CÔ HOẠCH ĐIỂU BÊN SÔNG MÂN - Chương 24: Sổ Chi Không Chứng Từ
Ngày mười ba tháng Chạp, Hàn Thiết tới quán trọ trước khi trời sáng, gõ cửa theo nhịp hai tiếng, dừng, rồi một tiếng, như đã hẹn ngầm từ hôm ở nhà họ La.…
Nội dung chương
Ngày mười ba tháng Chạp, Hàn Thiết tới quán trọ trước khi trời sáng, gõ cửa theo nhịp hai tiếng, dừng, rồi một tiếng, như đã hẹn ngầm từ hôm ở nhà họ La.
Trương Huyền Thanh mở cửa. Bộ đầu đứng trong sương sớm, áo còn ướt sương, tay ôm một gói giấy dầu sát ngực như ôm một thứ dễ vỡ.
- Ta chỉ sao được mấy trang này - Hàn Thiết nói khẽ. - Sổ chi của phủ, từ tháng chín tới tháng mười một năm Gia Tĩnh thứ mười tám. Bản gốc không mang ra được. Ta chép lại từng dòng, cả những dòng bị gạch.
Ông đặt gói giấy lên bàn, mở ra. Giấy chép tay của bộ đầu, chữ cứng và ngay ngắn. Huyền Thanh thắp thêm đèn, trải các trang ra theo thứ tự tháng.
Họ làm việc trong im lặng một lúc lâu, chỉ có tiếng giấy và tiếng trà nguội được rót ra chén.
Sổ chi của một phủ huyện, nhìn qua, là thứ tẻ nhạt nhất trần đời. Tiền mua gạo cho bếp. Tiền dầu đèn công đường. Tiền giấy, tiền mực. Tiền sửa mái ngói gian đông. Tiền công gánh nước. Mỗi khoản đều có tên người nhận, có khi có dấu tay điểm chỉ, có khoản ghi người bán, khoản ghi số lượng. Thứ tự của một nhà quan sống bằng sổ sách là ở chỗ ấy: mọi đồng tiền ra khỏi quỹ đều để lại một vệt.
Huyền Thanh đọc tháng chín trước để quen mặt sổ. Mua quan tài cho một lão bộc trong phủ chết già vào cuối tháng chín: có tên người bán quan tài ở xóm mộc, có tiền công hai người đào huyệt ở nghĩa địa trấn, có lệ chi vải trắng và hương cho nhà tang. Ba dòng, đủ cả.
Sang tháng mười, anh đọc chậm hơn.
Ngày mười hai tháng mười, chi tiền thuốc cho gian tây, người nhận là hiệu thuốc ở chợ, có ghi tên thang thuốc an thai. Ngày mười sáu, chi tiền vải mềm và đường đỏ, tổng quản ký nhận thay. Ngày mười chín và hai mươi, các khoản đột ngột thưa đi, như thể cả phủ nín thở.
Rồi anh thấy dòng ấy, chép ở trang dành cho cuối tháng mười.
Chi một khoản tiền, ghi rõ: mai táng trẻ chết yểu của thiếp phòng.
Chỉ có thế. Không có tên người bán quan tài. Không có tên người đào huyệt. Không có lệ chi cho nhà tang. Không có số tiền ghi tách ra từng phần như mọi khoản mai táng khác trong sổ. Chỉ một dòng chữ và một con số tròn.
Huyền Thanh đặt ngón tay dưới dòng ấy rất lâu.
- Một đứa trẻ chết yểu thật thì phải có quan tài - anh nói khẽ, như nói với chính mình. - Dù là con của thiếp, dù nhỏ tới đâu, phủ huyện cũng không chôn một đứa trẻ bằng một dòng chữ. Phải có người bán quan tài. Phải có người đào huyệt. Phải có đất. Ở đây chỉ có một dòng chữ.
Hàn Thiết đứng bên cửa sổ, lưng quay lại bàn.
- Ta đã đọc sổ này ba đêm - ông nói. - Đêm đầu ta tự bảo mình là chép sót. Đêm thứ hai ta vào phòng lưu trữ xem lại bản gốc. Không sót. Bản gốc cũng chỉ có dòng ấy.
Huyền Thanh lật tiếp. Trang ghi việc người thiếp bỏ trốn nằm cách đó vài trang, trong phần ghi chú nhân sự của phủ. Dòng chữ ghi rằng vào cuối tháng mười, thiếp Tô thị vì đau buồn sau khi con chết yểu đã bỏ trốn khỏi phủ trong đêm, không rõ tung tích, phủ không truy cứu.
Anh nghiêng trang giấy dưới đèn.
Nét chữ của dòng này khác. Mực đen hơn, mới hơn thứ mực đã ngả nâu trên các trang quanh nó. Nét bút cứng và vội, không phải tay của người thư lại vẫn ghi sổ trong những tháng ấy, người có nét chữ mềm và đều mà anh đã quen mắt qua cả chục trang trước. Khoảng cách dòng cũng bị chen, như thể người viết đã cố nhét thêm một đoạn vào một trang vốn đã ghi xong.
- Trang này bị viết thêm sau - anh nói. - Không phải viết cùng lúc với sổ. Mực mới, tay khác, dòng chen.
Hàn Thiết quay lại, nhìn trang giấy dưới đèn. Mặt ông trong ánh đèn vàng trông già đi nhiều.
- Viết thêm sau bao lâu - ông hỏi.
- Ta không phải người giám định chữ - Huyền Thanh nói. - Nhưng đủ để nói một điều: khi cuốn sổ này được ghi lần đầu, câu chuyện bỏ trốn chưa có trong đó. Nó được thêm vào về sau, khi người ta cần một lời giải thích cho sự biến mất của một người đàn bà.
Hai người im lặng. Ngoài quán trọ, trấn bắt đầu thức, tiếng rao hàng xa xa, tiếng guồng nước ở bến. Mọi âm thanh bình thường của một buổi sáng càng làm những trang giấy trên bàn thêm nặng.
Huyền Thanh sắp lại các chứng cứ trong đầu theo đúng thứ tự của chúng. Mắt thứ nhất tới thứ tư thuộc về bốn đứa trẻ và cơ chế dấu máu. Mắt thứ năm là lệ hơ ngải trong phủ suốt ba năm. Giờ mắt thứ sáu đang thành hình trên bàn này: một khoản chi mai táng không chứng từ, và một trang sổ bị viết thêm bằng mực mới. Hai thứ ấy không phải lời kể của một nha hoàn sợ hãi hay một bà đỡ già. Chúng là giấy của chính phủ huyện, tự tố cáo chính phủ huyện.
- Ta cần cả sổ nghĩa địa nữa - anh nói. - Nếu có một đứa trẻ của phủ được chôn tử tế vào tháng mười năm ấy, sổ nghĩa địa sẽ có tên, hoặc ít nhất có một ngôi mộ vô danh được ghi. Nếu không có, thì khoản chi này là tiền mua một lời nói dối. Tiền ấy đi đâu, ai nhận, ta có thể chưa biết. Nhưng việc không có mộ thì không bẻ cong được.
- Để ta làm - Hàn Thiết nói. - Nghĩa địa và sổ đất là việc của người trong nha môn. Ta đi sẽ ít bị để ý hơn ngươi.
Ông gói lại các trang chép tay của mình, nhưng để lại cho Huyền Thanh bản sao của hai trang quan trọng nhất: trang có khoản mai táng không chứng từ, và trang ghi việc bỏ trốn bị viết thêm.
Trước khi đi, bộ đầu đứng ở cửa, nói một câu rất thấp.
- Ba năm trước, ta cũng từng tin câu chuyện ấy - ông nói. - Ta còn nhớ mình đã nói với một người lính lệ rằng nhà quan có chuyện buồn, dân đừng bàn tán. Ta không biết mình đang giữ cửa cho cái gì.
- Giờ ông đang mở cửa cho nó - Huyền Thanh nói. - Điều ấy tính được nhiều hơn ông tưởng.
Hàn Thiết đi xuống cầu thang trong sương sớm.
Một mình trong phòng, Huyền Thanh lấy một tờ giấy trắng, bắt đầu thảo một lá đơn. Đơn xin huyện nha cho mở lại việc cũ của phủ từ tháng mười năm Gia Tĩnh thứ mười tám. Xin khám cái giếng cổ sau hậu viện đã bị đậy đá từ ngày ấy, dựa trên lời khai nhân chứng và những chỗ không khớp trong sổ chi của phủ.
Anh viết chậm, chọn từng chữ cho đúng thể thức, không một lời thừa, không một lời buộc tội chưa có chứng cứ đỡ. Anh biết lá đơn này gần như chắc chắn bị bác. Anh biết người nhận đơn có thể chính là người có vợ đứng sau mọi chuyện, dù vị huyện lệnh ấy, theo mọi điều anh đã lần ra, không hề biết gì về tội của vợ mình và vẫn tin câu chuyện bỏ trốn suốt ba năm. Nộp đơn không phải để được chấp thuận ngay. Nộp đơn là để việc xin mở giếng trở thành một văn bản có ngày tháng, có người ký, nằm trong hồ sơ của nha môn, không thể bị nói là chưa từng xảy ra.
Anh quyết định dâng đơn lên huyện nha xin cho mở lại việc cũ và khám cái giếng sau hậu viện phủ, dù biết đơn ấy gần như chắc chắn bị bác.
Anh đối chiếu thêm một lần nữa với những gì A Hoàn đã khai tối qua. Nàng nói tiếng khóc tắt ngang sau khi chính thất vào phòng. Sổ này nói có một đứa trẻ chết yểu cần mai táng, nhưng không ai bán quan tài cho nó, không ai đào huyệt cho nó. Nàng nói trong phòng chỉ còn tiếng người lớn nói khẽ. Sổ này im lặng đúng ở chỗ một phủ huyện ồn ào giấy tờ nhất: ở phần chứng từ. Sự im lặng của sổ sách, đặt cạnh sự im lặng bị ép lên nhân chứng, là cùng một bàn tay.
Anh cũng nghĩ tới khoản tiền. Một khoản chi không chứng từ không chỉ là thiếu sót của thư lại. Trong một phủ huyện vận hành bằng sổ sách, một khoản như thế là một lỗ hổng có chủ ý: tiền được lấy ra để bịt một việc gì, hoặc để trả cho những người làm một việc không thể ghi tên. Anh không suy đoán xa hơn trong đơn. Đơn chỉ cần nêu những gì giấy tờ tự nói: có chi mà không có chứng từ, có ghi bỏ trốn mà nét chữ và mực không cùng thời với sổ.
Huyền Thanh biết rõ cán cân lúc này. Về phía anh có một bà đỡ chưa dám khai trọn, một nha hoàn mới khai một nửa, một bộ đầu đang tự tra lại nhà mình, và hai trang sổ chép tay. Về phía phủ có triện, có lính lệ, có ba năm im lặng và có một câu chuyện đã thành quen thuộc tới mức người trấn nhắc lại như sự thật. Anh không ngây thơ về chuyện một lá đơn sẽ lật được cán cân ấy trong một ngày. Nhưng mỗi văn bản được nộp vào nha môn là một cái đinh đóng xuống: sau này, không ai có thể nói chưa từng có ai hỏi về cái giếng ấy.
Anh viết thêm vào sổ tay của mình một dòng tóm tắt, gạch dưới hai lần: mắt thứ sáu, sổ chi và trang viết thêm. Chuỗi chứng cứ giờ đã đi từ cổ áo của bốn đứa trẻ chết, qua bờ rào, qua sổ khám nghiệm, qua thử nghiệm ở nhà họ La, qua lệ hơ ngải trong phủ, và chạm vào giấy tờ của chính phủ huyện ba năm trước. Chỉ còn thiếu những mắt cuối cùng hướng về đứa bé và người mẹ: một vật chứng của đứa bé, và lời khai trọn vẹn của hai người đàn bà đã ở gần căn phòng sinh nhất.
Khi mực khô, anh gấp đơn lại, đặt chiếc vòng tay nhỏ của cuốn sổ tay lên trên, và ngồi nhìn ra cửa sổ. Sương đang tan trên mái ngói trấn. Ở phía hậu viện phủ huyện, sau bức tường cao, có một miệng giếng đã bị đá đè lên suốt ba năm, và dưới phiến đá ấy, anh tin chắc, là phần còn lại của sự thật mà mọi sổ sách đang cùng chỉ về.
---