cô gái hơi nghiêng ba phần tư về bên phải, miệng nở nụ cười tươi tắn khoe hàm răng trắng đều đặn, nhưng hai tròng mắt lại không hề nhìn thẳng vào người đối diện. Nó hơi xếch lên, con ngươi đen dạt hẳn về góc khóe mắt trong, tạo thành một cái liếc xéo đầy ẩn ý.
Lối vẽ biển hiệu thương mại của Sài Gòn thập niên tám mươi vốn chuộng sự mộc mạc, trực diện. Các pano quảng cáo rạp hát hay bảng hiệu nước ngọt bao giờ cũng hướng ánh mắt nhân vật vào thẳng tiêu cự của người đi đường nhằm kéo sự chú ý của khách vãng lai. Không một người thợ vẽ biển hiệu lành nghề nào lại vẽ một cô gái bán nước mía với đôi mắt liếc trệch góc một cách quái đản như thế này. Cái nhìn xếch ngược ấy khiến nụ cười trên môi cô gái trở nên méo mó, mất đi vẻ niềm nở hiếu khách ban đầu, thay vào đó là một vẻ dò xét lạnh lùng đến sởn gai ốc.
Phải nắn lại tiêu cự."
Thành lẩm bẩm trong miệng, giọng khô khốc.
Anh dùng đầu ngón tay cái miết nhẹ lên bề mặt sơn quanh hốc mắt. Lớp ván ép dưới ngón tay anh lành lạnh, hơi phập phồng như thể bên trong lớp gỗ dán có một khoảng rỗng nhỏ. Thành không để tâm nhiều đến chi tiết đó. Anh vặn nắp tuýp sơn đen ngọc thạch, bóp một lượng nhỏ bằng hạt đậu đen ra góc bảng pha màu. Mùi hăng nồng quen thuộc của hạt màu hòa lẫn với dung môi dầu thông bốc lên, át đi phần nào cái mùi ngai ngái lưu cữu của chiếc thùng gỗ.
Thành nhúng đầu cọ lông chồn vào dầu thông, quẹt nhẹ lên vệt sơn đen rồi tán đều trên mặt gỗ trơn láng của bảng pha cho đến khi hạt màu đạt được độ dẻo quánh hoàn hảo. Ngòi cọ vuốt nhọn thành một vệt sắc lẹm.
Anh nín thở, tì ngón tay út lên mép ván gỗ để làm điểm tựa vững chắc, rồi cẩn thận đưa mũi cọ tiếp cận viền mi mắt bên trái của Cô Mía.
Bàn tay Thành vô cùng chuẩn xác. Từng đường cọ mảnh như sợi tơ lướt trên bề mặt gỗ ráp, nắn lại viền mí trên đã bị bong tróc. Anh cố ý dặm thêm một chút bột màu đen tuyền vào phần con ngươi, tính toán sẽ kéo nhẹ tâm điểm ánh nhìn về phía chính diện bằng một chấm sáng phản quang màu trắng titan ở công đoạn sau.
Mũi cọ vừa chạm vào đáy tròng mắt, ngón tay Thành chợt giật thót.
Một cảm giác rờn rợn chạy dọc từ đầu lông cọ truyền thẳng qua thân gỗ bóng loáng vào các khớp ngón tay anh. Cảm giác đó không hề giống như đang vẽ trên một tấm gỗ dán thông thường. Bề mặt sơn không khô cứng trơ lì, mà lại có một độ đàn hồi cực kỳ tinh vi, nhờn nhợt và dinh dính, như thể anh đang dùng đầu kim ấn vào một lớp biểu bì sống.
Thành khựng tay lại. Mũi cọ số 0 dừng ngay giữa tâm con ngươi màu đen.
Anh chớp mắt liên tục, cố xua đi ảo giác quái gở vừa xuất hiện. Chắc chắn do lớp dung môi cồn tối qua chưa bay hơi hết hoàn toàn nên đã làm nhũn lớp màng keo gốc hữu cơ bên dưới. Không có gì lạ cả. Hóa chất luôn có những phản ứng phụ ngoài dự đoán nếu vật liệu nền quá cũ kỹ.
Thành hít một hơi sâu, tiếp tục xoay nhẹ cổ tay để bo tròn viền đồng tử. Giọt sơn đen ngọc thạch tan ra, lấp đầy vết nứt giữa hai mí mắt. Gương mặt Cô Mía dần hiện rõ dưới đầu cọ, nhưng thay vì trở nên sống động và ấm áp, nét mặt ấy lại toát ra một vẻ âm u khó tả.
Khi giọt sơn đen phủ kín hốc mắt, Thành bỗng thấy ngực mình thắt lại. Một luồng không khí buốt giá vô cớ phả thẳng vào mặt anh, lạnh toát như hơi sương bốc lên từ một tảng đá ngâm dưới đáy giếng sâu.
Anh vội vàng buông tay, lùi người ra sau.
Theo đúng bài bản được đào tạo tại trường Mỹ thuật Gia Định, người họa sĩ khi chỉnh sửa các chi tiết thị giác trọng yếu bắt buộc phải lùi lại ba bước để kiểm tra tiêu cự và tỷ lệ phối cảnh. Thành đứng dậy, gót giày gõ lẹp kẹp trên nền gạch tàu khi anh bước giật lùi về phía giữa gian xưởng.
Một bước. Hai bước. Ba bước.
Khoảng cách ba mét là cự ly chuẩn mực để mắt người bao quát toàn bộ ba cục của một bức tranh vỉa hè khổ nhỏ. Thành nheo mắt trái, đưa ngón tay cái lên làm thước ngắm dọc theo sống mũi của bức chân dung để đo lại độ cân bằng giữa hai hốc mắt.
Ngay khi tầm mắt anh khóa vào khuôn mặt Cô Mía, tim Thành đập hẫng một nhịp.
Nét vẽ không hề kéo được ánh nhìn về tâm điểm.
Ngược lại, tròng đen vừa mới dặm sơn còn ướt bóng hình như đã trượt nhẹ sang một bên, bám chặt vào góc khóe mắt trong. Đôi mắt ấy không hề nhìn thẳng về phía trước như dự tính của anh. Nó trừng trừng chiếu thẳng vào vị trí Thành đang đứng, khóa chặt lấy vóc dáng anh bằng một cái nhìn soi mói, sắc lẹm đến gai người.
Thành nuốt nước bọt, cổ họng anh khô khốc.
Anh nghĩ rằng mình đứng lệch góc. Gian xưởng hẹp và dài, ánh sáng ban mai hắt xiên từ ô thông gió bên mạn trái có thể đã tạo ra bóng đổ quang học lên lớp sơn ướt, đánh lừa thị giác người xem. Đây là hiện tượng thị giác thông thường mà giới họa sĩ thường gọi là
ánh nhìn Mona Lisa.
, nơi một bức chân dung tạo ảo giác luôn dõi theo người quan sát do cách ba trí tương phản sáng tối ở đuôi mắt.
Để tự chứng minh suy đoán của mình là đúng, Thành dời gót chân, bước chếch sang mạn trái của gian xưởng, đứng nép sát vào chiếc kệ sắt chứa đầy những can cồn công nghiệp và dung môi pha sơn.
Anh đứng im, nín thở nhìn về phía thùng xe.
Bức tranh vẫn nằm đó, nụ cười trên môi cô gái vẫn tươi tắn dưới ánh nắng sớm. Nhưng đôi mắt thì không.
Tròng đen vẽ bằng mực tàu và sơn dầu ướt hình như vừa dịch chuyển một biên độ cực nhỏ trên thớ gỗ mục. Hai con ngươi đen nhánh không còn nhìn về vị trí giữa phòng nữa. Chúng đã trệch góc theo từng bước chân của anh, dán thẳng vào ngực Thành. Một cái nhìn soi mói, trần trụi và đầy vẻ đe dọa, như thể một người sống bằng xương bằng thịt đang nấp sau tấm ván mỏng, ghé sát mắt vào lỗ thủng để rình rập từng hơi thở của anh.
Da gà khắp hai cánh tay Thành dựng đứng lên rào rào.
Không thể nào..."
Anh thốt lên thành tiếng, giọng run rẩy giữa gian phòng im ắng.
Một bức tranh tĩnh vẽ bằng sơn dầu vô cơ trên nền ván ép không thể thay đổi góc nhìn vật lý. Các hạt màu sau khi bám vào thớ gỗ sẽ bị cố định hoàn toàn bởi chất liên kết. Hiện tượng quang học chỉ có thể tạo ra cảm giác ánh mắt dõi theo khi người quan sát di chuyển ở cự ly xa, chứ không bao giờ có thể tự bẻ cong trục đồng tử trên một bề mặt phẳng ở cự ly chưa đầy bốn mét.
Thành nghiến chặt răng, hai bàn tay siết lại thành nắm đấm. Tính khí bướng bỉnh của một gã đàn ông hai mươi tám tuổi không cho phép anh chịu thua nỗi sợ hãi vô hình này. Anh muốn bóc trần sự phi lý này một lần cho xong.
Thành xoay người, bước thật nhanh sang mạn phải xưởng. Anh đi một vòng rộng, nép hẳn mình vào khoảng tối phía sau chiếc bàn cưa máy cồng kềnh, nơi bóng của đống gỗ tạp che khuất gần như nửa thân người anh.
Anh đứng nép trong góc tối, lưng tựa vào bức tường vôi lở lói, mắt trừng trừng nhìn thẳng về phía chiếc thùng xe nước mía.
Và rồi, máu trong huyết quản Thành như đông cứng lại.
Trên mặt ván ép ba ly, đôi mắt của Cô Mía lại một lần nữa xoay chuyển.
Lần này, vệt sơn đen ướt bóng trên tròng mắt trái khẽ rỉ ra một giọt nhỏ li ti, chảy dài xuống như một giọt lệ đen ngòm. Nhưng hướng nhìn của nó thì chuẩn xác đến mức tàn nhẫn: hai con ngươi đen ngòm đã vẹo hẳn sang mạn phải, chĩa thẳng vào góc tối nơi Thành đang nấp.
Cái nhìn ấy trừng trừng dán chặt vào gáy anh, xuyên thấu qua khoảng cách không gian mờ ảo của xưởng vẽ. Thành có cảm giác rát buốt sau gáy, hệt như có ai đó đang đứng ngay sát phía sau, kề sát khuôn mặt lạnh ngắt vào da thịt anh mà thở ra từng luồng khí chết chóc.
Một tiếng
cách.
khô khốc vang lên từ khung gỗ của thùng xe.
Thành giật bắn người, mắt không rời khỏi bức chân dung. Tiếng động phát ra từ phía sau tấm ván ép, nơi những chiếc đinh tán rỉ sét đang ghim chặt bức tranh vào bộ khung sắt chữ V của xe nước mía.
Ánh sáng ban mai chiếu rọi góc nghiêng của tấm biển hiệu, làm lộ ra một chi tiết bất thường mà trước đó anh chưa từng để ý: bề mặt tấm ván không hề áp sát vào khung sắt. Nó hơi phồng lên ở phần trung tâm, tạo ra một khe hở rộng chừng nửa đốt ngón tay giữa lớp gỗ dán và vách thùng xe.
có vật lạ đang được chêm chặt ở phía sau bức chân dung.
Thứ ấy độn lên từ bên trong, đội lớp ván ba ly lồi ra ngoài, làm biến dạng góc nhìn của khuôn mặt và khiến cho thớ gỗ bị vặn xoắn một cách kỳ lạ.
Nỗi sợ hãi trong lòng Thành lúc này bắt đầu nhường chỗ cho một cơn phẫn nộ cùng cực. Anh không thể tiếp tục công việc vẽ vời này như một kẻ mù quáng. Bức tranh này có vấn đề, chiếc thùng xe này có vấn đề, và người chủ cũ đã đóng nó vào năm 1985 chắc chắn đã nhét một thứ đáng sợ vào giữa hai lớp vách gỗ trước khi niêm phong nó lại bằng những chiếc đinh tán rỉ sét.
Thành bước ra khỏi góc tối của bàn cưa máy, sải từng bước dài, dứt khoát đi về phía kệ đồ nghề cơ khí.
Anh vứt phắt cây cọ tỉa số 0 còn ướt sơn đen xuống mặt bàn phụ, không buồn lau chùi. Bàn tay anh với lấy chiếc tuốc nơ vít dẹp cỡ lớn và một cây xà beng nhỏ bằng thép tôi màu xanh xám thường dùng để nạy đinh thùng hàng.
Tiếng kim loại va vào nhau leng keng chói tai giữa gian xưởng tĩnh lặng.
Thành quay lại, đứng đối diện trực tiếp với Cô Mía. Đôi mắt đen nhánh lệch tâm trên bức tranh vẫn trừng trừng nhìn anh, giọt sơn đen chảy dài trên má cô gái trông chẳng khác nào một vệt máu bầm rỉ ra từ một vết thương chưa khép miệng. Nụ cười tươi tắn vẽ bằng sơn dầu bốn mươi năm trước lúc này trông như một cái bẫy nghiến người ghê rợn.
Mày giấu cái gì sau lưng?"
Thành gằn giọng qua kẽ răng, nói với bức tranh vô tri.
Không có tiếng trả lời. Chỉ có tiếng gió sớm thổi qua khe cửa sổ thông gió rít lên từng hồi căm phẫn.
Thành đặt mũi tuốc nơ vít vào khe hở giữa tấm ván ép và khung sắt han gỉ của thùng xe. Anh lấy đà, dùng toàn bộ trọng lượng cơ thể ấn mạnh mũi thép vào sâu bên trong thớ gỗ mục rữa, chuẩn bị cạy tung bức chân dung ra khỏi nơi nó đã bị giam hãm suốt mấy chục năm qua.